In het kort
AI-gebruik groeit sneller dan de kennis, afspraken en training eromheen. UNESCO moedigt musea juist aan om AI in te zetten, waar dat past. AI-geletterdheid helpt daarbij.
Hoe ver lopen gebruik en kennis uit elkaar?
In september publiceerden UNESCO en ICOM, de internationale museumraad, de eerste wereldwijde peiling naar AI gebruik in musea. Ruim 400 musea uit 90 landen deden mee. Hun conclusie is dat musea experimenteren sneller met AI dan ze beleid maken, resultaten meten en mensen trainen.
57% van de musea gebruikt AI, vooral voor vertalen, teksten schrijven, samenvatten en onderzoek.
55% heeft geen eigen AI-beleid of afspraken.
17% biedt medewerkers een AI-training aan.
65% van de AI-gebruikers vindt het nog te vroeg om te zeggen wat AI oplevert.
Het verschil zit niet alleen tussen gebruik en beleid, maar ook binnen de sector. Grote musea gebruiken vaker AI, hebben vaker afspraken en trainen hun mensen vaker dan kleine musea. Kleine musea noemen vooral gebrek aan tijd, geld en praktische hulp. Ook zie je dat AI vaak door losse medewerkers wordt gebruikt, niet door de organisatie als geheel.
Zo ontstaat een AI-kloof. Tussen medewerkers die zelf experimenteren, organisaties die nog geen koers hebben en tussen organisaties die wel en niet de ruimte hebben om AI goed op te pakken.
Voor meer verdieping, lees ook: Waarom de cultuursector de AI-kloof niet langer kan negeren.
Bij Nederlanders zie je hetzelfde patroon. Uit onderzoek van Conclusion blijkt dat veel mensen AI gebruiken en denken dat ze het begrijpen, terwijl hun kennis tegenvalt. Zo weten veel mensen niet dat AI antwoorden kan verzinnen die wel overtuigend klinken. De conclusie van het rapport: Nederlanders omarmen AI sneller dan ze het begrijpen. Het gebruik groeit harder dan de AI-geletterdheid.
Moet je AI dan vermijden?
Nee. UNESCO zegt al sinds 2021 het tegenovergestelde. In de Aanbeveling over de ethiek van AI vraagt UNESCO landen om musea, bibliotheken en archieven te stimuleren AI te gebruiken. Bijvoorbeeld om collecties zichtbaar te maken en beter toegankelijk te maken voor gebruikers. Vijf jaar later trekken UNESCO en ICOM die lijn door, maar met een belangrijke aanvulling. Na hun peiling onder musea schrijven ze:
“Finally, the findings suggest that future support should focus not only on encouraging adoption of AI, but also on helping museums make informed decisions about when, where and how AI should be used, taking into account its relevance to their specific institutional context, its potential benefits and limitations, and the importance of ethical principles. This includes ensuring that smaller institutions, museums with limited digital infrastructure and resources, and communities whose cultural knowledge is collectively governed and safeguarded, are not disadvantaged by this transition.”
Kort gezegd: AI gebruiken is niet het doel. Het gaat erom dat je bewust kiest wanneer, waar en hoe AI jouw organisatie helpt. Dat vraagt kennis. Wat kan AI wel en niet? Wat levert het op? En welke afspraken passen bij jullie waarden? Dat is AI-geletterdheid. Die kennis hoort niet alleen bij grote instellingen te liggen. Juist kleinere organisaties moeten kunnen meedoen, zodat de AI-kloof niet groter wordt.
De musea in de UNESCO-peiling laten zien hoe dat eruitziet. Ze zien AI als hulp, niet als vervanging van vakkennis. De meeste laten een mens alles controleren voordat het naar buiten gaat. Een klein museum in Nieuw-Zeeland vroeg zijn publiek wat het vond van AI-beelden in promotie. De reacties waren vooral negatief, dus het museum zag ervan af. Ook dat is AI-geletterdheid: bewust kiezen, soms ook voor niet doen.
Samen afspreken wanneer je AI wel en niet inzet, is een goede eerste stap. Nog geen AI-beleid? Met de handleiding Maak een AI-beleid voor jouw organisatie (opent in nieuw tabblad) en het stappenplan van DEN ga je er zelf mee aan de slag.
Vraag aan jou
DEN wil weten hoe het in de Nederlandse cultuursector staat. Daarom deze vraag aan jou:
Voor welke taak in jouw organisatie zou je AI juist wel, of juist niet, willen inzetten? En waarom?
Aan de slag met AI in jouw organisatie
Wil je dat je hele team AI bewust en veilig leert gebruiken? DEN biedt praktijkgerichte incompany AI-trainingen, afgestemd op jouw organisatie. Tot 9 november krijg je ruim 70% korting.
Nog niet zeker wat bij jullie past? Plan een adviesgesprek met de AI-adviseurs van DEN.
Ontdek de laatste digitale trends in de cultuursector
Ontvang onze nieuwsbrief met tips, kennis en inspiratie over digitale transformatie in cultuur.
Meer artikelen per onderwerp
