PHI Factory is een adviesbureau dat organisaties helpt versnellen richting een circulaire en inclusieve economie en hen stimuleert om regeneratief te worden. Joost Droste is duurzaamheidsadviseur bij PHI Factory en deed voor DEN eerder al onderzoek naar de milieu-impact van streaming bij Festival Oude Muziek Utrecht en het Nederlands Dans Theater (NDT). Dat resulteerde in een eerste rekentool.
Voor het verdiepende onderzoek naar de CO2-uitstoot van streaming en fysieke voorstellingen werd de milieu-impact van de digitale voorstelling ‘The Shell Trial’ van Nationale Opera & Ballet (NO&B) gemeten. “De opdracht was om preciezer uit te zoeken wat er allemaal gebeurt bij het streamen van een voorstelling”, zegt Joost. “Daarom moest ik me verder verdiepen in hoe de digitale ecologische voetafdruk van streaming tot stand komt.”
Hij vervolgt: “We hebben antwoorden gevonden op vragen als: waar bestaat de milieu-impact van online streaming precies uit? Welke elementen zijn doorslaggevend bij het bepalen van de uitstoot? Wat zijn aannemelijke, actuele bronnen?” Samen met DEN en Julie Fuchs, duurzaamheidscoördinator bij NO&B, verzamelde en analyseerde hij uiteenlopende data over de totstandkoming van een online voorstelling.
De bevindingen zijn zo nauwkeurig mogelijk vastgelegd in de Whitepaper CO2-uitstoot streaming/VOD 2025. Deze publicatie biedt een technische onderbouwing voor onze cijfers.
Fases bij streaming: van productie tot kijker
Bij het streamen van voorstellingen worden zes fases doorlopen:
- Contentcreatie (opname en bewerking)
- Uploaden naar een datacenter
- Encoderen (omzetten naar verschillende resoluties)
- Opslaan in de cloud
- Downloaden door het publiek
- Afspelen door de kijker
“Elke fase draagt bij aan de totale CO2-uitstoot, maar sommige fases hebben een groter aandeel dan andere. De allergrootste milieu-impact zit in het downloaden en afspelen van de videobestanden door het publiek. Dat resulteert in een hoog dataverbruik en zorgt daarmee voor een relatief grote uitstoot.”
Een significant verschil in die uitstoot is er tussen livestreaming en video on demand (VOD). “Livestreaming verbruikt naar schatting drie tot vijf keer meer energie per kijker dan VOD”, verklaart Joost. “VOD vereist weliswaar meer permanente opslagcapaciteit, maar verbruikt toch veel minder energie dan livestreaming. Dit komt doordat bij livestreaming de videofragmenten in real-time in het datacenter worden gecodeerd in verschillende resoluties. Dit vraagt hoge rekenkracht, doordat elke nieuwe minuut content ter plekke wordt verwerkt. Hierdoor is het energieverbruik per kijker bij livestreaming dus hoger dan bij VOD van een opname, waarbij het verwerkingsproces slechts één keer plaatsvindt.”
Extra uitstoot online
Wat betreft het verschil in milieu-impact tussen online streaming en fysieke voorstellingen weken de uitkomsten nauwelijks af van eerdere metingen bij het Festival Oude Muziek Utrecht en het NDT.
Joost: “Namelijk dat de extra uitstoot door streaming heel laag blijkt te zijn. Bij Nationale Opera & Ballet was de toegevoegde uitstoot voor de VOD minder dan 1% van het totaal. Behoorlijk duurzaam dus! Bij de eerder gemeten organisaties was de uitstoot voor digitale voorstellingen minder dan 3%.”
Joost prijst daarnaast de duurzame decorkeuzes die NO&B heeft gemaakt voor de fysieke voorstelling. “Het decor was een veel groter aandeel geweest, als alles van nieuwe materialen was gemaakt. Door te kiezen voor hergebruik en recycling, heeft Nationale Opera & Ballet de fysieke footprint flink omlaaggebracht.”
