Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Non fungible tokens (NFT) en musea: handel in digitale kunst

Musea wereldwijd kampen met financiële tekorten door teruglopende bezoekersaantallen. Zou de verkoop van NFT’s hen kunnen helpen? Door digitale versies van werken aan te bieden kunnen musea inkomsten genereren, zonder dat ze afscheid hoeven nemen van de fysieke werken in het museum. Dat lijkt aantrekkelijk, maar de museumsector is ook huiverig voor deze nieuwe vorm van aan- en verkopen van digitale kunstwerken. Wat zijn tot nu toe de ervaringen?

DEN zet de ontwikkelingen op een rij en sprak met Rosemarie Kramer over haar onderzoek naar NFT’s en musea.

Afbeelding: Michelangelo's Doni Tondo (1505-06) de eerste NFT-verkoop door Uffizi Museum (Florence)

Update: 31-01-2022 

Het Uffizi Museum in Florence verkocht onlangs zijn eerste NFT: een schilderij van Michelangelo. Miami's Institute of Contemporary Art (ICA Miami) verwierf een NFT van een werk uit de CryptoPunk-serie, een van de eerste verwervingen van een NFT door een museum. Wat kan de museale wereld nog meer verwachten?

Wat zijn NFT’s?

NFT staat voor non-fungible token. Een non-fungible token is een digitaal object waaraan een unieke code is gekoppeld. Deze code is niet te veranderen en niet te dupliceren en wordt opgeslagen in een Blockchain via een ‘smart contract’. NFT is een manier om eigenaarschap te koppelen aan digitale objecten. NFT’s lijken op crypto-currency als Bitcoin en maken gebruiken van dezelfde techniek. Anders dan cryptocurrency vertegenwoordigen NFT’s altijd een uniek digitaal item dat niet vervangbaar (fungible) is, in tegenstelling tot bijvoorbeeld geld of Bitcoins, die je wél gewoon vrij en oneindig voor elkaar kunt inwisselen.

In maart 2021 ging er een kleine schok door de kunstwereld: een NFT van het werk ‘Everydays - The First 5000 Days’ van kunstenaar Mike Winkelmann, bekend onder de naam Beeple, werd op een veiling bij Christie’s verkocht voor 69 miljoen dollar. De kunstenaar belandde hiermee in één klap op de lijst van best betaalde hedendaagse kunstenaars.

© Beeple’s collage Everydays: The First 5000 Days

Traditioneel museum

Rosemarie Kramer is student aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en deed onderzoek naar NFT’s in musea: “Ik stuitte op de verkoop van een NFT door het Uffizi Museum in Florence en het viel me op dat dit juist een heel traditioneel museum is, waarvan je dit niet direct zou verwachten. Dat triggerde me om hier verder onderzoek naar te doen.” Inmiddels hebben meerdere musea NFT’s van gedigitaliseerde werken verkocht. Naast het Uffizi hebben ook het British museum in Londen, de Whitworth in Manchester en de Hermitage in Sint Petersburg sindsdien zelf NFT’s aangeboden. Het Miami's Institute of Contemporary Art (ICA Miami) was een van de eerste musea dat een NFT verwierf, een werk uit de CryptoPunk-serie.

© Negen CryptoPunks, verkocht bij veilinghuis Christie’s op 13 mei 2021

Desalniettemin lijkt er veel huiver in de museumsector te bestaan om met NFT’s aan de slag te gaan. De relatieve onbekendheid van NFT’s speelt hier een rol. Hoewel de eerste NFT al in 2014 werd verkocht, is deze vorm van verkoop pas het afgelopen jaar echt doorgebroken en moet zich nog bewijzen. Handel in NFT’s is voor veel instellingen ook complex, omdat de manier waarop ze worden gecreëerd en verhandeld sterk afwijkt van de fysieke kunsthandel. NFT’s worden ‘gemint’, krijgen een plek op de Blockchain en worden verhandeld middels cryptocurrency, doorgaans Ethereum. Cryptocurrency zijn notoir volatiel (de waarde schommelt sterk) en niet veel musea maken er al gebruik van. Cryptocurrency zijn daarbij omgeven door een zweem van zwart geld en andere onfrisse praktijken. Extra complicerende factoren zijn juridische en verzekeringstechnische complexiteit van digitale kunst in het algemeen en NFT’s in het bijzonder.

Publieke opinie

Ook de publieke opinie speelt een rol. Rosemarie Kramer: “Het is voor veel mensen lastig om te begrijpen wat je precies koopt en wat je precies kan met een NFT. Het gaat op dit moment om grote bedragen en ik denk dat musea de discussie een beetje willen voorkomen van: wáár heb je nu precies die €100.000 publiek geld aan uitgegeven?” Om de waarde van NFT’s voor musea te bepalen maakt Kramer gebruik van 'Op de museale weegschaal', een methodiek ontwikkeld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed om de museale waarde van werken te bepalen. “Met het waarderinsgformulier in de hand en een NFT in het achterhoofd keek ik naar de waarden en hoe de NFT hier zijn plek zou kunnen vinden. Hoewel de methodiek is geschreven voor traditioneel fysiek erfgoed, kan digitaal materiaal hiermee ook gewaardeerd worden.”

