IT-hardware is onderdeel van ons dagelijks leven. In musea, op podia, in bibliotheken en kunstinstellingen kunnen we niet zonder apparatuur om het publiek te betrekken, collecties toegankelijk te maken, doelgroepen te bereiken, online aanbod te creëren en nog veel meer.
Voor een computer van 2 kilo is 800 kilo aan basisgrondstoffen nodig en anderhalve ton water. Daarnaast is er energie nodig voor productie, transport en gebruik. Bovendien legt de huidige geopolitieke instabiliteit kwetsbaarheden en afhankelijkheden bloot in de aanvoer van grondstoffen die nodig zijn voor onze IT-hardware, die weer onmisbaar is voor de digitale transformatie.
Ook binnen DEN zien we dat hardwarebeleid een goed startpunt is voor verduurzaming. Uit de duurzaamheidsmeting van de IT bij DEN blijkt dat hardware verantwoordelijk is voor 83% van de totale IT-uitstoot. De impact zit vooral in de productiefase van apparatuur. Ter vergelijking: datatransfer is goed voor 15% en opslag voor 1% van de totale IT-uitstoot. Daarmee ligt de grootste kans voor verduurzaming bij de keuzes die je maakt rondom aanschaf, levensduur, reparatie en hergebruik van hardware.
Het afbouwen van de afhankelijkheid van kritieke materialen uit landen waarmee we instabiele relaties hebben, kost tijd. Door de R-ladder te gebruiken bij een duurzamer IT-hardware beleid begin je met het verlengen van de levensduur van apparatuur. Duurzamer hardware-beleid bespaart niet alleen grondstoffen en uitstoot, maar ook kosten! Goed hardware-beleid is een voorwaarde voor duurzame innovatie binnen de culturele sector.
Wat is IT-hardware?
IT-hardware omvat fysieke apparatuur voor computernetwerken en gegevensverwerking. Dit zijn computers, servers, mobiele telefoons, randapparatuur (zoals printers en scanners), opslagapparaten, netwerkcomponenten (routers, switches) en invoerapparaten (toetsenborden, muizen). IT-hardware vormt de basis van digitale systemen en werkt samen met software om informatie te verwerken en te beheren.
Een belangrijk onderdeel van een hardwarebeleid is het levenscyclusbeheer. Hierin is o.a. vastgelegd wanneer hardware wordt vervangen. De R-ladder is een handig hulpmiddel voor het nadenken over circulariteit van bijvoorbeeld computers en smartphones. Hoe hoger de trede op de R-ladder, hoe meer circulair de strategie is. Hierbij is R1 het meest circulair en R6 het minst.
Per trede stellen we een aantal vragen, die helpen om het hardware-beleid te verduurzamen.
R-ladder
R1. Refuse en Rethink (afwijzen en heroverwegen)
Stel deze vragen:
- Heeft onze organisatie nieuwe apparatuur nodig?
- Kunnen we de aanschaf uitstellen of zelfs helemaal skippen?
- Is er een samenwerkingsvorm mogelijk waarbij apparatuur (bijvoorbeeld voor video-opnames ten behoeve van streaming) gedeeld wordt?
Niet aankopen is de duurzaamste optie.
R2. Reduce (verminderen)
Stel deze vragen:
- Hoeveel hebben we nodig?
- Moet elke device vervangen worden, of kan een deel langer mee?
Door medewerkers te stimuleren voorzichtig met hun laptop en telefoon om te gaan en goede beschermhoesjes bij apparaten te leveren, gaan deze langer mee en verminder je de milieu-impact. Ook het uitschakelen van alle hardware wanneer deze niet in gebruik is, draagt bij aan een langere levensduur én bespaart energie.
R3. Re-use (hergebruiken)
Stel deze vraag:
- Is de apparatuur geschikt voor hergebruik, intern of extern?
Als er in jouw organisatie erg strenge eisen aan de hardware zijn, waardoor vervanging verplicht is, zijn er mogelijk externe partijen die een goede herbestemming hebben voor oude laptops en smartphones.
R4. Repair, Refurbish, en Repurpose (repareren, opknappen, reviseren en hergebruiken)
Stel deze vragen:
- Is de apparatuur te repareren of te reviseren?
- Is er een andere bestemming mogelijk voor de apparatuur, waardoor deze langer gebruikt wordt?
