Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Gastlessen organiseren? Zo doe je dat digitaal!

Culturele instellingen verzorgen met veel plezier gastlessen voor leerlingen op locatie, maar tijdens een lockdown is dit niet meer mogelijk. Hoe breng je leerlingen toch in contact met je collectie? Met digitale gastlessen zet je de educatieve doelen van je organisatie online voort op een manier die ook na de crisis relevant blijft. In deze longread ontdek je hoe je dat aanpakt en waar je rekening mee kan houden.

Een bezoekje aan het museum of een inspirerende gastles in de klas, dat zijn voor leerlingen spannende manieren om meer te leren over de kennis en collectie van culturele instellingen. Nu dat niet meer mogelijk is vanwege de lockdown willen veel instellingen dit digitaal doen. Ook op de lange termijn is hybride- en afstandsonderwijs relevant. Bijvoorbeeld omdat niet iedere school naar je instelling kan komen, of voor voorbespreking en evaluatie van een gastles. Natuurlijk gelden er online dezelfde didactische principes als bij een offline gastles, maar op afstand werkt het toch net even anders. Hoe je dit aanpakt? Ontdek het met deze vier onderwerpen:

  1. Hoe bereid je een digitale gastles voor?
  2. Hoe zet je video’s optimaal in?
  3. Hoe bouw je een digitale gastles op?
  4. Hoe geef je pedagogisch afstandsonderwijs?
© Fred Ernst

1. Hoe bereid je een digitale gastles voor?


Dezelfde opzet, meer interactiviteit
Je gastlessen digitaliseren lijkt misschien een goede aanleiding om het lesmateriaal anders vorm te geven. Maar voor leerlingen is het juist prettig als ze online een herkenbare opzet tegenkomen. Je hebt minder controle over de omgeving waar leerlingen zijn, daardoor is interactiviteit in online lessen nog belangrijker om de aandacht van leerlingen vast te houden en om het leren te stimuleren. 

Tips:

  • Zoek meer afwisseling in werkvormen, wissel af tussen luisteren en doen.
  • Zorg voor korte en krachtige uitleg en wissel eventueel af met ondersteunende afbeeldingen, video of tekst. 
  • Varieer in het online en offline werken, laat leerlingen bijvoorbeeld een creatieve opdracht uitvoeren.
  • Organiseer zelf of laat iemand anders een energizer organiseren. Dit is een werkvorm met een korte activerende opdracht die iedereen weer even in een andere stemming brengt. Bijvoorbeeld een opdracht met bewegen of iets dat net een beetje buiten de comfortzone ligt.
  • Stel je verwachtingen bij, wees realistisch over de doelen.
Maud Broeksteeg, educatiemedewerker bij philharmonie zuidnederland: “Bij een fysieke gastles zijn de leerlingen bijna letterlijk weggeblazen als onze musicus zijn hoorn bespeelt. Wees je bewust dat je bij digitale lessen nooit helemaal hetzelfde effect bereikt en dus extra aandacht besteedt aan andere manieren om leerlingen te interesseren. Steek bijvoorbeeld extra energie in het maken van korte en gevarieerde video’s.”

Begin met een duidelijk doel
Naast meer interactiviteit is het ook belangrijk om het doel van de les kraakhelder te houden, zowel voor jezelf, de leerkracht als de leerlingen. Wat wil je leerlingen precies leren met deze les? Hoe verhoudt dat zich tot wat leerlingen al weten? Hoe sluit het aan bij het curriculum? Kan deze les bijvoorbeeld een deel van de methode vervangen? En: waarom leren ze dit? Wanneer duidelijkheid ontbreekt, haken leerlingen sneller af. Het duidelijk afbakenen van het doel is een belangrijke eerste stap: pas met een helder doel kun je bepalen hoe je de leerstof het beste aanbiedt. En zo wordt voor de leerkracht ook duidelijk wat je les precies biedt en wat er van hem of haar verwacht wordt. Op basis daarvan schat de leraar in of de les passend is voor de leerlingen. 

Een goed leerdoel laat ook zien hoe de les een aanvulling is in het curriculum van de school. Het stappenplan ‘aan de slag met digitaal erfgoed in het onderwijs’ is een praktisch handvat. Meer weten over hoe je aansluiting vindt in het curriculum? Bekijk de publicaties bij stap 2 van het stappenplan ‘Verken de behoefte van het onderwijs’.

Tip: Zorg dat het doel vooraf helder is voor de leerkracht. Volgen de leerlingen de les thuis? Communiceer dan het doel (wanneer aan de orde) ook met de ouders.

