Streaming bij Nationale Opera & Ballet: kleine milieu-impact, groot bereik
Wat is de milieu-impact van streaming van culturele voorstellingen? Nationale Opera & Ballet (NO&B) deed samen met DEN en PHI Factory onderzoek naar de CO2-uitstoot van het streamen van de operavoorstelling ‘The Shell Trial’. De conclusie: streaming heeft, vergeleken met fysieke voorstellingen, een relatief kleine milieu-impact. Julie Fuchs, duurzaamheidscoördinator bij NO&B, deelt enkele waardevolle inzichten uit het onderzoek.
NO&B is een organisatie met ongeveer zeshonderd medewerkers en een groot aantal freelancers, verdeeld over 22 afdelingen. “We maken alles zelf”, licht Julie toe. “Van kostuums en decors tot pruiken en make-up. In Amsterdam hebben we een eigen theatergebouw in het centrum en een atelier van 14.000 vierkante meter in Zuidoost, waar onze decors worden gemaakt. Bij NO&B komt een breed scala aan vakmanschap samen. Je hebt natuurlijk artistieke zaken met betrekking tot ballet en opera. Daarnaast is er bijvoorbeeld de IT en marketingcommunicatie.”
Het theatergebouw in Amsterdam en het decoratelier in Amsterdam Zuidoost zijn beide BREEAM-gecertificeerd voor duurzaamheid. “Voordat mijn functie als duurzaamheidcoördinator bestond, was er al veel intrinsieke motivatie om te verduurzamen”, vervolgt Julie. “Vooral bij het team techniek en productie. Zoeken naar technische oplossingen, keuze voor duurzame materialen, opslag en logistiek is allemaal al jaren in de organisatie ingebed.
“Ik had wel verwacht dat de milieu-impact van streaming lager zou zijn dan bij een fysieke voorstelling, maar niet dat het zóveel minder zou zijn."
NO&B heeft goed inzicht in de eigen CO₂-uitstoot en daarop maatregelen en beleid ontwikkeld en vastgelegd in een duurzaamheidsplan tot 2030. “De specifieke CO2 –uitstoot van onze digitale diensten is hierin nog niet meegenomen”, voegt Julie daaraan toe.
Mobiliteit als grootste bron van uitstoot
Bij fysieke voorstellingen blijkt mobiliteit een belangrijke bron van CO₂-uitstoot. NO&B heeft onderzoek gedaan naar de reisbewegingen van het publiek. “Als er een ticket wordt verkocht, zien wij waar de bezoekers vandaan komen”, vertelt Julie. “Hoe ze naar het theater komen, weten we door ze vrijwillig een enquête te laten invullen.”
Op basis van deze gegevens berekende NO&B dat er ongeveer 1,3 miljoen kilometer heen en terug werd gereisd naar het theater. Dat komt neer op 180 ton CO2 -uitstoot. “Het grootste deel van ons publiek komt met het openbaar vervoer en de fiets. Van wat we nu kunnen meten, komt twintig procent met de auto. Om dat preciezer te kunnen duiden, hebben we eigenlijk nog meer data over ons publiek nodig.”
Een duurzaam geproduceerde opera
‘The Shell Trial’ is een zo duurzaam mogelijk geproduceerde opera over de verantwoordelijkheid van Shell voor klimaatverandering. In de voorstelling zijn 82 kostuums, vele bijzondere rekwisieten en een aantal special effects gebruikt, waarvan de uitstoot is gemeten. De voorstelling stootte minimaal tien keer minder uit dan eerder gemeten NO&B producties.
“We hebben zoveel mogelijk bestaande producten en materialen hergebruikt en de onvermijdelijke CO2 die met het maken van ‘The Shell Trial’ is uitgestoten gecompenseerd”, blikt Julie terug.
De voorstelling was een coproductie die intern veel teweegbracht. “De productie heeft hier heel veel opgeleverd aan gesprekken over duurzaamheid in brede zin. Zelf heb ik met de artistieke, zakelijke en technische afdelingen samen ecologische duurzaamheidsdoelen geformuleerd voor onder meer communicatie, marketing en materialen. Verder hebben we gesproken over tickettarieven, beschikbaarheid, bereikbaarheid, diversiteit en inclusie.”