Enkele criteria riepen wel vragen op, zoals het criterium ‘toestand’. Zitten er verschillen in de toestand van digitaal materiaal en hoe bepaal en verwerk je dit bij de waardering? Waar wordt naar gekeken en wat wordt gewaardeerd? Er zijn verschillende soorten NFT’s, vergelijk CryptoPunk 5293 van het ICA Miami maar eens met de Doni Tondo-NFT van het Uffizi. De een is een digitaal geboren object, de ander is een digitale versie van een bestaand fysiek object. In hoeverre is een reproductie te zien als kunst en hoe is dit te waarderen? ”

Uniek?

Een van de zaken die de al dan niet museale waarde van een object bepaalt is de uniciteit. Dat uit zich ook in NFT’s: het British museum heeft inmiddels enkele NFT’s verkocht van werken van Katsushika Hokusai. Het museum heeft ze in verschillende oplagen aangeboden, van een uniek exemplaar tot een oplage van enkele duizenden. Dat heeft invloed op de prijs: waar een unieke NFT op de veiling tienduizenden euro’s opbracht, werden werken in grotere oplage verkocht voor een vaste prijs van 500 pond, om ze zo ook beschikbaar te maken voor mensen met een minder goedgevulde portemonnee. Voor het museum was deze exercitie vooral een experiment en een middel om aandacht te genereren voor de expositie Hokusai: The Great Picture Book of Everything. In Nederland zijn er ook initiatieven: Het Moco Museum in Amsterdam stelt sinds december 2021 NFT-kunstwerken tentoon en Het Dutch Digital Art Museum Almere (DDAMA) opende in november 2021 de tentoonstelling The BeepleRoom – The NFT Hype. 

Experiment, publieksbereik en financiën

Instellingen experimenteren en onderzoeken hun plek in de wereld van NFT’s. Kramer: “Musea pakken het allemaal anders aan.  Er wordt bijvoorbeeld gespeeld met verschillende edities. Voor de Whitworth was de NFT onderdeel van een onderzoek en de opbrengst van de verkoop gaat naar een gemeenschapsfonds. De Hermitage benoemt dat het een experiment is en een manier om de collectie op een nieuwe manier toegankelijk te maken. The British Museum gebruikt NFT’s bijvoorbeeld om de collectie bekend te maken bij een nieuw en jonger publiek. Het is voor hen een manier om publiek te bereiken en deze te doceren over kunstgeschiedenis. Ten slotte valt op dat de NFT’s voor grote bedragen worden verkocht, kijkend naar het Uffizi en de Hermitage. Het roept de vraag op of het dan nog steeds om kunst gaat of meer gezien wordt als verdienmodel.”

Risico’s

Aan- en verkoop van NFT’s is niet zonder risico: de meeste NFT’s bestaan uit een smart contract op de Blockchain met een link naar het werk. Kramer: “Een link op het internet is kwetsbaar, iemand hoeft maar iets op een website of server te veranderen en het werk is ‘verdwenen.’” Ook het gebruik van de Blockchain zelf kent nadelen. “Net als met alle digitale dingen is houdbaarheid en digitale duurzaamheid een issue, je weet nooit hoe ‘solide’ zo’n chain is. Je kan een werk natuurlijk downloaden en lokaal opslaan, maar ook dan is de vraag hoe je dit houdbaar houdt voor de lange termijn.”

Het gebruik van Blockchain-technologie is nogal belastend voor het milieu. Kramer: “Ik las dat de verhandeling van 1 Etherium-munt - de voor NFT’s meest gebruikte cryptocurrency - zo’n 200 kilo CO2 uitstoot, gelijk aan het energiegebruik van een gemiddeld huishouden in een maand of bijna 1000 kilometer autorijden.” Hoewel er bewegingen zijn om de Blockchain zuiniger te maken, is de ecologische voetafdruk vanuit de maatschappelijke verantwoordelijkheid van musea een factor om rekening mee te houden.

Het is nu nog moeilijk te voorspellen hoe NFT’s zich in de erfgoedsector zullen ontwikkelen. Kramer: “Om tot cultureel erfgoed gerekend te kunnen worden, moet volgens de waarderingsmethodiek het object aan minstens één cultuur-historisch kenmerk voldoen.  Hiermee zouden NFT’s gerekend kunnen worden tot cultureel erfgoed. Tegelijkertijd kan gesteld worden dat NFT’s, als nieuwe ontwikkeling, misschien te jong zijn om het hiertoe te rekenen.“

Update n.a.v. afronding van het onderzoek: 31-01-2022

Oproep

Heb je interessante ervaringen met NFT en werk je in de cultuursector? Mail naar den@den.nl.

Thema's
Deel dit artikel

This website is automatically translated by Google Translation. Some translations might not be correct.