Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Licenties

Als je de rechten niet hebt van werken die je wilt publiceren of gebruiken, dan moet je toestemming in de vorm van een licentie vragen. Je kunt ook licenties afgeven aan anderen voor werken waar je wel de rechten van hebt. Welke vormen van licenties zijn er? En waar moet je allemaal rekening mee houden van het gebruik ervan?

Met een licentie verleent een rechthebbende (licentiehouder) aan een ander (persoon of instelling) toestemming om zijn of haar werk op een afgesproken manier in een afgesproken oplage te gebruiken of te kopiëren en openbaar te maken. In ruil daarvoor kan de rechthebbende een vergoeding vragen, een zogenaamde licentievergoeding. De rechthebbende houdt daarbij het auteursrecht en mag in principe zoveel licenties verstrekken als hij of zij wil. Als een werk onderdeel is van het publieke domein , hoef je geen licentie af te sluiten.

Een licentie kan exclusief zijn: alleen partij X mag het werk exploiteren, bijvoorbeeld voor een vastgestelde periode of voor zolang het auteursrecht duurt. Een licentie kan specifiek voor één bepaalde exploitatievorm worden verleend (bijvoorbeeld alleen e-books), maar kan ook heel ruim opgesteld zijn (voor alle huidige en toekomstige exploitatievormen). Dat laatste maakt het makkelijker om het materiaal in de toekomst op nieuwe manieren te publiceren of te gebruiken. Soms is dat juist iets dat rechthebbenden af kan schrikken in de onderhandelingen. Probeer daar dus een goede balans in te vinden. Leg goed vast, bijvoorbeeld in een contract, welke afspraken je hebt gemaakt en zorg ervoor dat collega’s ook weten wat je hebt afgesproken.

Waarvoor geef je licenties af?

Licenties kunnen voor allerlei soorten producten worden afgegeven. Een paar voorbeelden:

  • Een schrijver geeft aan een uitgever een licentie om een werk in boekvorm uit te geven in een vastgestelde oplage. Vaak betaalt de uitgever in ruil hiervoor een licentievergoeding of royalties.
  • Een softwareleverancier verstrekt licenties voor het installeren (verveelvoudigen) en gebruiken van software op computers.
  • Een fotograaf verstrekt een erfgoedinstelling een licentie om haar foto's te digitaliseren en online beschikbaar te stellen.
  • Een theater geeft bezoekers toestemming om foto’s te maken tijdens de voorstelling om te delen op Instagram.

Verschillende soorten licenties

Voor verschillende producten zijn verschillende soorten licenties af te sluiten. Zo is er bijvoorbeeld de GNU General Public Licence voor software, de Open Database License voor databases en de verschillende Creative Commons licenties die op allerlei soorten werken kunnen worden toegepast. Zie voor de volledige beschirijving van deze licenties het kader onderdaan de tekst.

Verschillende vormen: individuele en collecties licenties

Je kunt een individuele licentie afsluiten of een collectieve.

Bij de eenvoudigste vorm van individuele licenties zijn slechts twee partijen bij de onderhandelingen betrokken, die alleen zichzelf vertegenwoordigen. Op basis van deze individuele onderhandelingen worden afspraken gemaakt tussen één rechthebbende en één andere partij, een persoon of instelling, over de exploitatie van één of meerdere auteursrechtelijke werken. Het betreft hier vaak maatwerk.

 

Voorbeeld: een fotograaf verstrekt een licentie aan een culturele instelling om zijn oeuvre dat in het bezit is van de instelling, te digitaliseren en online beschikbaar te stellen. Het gaat hier dus om één fotograaf die met één instelling afspraken maakt voor één specifieke situatie.