Hoe bied je de lesstof aan: synchroon of asynchroon?
Hoe je het lesmateriaal aanbiedt hangt af van je gestelde doel. Bij de synchrone aanpak geef je live les via een videoverbinding. Uit onderzoek van Kennisnet blijkt dat scholen vooral Microsoft Teams gebruiken en ook Google Meet. Scholen hebben voor deze platformen al een overeenkomst waarmee leerlingen veilig kunnen inloggen. Daarom is het belangrijk dat je het platform van de school inzet. 

Neem je van te voren video’s op of bied je opdrachten aan waarmee de leraar zelfstandig aan de slag kan of leerlingen op een zelfgekozen moment een opdracht uitvoeren - dan noemen we dat asynchroon. Volgens Gino Camp van de Open Universiteit is het belangrijk om bij de keuze daarvoor rekening te houden met het doel. Bij sommige doelen werken leerlingen namelijk het beste offline en soms ook niet per se interactief. Stel jezelf daarbij altijd de vraag: hoe bereik ik het lesdoel het beste?

© Boijmans in de Klas | Toren van Babel

Een voorbeeld is de online les van het Boijmans Van Beuningen Museum over de Toren van Babel, dat een asynchrone voorbereiding combineert met een synchrone les. “Een korte voorbereidende video vertelt de leerlingen het verhaal over de toren van Babel en wat ze tijdens de les kunnen verwachten. Vervolgens maken ze online (live) kennis met een museumdocent die vertelt over het museum, vragen beantwoordt, de onderzoekende houding van de leerlingen stimuleert en de opdracht op afstand begeleidt.”

Voorbereidingstips voor een synchrone les
  • Accepteer dat een live les nooit helemaal perfect verloopt. Denk aan: blaffende honden, knipperende schermen en slechte verbindingen.
  • Gebruik eventueel twee beeldschermen: via het ene beeldscherm deel je je presentatie met de leerlingen en op het andere beeldscherm kun je de leerlingen zien.
  • Zet bij voorkeur een collega of leraar in om de chat in de gaten te houden wanneer je aan het woord bent of even kan inspringen wanneer dat nodig is.
  • Zorg dat je in een rustige, neutrale omgeving zit. 
  • Spreek je presentatie duidelijk uit en zit niet te dicht op het scherm.
  • Zorg voor voldoende interactiviteit via bijvoorbeeld vragen, polls of korte opdrachten.
  • Maak concrete afspraken met de leerlingen over wat je van hen verwacht: hoe komen ze binnen in de online les, wat mogen ze wel of niet doen?
  • Laat leerlingen vragen stellen in de chat of laat leerlingen een hand opsteken (dit is ook een functie bij videoverbindingen). Zeker bij een jongere doelgroep werkt dit laatste natuurlijk beter.  

Meer weten over welke tools hierbij handig zijn?
Kijk het filmpje van Menno Kolk hierover op het Digitale Lerarencollectief.
Of bekijk de handleiding van Irene van der Spoel over Afstandsonderwijs

Inèz Veldman, senior onderwijsmedewerker bij Museum Boijmans Van Beuningen: “Niet iedereen heeft ervaring met Teams of Google Meet. Geeft je museumdocent normaal alleen les op locatie, zorg dan voor ondersteuning en training over online les geven. Bijvoorbeeld over hoe je met break-out rooms werkt.”
Voorbereidingstips voor een asynchrone les
  • Maak je zelf video’s met je smartphone? Hou rekening met beperkingen zoals belichting en het richtvermogen van de microfoon.
  • Hou je rekening met de aandachtsboog van leerlingen door bijvoorbeeld korte video’s te gebruiken.
  • Let je bij het maken van het filmpje op taalgebruik: kennen de leerlingen de begrippen? Is het nodig die uit te leggen of ernaar te verwijzen?
  • Er zijn ook apps waarmee je niet jezelf of de omgeving, maar het beeld op het scherm kan opnemen. Dit werkt goed als je bijvoorbeeld korte instructiefilmpjes van digitaal lesmateriaal wil maken. 

Lees meer over het optimaal gebruik van video’s voor je gastles in deel 2 van deze longread

In dit artikel lees je nog meer over hoe je digitaal lesmateriaal zo aantrekkelijk mogelijk maakt voor het onderwijs.

Hoe zet je je analoge gastles om in een digitale?
Museum Boijmans Van Beuningen is gesloten vanwege renovatie, maar het onderwijsprogramma gaat wel door. “Daarom hadden we voor de coronatijd al een nieuw programma waarbij we scholen bezoeken: Boijmans in de Klas”, vertelt Inèz. Voor het programma brengen ze echte kunstwerken naar de klas met zogeheten art handlers en een museumdocent. Wanneer dat tijdens een lockdown niet mogelijk is, kan de museumdocent via Teams videobellen met de klas. 