Meten van de ecologische voetafdruk
Een van de grootste uitdagingen bij het onderzoeken van de milieu-impact van streaming is volgens Joost de beperkte transparantie van datacentra. “Zij delen weinig informatie over hun ecologische voetafdruk. Dat maakt het lastig om een nauwkeurige schatting te maken van de totale uitstoot. Toch zijn er zeker waardevolle inzichten uit het onderzoek gekomen.”
Deze inzichten hebben geleid tot een vernieuwde en flink verbeterde rekentool. “In de vorige versie van de tool konden geen duurzame designkeuzes worden meegenomen. Omdat bij steeds meer culturele podia duurzaamheid is ingebed in de producties, hebben we als optie aangebracht of er nieuwe of hergebruikte materialen zijn gebruikt. Organisaties die al inzicht hebben in de duurzaamheid van hun materialen - bijvoorbeeld doordat ze al gebruik maken van het Theatre Greenbook, de Milieubarometer of een andere duurzaamheidstool - kunnen ook direct hun meetresultaten in kilo’s CO2 invoeren. Doordat ze per onderdeel kunnen kiezen of het nieuwe of hergebruikte materialen betreft, wordt duidelijk hoe designkeuzes bijdragen aan verduurzaming.”
Podiumkunstinstellingen kunnen met de vernieuwde rekentool goed inzicht krijgen in de CO2-impact van hun voorstelling. “Ze zien hoe groot de voetafdruk is en in welke onderdelen de grootste milieu-impact zit”, licht Joost toe. “Zo kunnen ze gericht maatregelen nemen om die ecologische voetafdruk in de toekomst omlaag te brengen. Je kunt de tool ook andersom gebruiken door deze vooraf in te vullen en zo bewuste keuzes af te wegen. Zo zie je bijvoorbeeld de impact van bepaalde materiaalkeuzes en wordt duidelijk wat je kunt doen om een voorstelling te verduurzamen, ook online. Of je probeert uit wat het voor de uitstoot betekent wanneer meer mensen online gaan kijken en minder bezoekers hoeven te reizen.”
Voordelen van VOD
Joost vindt online streaming een ‘prachtige aanvulling’ op het fysieke aanbod. ”Het heeft meerwaarde voor mensen met minder geld, maar ook voor mensen die niet mobiel zijn of in het buitenland zitten. Nationale Opera en Ballet had kijkers uit meer dan vijftien landen en zo werden dus heel veel reiskilometers uitgespaard.
Daarnaast kun je online iets extra’s aanbieden, zoals een kijkje achter de schermen. Of een online nagesprek, waarbij het publiek vragen kan stellen aan de cast en regisseur. Duurzaamheid kan voor culturele organisaties een extra reden te zijn om online voorstellingen aan te bieden. De meerwaarde om online publiek te bedienen, wint het dan van de kleine toevoeging op de ecologische voetafdruk.”
Hoe maak je streaming nog duurzamer?
Culturele organisaties die zo duurzaam mogelijk willen streamen, kunnen volgens Joost winst behalen door rekening te houden met piek- en daluren in datacentra en elektriciteitscentrales. “Uiteraard bied je streamingsdiensten dan bij voorkeur aan tijdens de daluren en doe je uploads wanneer er veel groene energie beschikbaar is. Je hebt ook invloed op de resoluties die je aanbiedt. Als je bijvoorbeeld van 1080p naar 4K gaat, zit daar een verschil in van bijna anderhalf keer de hoeveelheid data die je verstuurt. Het kijkgedrag van het publiek - bij voorkeur via wifi en op kleinere apparaten heeft eveneens invloed op de milieu-impact.”
Joost geeft tevens aan dat het om een inschatting gaat op basis van publieke cijfers en niet om een absolute waarheid, maar om een benadering van de werkelijkheid. Daarnaast nodigt hij iedereen van harte uit om bij te dragen aan de discussie.
Wil je zelf de uitstoot van een fysieke en online voorstelling berekenen? Test nu de nieuwe CO2-tool van DEN door contact op te nemen met: Else Laura of ga naar phifactory.com/nl/ als je samen je eigen rekentool wilt ontwikkelen.
Meer artikelen per onderwerp