Bij een collectieve licentie zijn eveneens minimaal twee partijen betrokken, maar vertegenwoordigt ten minste één van de twee betrokken partijen een grote groep belanghebbenden. De licentie die uit deze onderhandelingen voortkomt, kan voor één aangesloten maker gelden of voor de hele groep die door de onderhandelaar wordt vertegenwoordigd in die specifieke situatie. Vaak wordt zo’n groep rechthebbenden vertegenwoordigd door een collectieve beheersorganisatie (CBO), zoals de BUMA/STEMRA, Pictoright of Lira.

 

Voorbeeld: toen de Koninklijke Bibliotheek haar krantencollectie wilde digitaliseren, werd zij geconfronteerd met duizenden bekende en onbekende rechthebbenden. De KB heeft er vervolgens voor gekozen om voor deze rechthebbenden een collectieve licentie met collectieve beheersorganisaties Lira en Pictoright af te sluiten in plaats van veel tijd en inspanning te stoppen in het zoeken naar individuele rechthebbenden.

Onderhandelen over licenties met collectieve beheersorganisaties

Als rechthebbenden aangesloten zijn bij een CBO, dan moet je met zo’n CBO afspraken maken over een licentie. In ruil voor een lidmaatschap bij een CBO beheert de CBO de auteursrechten van de rechthebbende. De rechthebbende verleent de CBO daarmee het recht om, op het gebied van auteursrecht, zijn of haar belangen te behartigen. Nederland kent verschillende auteursrechtenorganisaties. Deze zijn zelf weer verenigd in VOI©E (Vereniging van Organisaties die Intellectueel eigendom Collectief Exploiteren), de Nederlandse branchevereniging voor dit soort organisaties.

 Als je met een CBO onderhandelt, staan de verschillende soorten gebruik vaak vast. Het kan daarom helpen om met meerdere culturele instellingen en zo’n CBO om tafel te gaan, zodat je koepelafspraken kunt maken. Zo heeft de Museumvereniging bijvoorbeeld een koepelovereenkomst met Pictoright gesloten, waardoor musea makkelijker afspraken kunnen maken. Daarnaast is er in 2010 door de Werkgroep Auteursrecht en Cultureel Erfgoed samen met een aantal CBO’s besloten om gezamenlijk uitgangspunten op te stellen die kunnen helpen bij onderhandelingen over licenties voor digitaliseren en online beschikbaar stellen van erfgoedcollecties. Lees meer hierover in het document met uitgangspunten.

Publiceer je licenties

Als je iets online publiceert, is het voor je publiek heel prettig om te weten wat wel en niet mag. Mogen ze het werk alleen bekijken of ook op andere plekken laten zien? Mag het gebruikt worden als bronmateriaal om nieuw werk te maken en op welke manier? Door expliciet de licentievoorwaarden te publiceren, kun je dat duidelijk aangeven. Als je werken wilt koppelen door linked data of wilt publiceren op platforms zoals Wikimedia, Google Arts & Culture of Europeana, moet de licentie ook machine-leesbaar zijn. Meestal hebben dit soort platforms daarvoor eigen standaarden of maken ze gebruik van Creative Commons-licenties. Voor meer informatie over licentiestandaarden voor cultureel erfgoed, kun je ook op rightsstatements.org kijken.

Creative Commons (CC)

Creative Commons biedt makers van werken de vrijheid om op een flexibele manier met hun auteursrechten om te gaan. Het aanbieden van je werk onder een Creative Commons-licentie betekent niet dat je je auteursrechten opgeeft. Het betekent dat je sommige van je rechten onder bepaalde voorwaarden aanbiedt aan wie er maar gebruik van wil maken. Als rechthebbende bepaal je dus zelf of en hoe je je werk beschermt en welke licentievorm je kiest. DEN schreef hier een kennisartikel over.

Meer weten?