‘The Shell Trial’ was via OperaVision gratis als VOD beschikbaar van december 2024 tot en met april 2025. De vier zaalvoorstelling trokken 5.185 bezoekers. Online werden 5.600 views geteld van kijkers uit vijftien landen. “Maar met die data moet je voorzichtig omgaan”, plaatst Julie een kanttekening. “Als je bedenkt dat het om 770 uur kijktijd gaat, betekent dit dat er gemiddeld per persoon acht minuten is gekeken. Tien procent keek langer dan een half uur. Maar we weten ook niet hoeveel mensen er tegelijkertijd voor een scherm zaten, dus het totale aantal kijkers kan veel hoger liggen.”
De extra CO2 -uitstoot die ontstaat door ‘The Shell Trial’ als VOD via OperaVision aan te bieden, bedraagt minder dan 1% van de totale uitstoot van de voorstelling. Voor het digitale gedeelte zijn de apparatuur voor opname en editing, de mobiliteit van de crew, de clouddiensten voor encoderen, opslag en streaming en het verbruik van het online publiek tijdens het afspelen meegerekend.
Streaming bereikt meer publiek met minimale extra impact
Om een groter en breder publiek te bereiken, besloot NO&B ‘The Shell Trial’ op te nemen en aan te bieden via het streamingsplatform OperaVision. “Omdat ik wilde weten hoe groot de milieu-impact van Video on demand (VOD) is ten opzichte van de fysieke voorstelling, werkte ik graag mee aan het onderzoek van DEN en PHI Factory”, verklaart Julie.
De uitkomsten verrasten haar. “Ik had wel verwacht dat de milieu-impact van streaming lager zou zijn dan bij een fysieke voorstelling, maar niet dat het zóveel minder zou zijn. Het meest vervuilende onderdeel is nog de mobiliteit van de cameramensen. Daar moet je in je bedrijfsvoering dus goed op letten.
Voor de opname werden speciaal rekwisieten gecreëerd - die ook meegerekend zijn in de uitstoot van streaming - en er zat op dat moment geen live publiek in de zaal. “Of we in de toekomst meer gaan streamen, kan ik nog niet zeggen. Maar voor directie en management is het waardevolle informatie: je bereikt een breder publiek, ook internationaal, zonder dat het veel extra impact heeft op het milieu.”
Duurzaamheidsdilemma’s rond AI
NO&B volgt digitale innovaties op de voet en ziet veel potentie in artificiële intelligentie. “Er wordt momenteel een productie gemaakt met AI-content voor in het decor. Ook daarvan meten we de uitstoot.”
Volgens Julie ligt de uitdaging vooral in het inzichtelijk maken van de impact van digitale ontwerpen. “Mijn persoonlijke droom is dat AI mij gaat helpen om verduurzaming sneller en efficiënter in te inzetten.” Binnen NO&B wordt actief gesproken over zowel de ethische en duurzaamheidsdilemma’s, als de kansen van digitale ontwikkelingen zoals AI. “Ik vind het belangrijk dat iedereen hier de nodige kennis opdoet om bewuste keuzes te kunnen maken.”
Innovatie als voorwaarde voor toekomstbestendige opera
Naast de noodzaak van duurzaamheid, benadrukt Julie het belang van opera als toekomstbestendige kunstvorm. “Je moet relevant blijven en nieuwe opera-formats kunnen aanbieden. Om nieuwpubliek te trekken, maar ook om interessant te blijven voor de makers.”
Omdat NO&B internationaal opereert, is het volgens haar noodzakelijk om voorop te lopen in techniek en bereid te zijn risico’s te nemen. “Ook als we niet weten of dit een nadelige milieu-impact zal hebben.”
Julie Fuchs studeerde in haar geboorteland Frankrijk af als architect. Ze kwam naar Nederland vanwege de mentaliteit, die meer gericht is op innovatie en uitproberen. “De manier waarop gebouwen worden ontworpen en steden gebouwd, waarbij men niet bang is om het verleden achter zich te laten, sprak me aan. Ik kwam hier terecht bij een architectenbureau, waar duurzaamheid diep verankerd was. Dat voelde heel goed.”
Met de wens om meer met duurzaamheid te doen, werd Julie in 2021 aangenomen als duurzaamheidscoördinator bij Nationale Opera & Ballet. “Destijds waren we pakweg met vijf duurzaamheidscoördinatoren in de operawereld. Inmiddels wissel ik kennis uit met een toenemend aantal duurzaamheidscollega’s in binnen- en buitenland. Een goede ontwikkeling.”
Meer lezen
Wil je een duik nemen in de data van 'The Shell Trial'? Lees het artikel van NO&B over hoe ze deze opera zo duurzaam mogelijk hebben gemaakt.
