AI en toegankelijkheid: vier manieren waarop cultuuraanbod toegankelijker wordt voor mensen met een visuele of auditieve beperking

De Efteling zet technologie in om bezoekers met een gehoorbeperking de beleving beter te laten volgen: visuele ondersteuning bij attracties, apps met aanvullende uitleg en duidelijke informatie vooraf. Lees meer over dit project. (opens in new tab) 

Voor musea, theaters en festivals werkt hetzelfde principe. AI zet audio automatisch om naar tekst, geeft extra context op de telefoon of versterkt visuele signalen. Zo krijgt iedereen toegang tot het verhaal achter de voorstelling of collectie. 

Zo begin je zelf: 

• Betrek ervaringsdeskundigen bij het ontwerp van je publieksreis. 

• Begin klein met automatische ondertiteling bij video's en installaties. 

• Test of belangrijke informatie ook zonder geluid te volgen is. 

Het Nationale Theater werkt met LiveText brillen: smart glasses waarmee bezoekers tijdens een voorstelling live meelezen. De ondertiteling verschijnt boven, onder of in het midden van het gezichtsveld, afhankelijk van de voorkeur van de gebruiker. Zo volgen bezoekers met een gehoorbeperking de voorstelling zonder steeds naar een apart scherm te kijken. 

Dit voorbeeld laat zien hoe technologie zich aanpast aan het publiek, zonder het artistieke proces te verstoren. 

Zo begin je zelf: 

• Onderzoek of live ondertiteling haalbaar is bij jouw programmering. 

• Werk samen met technologiepartners of andere instellingen om kosten te delen. 

• Communiceer actief over toegankelijk aanbod, ook online. Gebruik hiervoor de gestandaardiseerde toolkit van Stichting Accessibility (opens in new tab). 

Wil je zelf aan de slag met smart glasses voor jouw organisatie? Vraag de subsidie 'Implementatiebijdrage' aan bij DigitAll (opens in new tab). 

Be My Eyes koppelt mensen met een visuele beperking aan vrijwilligers via een app. Met AI en beeldherkenning beschrijft de app ook zelfstandig objecten, teksten en situaties. Gebruikers kunnen bovendien doorvragen aan de AI-agent als ze meer willen weten, in plaats van alleen een beschrijving te ontvangen. 

Voor de cultuursector ligt hier een kans om collecties en ruimtes leesbaar en bevraagbaar te maken. AI kan kunstwerken beschrijven, routes uitleggen en praktische vragen beantwoorden, niet als vervanging van menselijk contact, maar als extra laag die bezoekers meer zelfstandigheid geeft. 

Zo begin je zelf: 

• Experimenteer met AI beschrijvingen van objecten of ruimtes. 

• Zorg dat bezoekers vragen kunnen stellen aan de digitale gids. 

• Maak digitale informatie ook auditief beschikbaar. 

• Bepaal op welke momenten een digitale gids echt helpt, bijvoorbeeld bij navigatie, collectie-informatie of praktische vragen. 

Audiodescriptie helpt mensen met een visuele beperking om toneel, film en installatiekunst volledig te volgen. Het is een gesproken beschrijving van wat er gebeurt, bijvoorbeeld: een acteur loopt naar voren, pakt een mes van tafel en kijkt het publiek woedend aan. Die informatie hoor je als audiolaag, meestal tijdens stille momenten tussen dialoog of muziek. 

Tot nu toe gebeurde dit vooral handmatig, door speciaal geschoolde audiobeschrijvers. Technologie helpt hier steeds meer bij. De app Earcatch speelt vooropgenomen audiodescripties af tijdens voorstellingen, zodat bezoekers zelf kiezen wanneer ze deze inschakelen. AI kan het proces versnellen door eerste versies van beschrijvingen te genereren, die je team vervolgens verfijnt. Zo bespaar je tijd zonder in te leveren op kwaliteit. 

Zo begin je zelf: 

• Onderzoek of audiodescriptie haalbaar is voor jouw programmering, ook in korte vorm. 

• Experimenteer met AI gegenereerde eerste versies die je team aanpast. 

• Zet audiodescriptie in via een app of apart kanaal, zodat bezoekers het naar keuze inschakelen. 

• Werk samen met audiobeschrijvers om kwaliteit te waarborgen. 

• Communiceer actief over audiodescriptie in je marketing. Veel bezoekers kennen deze mogelijkheid nog niet. 

Ja. Sinds juni 2025 moeten websites en apps van culturele organisaties voldoen aan de European Accessibility Act. Voldoe je daaraan, dan is je website WCAG compliant.

Nee. AI kan een eerste versie van een beschrijving genereren, maar een audiobeschrijver blijft nodig om de kwaliteit te waarborgen en de juiste details te kiezen.

Alleen mensen met de betreffende beperking kunnen dat beoordelen. Stel een testgroep samen van ervaringsdeskundigen en laat hen de toepassing in de praktijk uitproberen voordat je opschaalt.

Ondertiteling zet gesproken tekst om in geschreven tekst, bijvoorbeeld live tijdens een voorstelling, en helpt vooral mensen met een gehoorbeperking. Audiodescriptie is een gesproken beschrijving van wat er te zien is, en helpt vooral mensen met een visuele beperking.

Stel een vaste testgroep van ervaringsdeskundigen samen en laat hen de toepassing in de praktijk uitproberen, niet alleen bij de start maar ook na aanpassingen. Richt daarnaast een feedbackkanaal in zodat ook andere bezoekers problemen kunnen melden.