  • Bekijk ook het Stappenplan Auteursrechten
  • Who “owns” fashion? Europeana Fashion releases IPR Guidelines.
  • The Europeana Licensing Framework standardizes and harmonise rights related information and practices.
  • Instituut voor Informatierecht (IVR) Universiteit van Amsterdam: Extended collective licensing: panacee voor massadigitalisering? (pdf). Onderzoek uit 2014 naar verschillende vormen van Extended collective licensing en de mogelijkheden voor Nederland hiervoor.
  • Instituut voor Informatierecht (IVR) Universiteit van Amsterdam: Digitalisering van Audiovisueel Materiaal door Erfgoedinstellingen: Modellen voor Licenties en Vergoedingen (pdf). Onderzoek uit 2011 waarbij wordt gekeken hoe het rechtenbeheer bij grote digitaliseringsprojecten efficiënt kan worden opgelost, en volgens op welke grondslag een redelijke auteursrechtenvergoeding kan worden gecalculeerd.
  • Buma/Stemra: collectieve beheersorganisatie voor muziekauteurs.
  • FOBID - Netherlands Library Forum is het nationale samenwerkingsverband en overlegforum van de landelijke bibliotheekorganisaties. De FOBID Juridische Commissie houdt zich bezig met de juridische aspecten die van belang zijn voor bibliotheken, informatie- en documentatiecentra. Belangrijke thema´s zijn onder andere auteursrecht en privacyaspecten.
  • Lira is een collectieve beheersorganisatie voor schrijvers, vertalers en freelance journalisten.
    Pictoright is een collectieve beheersorganisatie voor visuele makers.
  • Het Platform Makers is een samenwerkingsverband van de belangen- en beroepsorganisaties van auteurs en uitvoerend kunstenaars.
  • VOI©E, de Vereniging van Organisaties die Intellectueel eigendom Collectief Exploiteren, is de brancheorganisatie van Nederlandse collectieve beheersorganisaties voor auteurs- of naburige rechten.
GNU General Public License (GPL)

De GNU General Public License of kortweg de GPL is een licentie voor software, die stelt dat je met de software mag doen wat je wil, zelfs aanpassen en verkopen. Voorwaarde is dat je dezelfde rechten ook doorgeeft aan anderen en de auteur(s) van de software vermeldt.
Concreet komt dat er op neer dat als je software die onder de GPL is gepubliceerd wilt verkopen, je daar de broncode bij zult moeten doen. Deze broncode mag dan weer verder worden verspreid onder de GPL. Iedereen kan ervoor kiezen zijn of haar programma onder de voorwaarden van deze licentie te publiceren. Software die onder deze licentie wordt uitgegeven is vrij. Vaak wordt dit verkeerd geïnterpreteerd als gratis software, aangezien het Engelse woord voor vrij (free) ook gratis betekent. Met prijzen heeft de licentie echter weinig te maken: het gaat over rechten. Wel is het zo dat praktisch alle vrije software gratis te downloaden is en als men er toch voor moet betalen, men het recht heeft om de software zelf weg te geven of zelfs door te verkopen.

 

Open Database License

De Open Database License regelt het gebruik van databanken en gaat niet over de inhoud, maar over de databank zelf. De licentie geeft toestemming om een deel of de hele databank te gebruiken. Er mag op basis van de databank een nieuwe databank gemaakt worden en de gegevens mogen samen met andere databanken gebruikt worden. Als voorwaarde daarvoor moet vermeld worden dat de betreffende data onder deze licentie valt. De afgeleide databank moet weer onder dezelfde of een soortgelijke licentie vallen. De ontvanger van de data moet verplicht toegang geven tot de gehele databank. Er mag dus geen data worden toegevoegd die in strijd is met de ODbL. Wel mag de data samen gebruikt worden met data afkomstig van databanken die onder een andere licentie vallen. De licentie vereist naamsvermelding en gelijk delen bij hergebruik van de data en is een aanvulling op de Creative Commons licenties. Databanken vallen daar namelijk niet onder. Een mooi voorbeeld van het gebruik van deze licentie is de Gemeenschappelijke Thesaurus Audiovisuele Archieven (GTAA ) die je kunt gebruiken om audiovisueel materiaal te beschrijven.

Deel dit artikel

This website is automatically translated by Google Translation. Some translations might not be correct.