Inèz: “Zou je normaal de klas in het museum een schilderij of beeld laten zien, of een object meenemen naar de klas? Dan laat je die digitaal zien via foto’s en filmpjes.” Live kunst ervaren is natuurlijk niet te evenaren, maar digitaal heeft soms ook voordelen. Bijvoorbeeld heel ver inzoomen op een schilderij, terwijl leerlingen in een museum staan te dringen om het goed te zien. Denk aan het enorm gedetailleerde schilderij ‘Toren van Babel’ van Breugels. Goed beeldmateriaal in hoge resolutie, is daarbij wel essentieel.“Bij onze les daarover gaan leerlingen uit groep drie tot en met acht bezig met torens bouwen, samenwerken en spraakverwarringen.” 

De lessen zijn vrijwel altijd gekoppeld aan zo’n doe-opdracht, dat houdt het leuk, interactief en afwisselend volgens haar. Haar tip daarbij is om de leraar al van te voren uitleg te laten geven over het onderwerp en bijvoorbeeld een voorbereidende video te maken. “Ontzorg de leraar met een duidelijke en korte handleiding en maak gebruik van diens expertise tijdens de les. De museumdocent verzorgt de les en de leraar is de ogen en handen op locatie.”

Welke tools en platformen kies je en hoe zet je ze in?
Voordat je aan de slag gaat met het ontwikkelen van je digitale gastles, is het raadzaam om eerst te kijken welke platformen en tools hiervoor het meest geschikt zijn. Door tools en platformen te kiezen die bekend zijn bij leraren en leerlingen, vergroot je de bruikbaarheid én vindbaarheid van je les. De platformen, zoals LessonUp en Wikiwijs, bevatten vaak hulpmiddelen om je lesmateriaal te maken, zoals interactieve opdrachten, of de mogelijkheid om eigen gemaakte video’s in te voegen. 

Meer weten? Bekijk het artikel ‘Maak gebruik van bestaande online tools en platformen’ om te onderzoeken welke tool of platform het beste past bij jouw gastles.

Let op: Wanneer de tool die je inzet persoonsgegevens gebruikt, bijvoorbeeld wanneer leerlingen moeten inloggen, kijk dan altijd goed naar de privacyvoorwaarden. Bijvoorbeeld met behulp van de Privacy-quickscan. Ook hier geldt: gebruik waar mogelijk altijd de tool waar de school al een gebruikersovereenkomst mee heeft afgesloten. 

‘Maak de les zo laagdrempelig mogelijk voor de leraar!’


De philharmonie zuidnederland biedt lessen die gekoppeld zijn aan een klassieke voorstelling op school en in theaters. Bij elke voorstelling wordt digitaal lesmateriaal aangeboden dat de leraar zelf kan inzetten. ”Een van de belangrijkste factoren daarbij is laagdrempeligheid voor de leraar”, vertelt Maud Broeksteeg. Als culturele instelling kun je zelf online aanwezig zijn, of een gedeelte van de les, maar de leraar blijft de beslissende factor in het gebruik van het materiaal vindt Broeksteeg. “De leraar bereidt de les voor, geeft de leerlingen uitleg en begeleidt de les. Hij of zij moet dus snel en gemakkelijk weten wat ze in zo’n les moeten doen.” 

“We maken daarom een eigen online omgeving die aantrekkelijk en toegankelijk is voor leraren en leerlingen.” Bijvoorbeeld het lesmateriaal ter voorbereiding op de voorstelling Radio Walvis voor groep drie, vier en vijf. In de omgeving kijken leerlingen eerst naar een introductievideo en daarna komen ze bij een interactieve kamer van personage Pilu, waar ze objecten kunnen aanklikken. Broeksteeg: “Alles moet zo simpel mogelijk. Denk daarbij ook aan de materialen die ze eventueel in een opdracht moeten gebruiken, waar niet iedere school over beschikt. Of dat niet iedereen tijdens een lockdown thuis kan printen. Voor Radio Walvis maken ze daarom instrumenten van plastic afval dat ze in de buurt kunnen jutten. Dat is ook een van de thema’s van de voorstelling.” 

Nieuwsgierig? Bekijk het digitale lesmateriaal van Radio Walvis

Na de voorbereiding is het tijd voor de volgende stap, het optimaal inzetten van de video’s.

Thema's
Deel dit artikel

This website is automatically translated by Google Translation. Some translations might not be correct.