Stimuleer het gebruik van je werk met Creative Commons

Je kunt je werk of digitale collectie online beschikbaar stellen onder de standaard voorwaarden van het auteursrecht, maar een groeiend aantal makers kiest ervoor om dat op een andere manier te doen: met behulp van Creative Commons.

Creative Commons-licenties bieden makers van werken de vrijheid om op een flexibele manier met hun auteursrechten om te gaan. Het aanbieden van je werk onder een Creative Commons-licentie betekent niet dat je je auteursrechten opgeeft. Het betekent dat je sommige van je rechten onder bepaalde voorwaarden aanbiedt aan wie er maar gebruik van wil maken. Als rechthebbende bepaal je dus zelf of en hoe je je werk beschermt en welke licentievorm je kiest.

De Creative Commons-licenties


Er zijn zes verschillende Creative Commons-licenties:

  • Naamsvermelding
    Het werk - of een afgeleid werk ervan - kan worden gekopieerd, veranderd, verspreid en vertoond, onder de enkele voorwaarde dat de naam van de maker wordt vermeld.
  • Naamsvermelding-GelijkDelen
    Deze licentie geeft anderen dezelfde rechten als een naamsvermelding-licentie, met de toevoeging dat elke nieuwe ontstane creatie onder dezelfde licentie wordt aangeboden.
  • Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken
    Het werk mag worden verspreid, commercieel en niet-commercieel, mits in de originele staat en met vermelding van de naam van de maker.
  • Naamsvermelding-NietCommercieel
    Anderen mogen het werk gebruiken en veranderen, zolang ze dit niet-commercieel doen en onder vermelding van de maker.
  • Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen
    Anderen mogen het werk gebruiken en veranderen, zolang ze dit niet-commercieel doen, onder vermelding van de naam van de maker en onder de voorwaarde dat elke nieuwe creatie onder dezelfde licentie wordt aangeboden.
  • Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken
    Dit is de meest restrictieve licentie. Anderen mogen het werk niet veranderen, maar wel verspreiden , zolang ze dit niet-commercieel doen en onder vermelding van de naam van de maker.

Meer toelichting op de verschillende licenties kun je vinden op de website van Creative Commons Nederland.

Waarom zou je CC gebruiken?

Creative Commons-licenties zijn ontstaan uit de wens van makers om anders met hun auteursrechten om te gaan in het digitale domein. Het model gaat uit van het commons-principe, oftewel gemeenschappelijke voorzieningen. Anders dan bij het vrijemarktprincipe wordt de waarde niet bepaald door schaarste, maar door de herbruikbaarheid van een goed. Dit past goed bij het digitale domein, omdat digitale kopieën geen afbreuk doen aan de beschikbaarheid van het origineel en juist alleen kunnen bestaan bij de gratie van het maken van kopieën. Wanneer je iets online deelt, worden daar immers telkens kopieën op servers van gemaakt. Het standaard auteursrecht is vooral gebaseerd op fysieke beschikbaarheid en het vrijemarktprincipe van schaarste, waarin werken lastig gekopieerd kunnen worden. De digitale transformatie vraagt daarom om een andere invulling en organisatie van het auteursrecht.

Een aantal misverstanden over CC

Rond het gebruik van cc-licenties heerst een aantal misverstanden. De belangrijkste twee willen we hier graag uitlichten. Het eerste misverstand is dat je met een cc-licentie altijd je auteursrechten opgeeft. Dat is niet zo. Met een cc-licentie laat je je publiek weten wat ze wel en niet mogen doen met jouw werk. Ze hoeven daar dan niet steeds apart toestemming voor te vragen. Dat moeten ze natuurlijk wel doen wanneer ze het werk willen gebruiken voor zaken waar je geen toestemming hebt gegeven, bijvoorbeeld voor het bewerken van je materiaal. Ook bij misbruik sta je nog steeds in je recht. Sommige organisaties, zoals het Nationaal Archief, stellen een deel van hun collectie beschikbaar onder een CC0-licentie. In dat geval doe je wel actief afstand van je rechten. Het tweede misverstand is dat het gebruik van een cc-licentie hetzelfde is als je werk gratis weggeven. Je kunt er inderdaad voor kiezen om (een deel van) je werk vrij beschikbaar te stellen, maar dat wil niet zeggen dat je geen geld kunt verdienen wanneer je gebruik maakt van cc-licenties.

Nieuwe businessmodellen en andere verbinding met je publiek

Paul Stacey en Sarah Hinchliff Pearson hebben onderzoek gedaan naar het gebruik van cc-licenties en de mogelijkheden om daarmee een succesvol businessmodel te ontwikkelen. Uit het onderzoek bleek dat er verschillende manieren zijn om dat te doen. Vaak betreft het een combinatie van creatieve werken en diensten die daaromheen ontwikkeld zijn. Voorbeelden van dit soort modellen:

Betalen voor diensten in plaats van voor het product, bijvoorbeeld voor het maken van de foto en niet voor de foto zelf.

  • Een soort ‘freemium’ model: het basisproduct is vrij beschikbaar maar extra diensten eromheen zijn betaald.
  • Vrij beschikbare opnames, maar voor de live-uitvoering moet een kaartje worden gekocht.
  • Laat je publiek bepalen wat ze willen betalen.
  • Donaties, crowdfunding en fondsenwerving.

Meer voorbeelden en makers die op die manier werken vind je bij Made with Creative Commons.

In eerste instantie wilden de auteurs vooral onderzoek doen naar het verdienaspect van de businessmodellen. Tijdens de interviews kwamen ze er achter dat voor veel van de makers cc-licenties mogelijkheden bieden om een andere relatie met je publiek op te bouwen.

“Whether the public makes use of the opportunity to copy and adapt your work, sharing with a Creative Commons license is a symbol of how you want to interact with the people who consume your work. Whenever you create something, “all rights reserved” under copyright is automatic, so the copyright symbol (©) on the work does not necessarily come across as a marker of distrust or excessive protectionism. But using a CC license can be a symbol of the opposite—of wanting a real human relationship, rather than an impersonal market transaction. It leaves open the possibility of connection.”

 

Made with Creative Commons door Paul Stacey en Sarah Hinchliff Pearson, p. 20-21
Meer lezen over Creative Commons?

Hieronder vind je een handig overzicht van sites en publicaties:

Auteur: Wietske van den Heuvel

Adviseur

Neem contact op met Wietske:


070 314 07 62
Thema's
Deel dit artikel