Let bij de aankoop op repareerbaarheid en modulaire opbouw (bijvoorbeeld Fairphone), waardoor kapotte onderdelen gemakkelijk vervangen kunnen worden. De Europese richtlijn Right to repair stimuleert repareerbaarheid. Bij reviseren worden ook onderdelen die nog werken, maar waarvan verwacht wordt dat ze het gaan begeven bij voorbaat vervangen.
Europese richtlijn Right to repair
Volgens de Europese Commissie (opens in new tab) veroorzaakt het voortijdige weggooien van spullen 261 miljoen ton CO2-equivalent, verbruikt het 30 miljoen ton hulpbronnen en genereert het 35 miljoen ton afval per jaar in de EU.
De richtlijn Right to repair versterkt het recht op reparatie en is bedoeld om afval te verminderen. Fabrikanten worden aangemoedigd om goederen zoals smartphones en laptops te repareren en consumenten om de levenscyclus van hun product te verlengen door middel van reparatie.
R5. Recycling
Stel deze vraag:
- Is recycling echt de enige overgebleven optie?
Bied e-waste pas aan voor recycling als R1 t/m R4 niet meer mogelijk zijn. Hoewel recycling lange tijd als duurzame strategie is gezien, zijn de eerdere fases in de duurzaamheidsladder duurzamer. Voor recycling is veel energie nodig en niet alle materialen uit een laptop of smartphone lenen zich ervoor. In elke smartphone zit een groot deel van de elementen uit het periodiek systeem (o.a. goud en zilver). Kleine hoeveelheden recyclen is vaak nauwelijks de moeite, omdat het veel tijd, energie en geld kost.
Het periodiek systeem in je telefoon
In de Europese Unie worden per maand zo’n 10 miljoen smartphones gekocht. Wist je dat voor elke smartphone minstens een derde van alle elementen uit het periodiek systeem is gebruikt is? En dat een aantal van deze bestanddelen gestaag opraakt? 17 van de elementen worden de komende jaren schaars. Ook zijn er giftige stoffen bij die onder slechte arbeidsomstandigheden uit mijnen worden gewonnen. Bekijk het periodiek systeem hier. (opens in new tab)
R6. Recover (terugwinnen van energie)
Stel deze vraag:
- Is er niets anders meer mogelijk dan vernietiging van de oude apparaten?
De energie die vrijkomt bij de verbranding van afval kan hergebruikt worden. In een circulaire economie komen zo weinig mogelijk materialen in deze fase terecht.
Tips voor een duurzaam hardware-beleid
Maak ook je collega’s en je publiek bewust van de impact die een duurzamer hardware-beleid heeft. Goed voorbeeld doet goed volgen.
Neem in je duurzaamheidsbeleid op wat je met e-waste doet en maak duurzame inkoop van diensten en goederen onderdeel van je inkoopvoorwaarden.
Breng apparatuur die nog te repareren valt naar een Repair Café. Dit zijn gratis toegankelijke bijeenkomsten die draaien om (samen) repareren. Dit oorspronkelijk Nederlandse initiatief is uitgegroeid tot een succesvol internationaal fenomeen dat bijdraagt aan duurzaamheid doordat (elektronische) apparatuur een langer leven krijgt.
Verdiep je verder in hoe je jouw culturele organisatie kan verduurzamen. Dit kan al in 10 stappen. Lees hier meer over in het artikel 'Green IT: 10 acties voor culturele organisaties (opens in new tab)'.
Duurzaamheid en digitale transformatie gaan hand in hand. Samen worden ze ook wel de ‘twin transition (opens in new tab)’ genoemd. Neem duurzaamheid daarom vanaf de start mee in digitale projecten en maak het een vast onderdeel van de IT-keten: van inkoop en gebruik tot onderhoud, hergebruik en afvoer.
Meer artikelen per onderwerp
Nieuw(s) op DEN
Zelf aan de slag met vibe coding
Vibe coding: zelf een digitale tool bouwen zonder te kunnen programmeren
Nu online: Toolkit Digitale Zomerschoonmaak
Regio ZUID-WEST - Workshop 'Bewust met AI' - met Cultuurkwadraat
Regio ZUID-WEST. In de workshop 'Bewust met AI' leer je zelf verantwoorde keuzes maken over het gebruik van kunstmatige intelligentie. Je ontdekt hoe het zit met de duurzaamheid, auteursrechten en privacy van Large Language Models (LLM’s), je vergelijkt AI-tools die daar beter of slechter op scoren, en je gaat zelf aan de slag met een casus naar keuze.
