Verantwoorde AI-tools met oog voor Europese data-opslag, duurzaamheid en privacy

Welke AI-tool is geschikt voor mij?

Bij de keuze voor een generatieve AI-tool is het belangrijk om stil te staan bij vragen als: past de tool bij mijn AI-beleid (opent in nieuw tabblad)? Wat zijn mijn ambities op het gebied van duurzaamheid en privacy? Hoe belangrijk is het dat mijn data niet wordt gebruikt om AI-modellen te trainen? En wil ik dat data wordt opgeslagen op Europese servers?

Maar ook: hoe goed moet de kwaliteit van de output van een AI-tool zijn? De meeste mainstream AI-tools (ChatGPT, Gemini, Copilot) leveren vaak hogere kwaliteit dan meer verantwoorde AI-tools. Dus is een essentiële vraag die je je als gebruiker, maar ook organisatie moet stellen: ben ik bereid om met meer verantwoord gebruik iets aan kwaliteit in te leveren?

Zes meer verantwoorde generatieve AI-tools

Mistral: Europese data en digitale soevereiniteit

Een belangrijk verschil tussen mainstream AI-tools en Europese alternatieven zit in dataopslag. Het Franse bedrijf Mistral (opent in nieuw tabblad) ontwikkelt open-source taalmodellen binnen Europese data- en privacywetgeving. Mistrals Vibe (opent in nieuw tabblad) (voorheen Le Chat) werkt net als ChatGPT of Gemini. Voor culturele instellingen betekent dit meer grip op waar data wordt opgeslagen en hoe data wordt gebruikt.  

De betaalde versie van Microsofts Copilot biedt overigens ook data-opslag op Europese servers.  

GreenPT: Duurzaamheid en privacy voorop

AI is energie-intensief. GreenPT (opent in nieuw tabblad) is een Nederlands initiatief dat generatieve AI beschikbaar maakt via servers die draaien op duurzame energie. GreenPT gebruikt open-source modellen van andere aanbieders en verfijnt deze voor specifieke taken, zoals schrijven en redenen. De werkwijze voldoet aan de Europese privacy-wetgeving en de data blijft binnen Europa.

Lumo: Privacy als kernwaarde

Wie Proton (opent in nieuw tabblad) kent van zijn versleutelde e-maildiensten en VNP-diensten, weet dat dit bedrijf privacy als kernwaarde heeft. De onlangs gelanceerde AI-assistent Lumo (opent in nieuw tabblad) werkt volgens hetzelfde principe. Lumo verzamelt geen data, traint geen modellen met gebruikersinput en gebruikt open-source taalmodellen op Europese servers.

Public AI en Apertus: open Zwitserse AI

Apertus (opent in nieuw tabblad) is een gratis, volledig open AI-model uit Zwitserland. Via Public AI (opent in nieuw tabblad) kun je Apertus (opent in nieuw tabblad) gratis gebruiken. De bouw, trainingsdata en werking zijn openbaar. Het model ondersteunt meer dan duizend talen, ook kleinere talen die andere modellen vaak overslaan. Een andere weg om Apertus te gebruiken is als lokaal AI-model. Je leest hier hoe je dat doet. (opent in nieuw tabblad)  

Thaura AI: een activistisch alternatief

Thaura (opent in nieuw tabblad) profileert zich als activistisch alternatief voor grote Amerikaanse AI-aanbieders. De tool gebruikt open-source modellen van andere aanbieders en traint niet op gebruikersdata, deelt niets met derden en gebruikt minder energie dan bekende modellen. Thaura wil bovendien niet-dominante stemmen laten horen in maatschappelijke thema's. Een AI met een uitgesproken ethisch en politiek profiel.  

EU GPT: Europese AI voor organisaties

EU GPT (opent in nieuw tabblad) is eveneens een Nederlandse AI-tool voor organisaties die zorgvuldig met data willen omgaan. De tool biedt veel verschillende open-source modellen aan die draaien op Europese servers. Data wordt nooit gebruikt voor training.  

Andere verantwoorde AI-initiatieven

Naast deze AI-tools zijn nog meer interessante ontwikkelingen die bijdragen aan verantwoorde AI-inzet. Wij blijven de voortgang van deze initiatieven volgen zodat jij dit niet hoeft te doen.

• Hugging Face (opent in nieuw tabblad): een platform dat open-source AI-tools en large language models beschikbaar stelt. Hiermee kun je in alle vrijheid experimenteren en is je data veilig. In dit artikel leer je hoe je met lokale AI-modellen werkt (opent in nieuw tabblad).
• LibreChat (opent in nieuw tabblad): op dit open-source platform werk je op één plek in alle AI-tools waar je een abonnement op hebt. Je hoeft nooit meer te schakelen tussen browsers.
• GPT-NL (opent in nieuw tabblad): een Nederlands initiatief, ondersteund door overheid en kennisinstellingen SURF en TNO, dat werkt aan een eigen taalmodel. Het doel: een open, toegankelijke en verantwoorde infrastructuur voor Nederlandse taal en context. Op dit moment worden pilots uitgevoerd om het model te toetsen. 
• EuroLLM (opent in nieuw tabblad) en OpenEuroLLM (opent in nieuw tabblad): een samenwerking van Europese universiteiten en bedrijven om taalmodellen te ontwikkelen die de basis kunnen vormen voor nieuwe Europese AI-tools. Gebaseerd op Europese waarden: open, divers en volgens Europese wetgeving.

De eerste meer verantwoorde generatieve AI-tools zijn nu beschikbaar en naar verwachting volgen er nog meer. Welke keuze maakt jouw organisatie?