Nieuw onderzoek van DEN en PHI Factory: streaming van culturele voorstellingen heeft beperkte CO₂-uitstoot
Door bewuste digitale keuzes te maken, kan de cultuursector de ecologische voetafdruk verkleinen en tegelijkertijd een groter en divers publiek bereiken. Digitale culturele voorstellingen zoals (live)streams van opera-, toneel- en dansvoorstellingen bieden meerwaarde voor het publiek. Maar dit online aanbod kost ook energie en grondstoffen.
Onderzoek van PHI Factory en DEN laat zien dat de extra CO₂‑uitstoot van online aanbod een fractie is van de totale milieu‑impact van voorstellingen. Nog meer goed nieuws: er is tóch ruimte voor online verduurzaming!
We zijn diep in de cijfers gedoken en delen hieronder concrete inzichten en praktische tips voor digitale verduurzaming in de cultuursector.
Streamen duurzamer dan reizen
Wanneer je als culturele organisatie livestreams of video on demand (VOD) aanbiedt, betekent dit dat jouw online publiek niet naar je theater hoeft te reizen. Daarmee worden reiskilometers en bijbehorende CO₂-uitstoot bespaard. De CO₂-uitstoot per bezoeker van een culturele (live)stream is aanzienlijk lager dan die van publiek dat fysiek een voorstelling bezoekt.
Dit bleek al uit onderzoek van PHI Factory in samenwerking met DEN in 2024. Ons meest recente verdiepende onderzoek bevestigt dit beeld en analyseert de cijfers verder. Zo krijgen we preciezer inzicht in waar de milieu-impact van het online cultuuraanbod zit én waar de kansen liggen voor verdere digitale verduurzaming.
Het proces van streaming in zes stappen
Het verdiepend onderzoek van PHI Factory en DEN gaat in op de klimaatimpact van streaming en video on demand voor culturele organisaties. Deze inzichten komen uit recente bronnen over streaming en de CO₂-uitstoot daarvan.
Bij het maken en online publiceren van digitaal cultuuraanbod worden zes stappen doorlopen: contentcreatie, uploaden, encoderen, opslag, downloaden en tot slot het afspelen door het publiek. Per stap lees je waar de milieu-impact ontstaat en welke mogelijkheden er zijn om te verduurzamen.
Streaming: waar zit de milieu-impact en hoe kun je verduurzamen?
Waar ontstaat de uitstoot:
Opname van beeld en geluid op locatie en montage.
Het energieverbruik van camera’s, microfoons, laptops en renderprocessen.
Praktische tips:
Gebruik energiezuinige hardware. Werk op een laptop met een efficiënte processor en vermijd onnodige visuele effecten. Kies waar mogelijk voor een lagere resolutie, bijvoorbeeld 1080p. in plaats van 4K.
Waar ontstaat de uitstoot: Dataverkeer van de originele (grote) bestanden naar het platform. Het energieverbruik en eventuele realtime‑encoding bij livestreams.
Praktische tips: Comprimeer de video vóór upload. Gebruik bij voorkeur een bekabelde verbinding of Wifi. Upload indien mogelijk in daluren.
Waar ontstaat de uitstoot: Omzetten naar verschillende bestandsformaten en resoluties. Dit vindt plaats in krachtige servers in datacentra.
Praktische tips: Kies een passende resolutie. Is je video bedoeld voor mobiel of sociale media? Dan is 720p al voldoende. Kies bij voorkeur een Europese provider die gebruikmaakt van hernieuwbare energie.
Waar ontstaat de uitstoot: Opslag van meerdere versies in verschillende resoluties en back‑ups.
Praktische tips: Verwijder verouderde of weinig bekeken bestanden. Beperk dubbele back‑ups.
Waar ontstaat de uitstoot: Dataoverdracht naar de kijker. De hoeveelheid overgedragen data en hoge resoluties bepalen het elektriciteitsverbruik.
Praktische tips: Stimuleer offline downloads voor later gebruik en adviseer kijkers om bestanden na het kijken te verwijderen. Adviseer het gebruik van wifi in plaats van mobiele data.
Waar ontstaat de uitstoot: Afspelen op het eigen apparaat. Energieverbruik van smartphones, tablets, laptops of televisieschermen.
Praktische tips: Moedig kijkers aan om op een kleiner scherm te kijken en via wifi. Attendeer hen op de mogelijkheid om automatisch afspelen op video-platforms uit te schakelen.
Video on demand zuiniger dan livestreaming
Livestreaming verbruikt naar schatting drie tot vijf keer meer energie per kijker dan video on demand (VOD). VOD vereist daarentegen meer permanente opslagcapaciteit, maar dit verbruikt minder energie dan livestreaming.
Dit verschil ontstaat doordat videofragmenten bij livestreaming in realtime in het datacenter worden gecodeerd in verschillende resoluties. Dit vraagt hoge rekenkracht, omdat elke nieuwe minuut direct wordt verwerkt. Hierdoor ligt het energieverbruik per kijker bij livestreaming hoger dan bij VOD van een opname. Bij VOD vindt het render- en netwerkproces slechts één keer plaats.
Top 4 bevindingen uit het onderzoek CO₂-uitstoot streaming/video on demand 2025
- Wifi is duurzamer dan mobiel internet: Een vast netwerk (zoals wifi) verbruikt minder energie dan een mobiel netwerk. Vast internet verbruikt circa 0,05 kWh per gigabyte; mobiel internet circa 0,12 kWh per gigabyte.
- VOD is zuiniger dan livestreaming: Een livestream vraagt drie tot vijf keer meer energie per kijker dan een video on demand. Dat komt doordat bij livestreaming elke minuut content realtime moet worden gecodeerd.
- Online aanbod stoot minder uit dan mobiliteit: Bij de productie van ‘The Shell Trial’ door Nationale Opera & Ballet bleek dat slechts 0,87% van de totale CO₂‑uitstoot voortkomt uit de VOD‑versie. Reizen door publiek en cast veroorzaakt daarentegen de grootste uitstoot.
- Online publiek bepaalt grootste aandeel digitale uitstoot: Van alle stappen in het digitaal cultuuraanbod zit de meeste CO₂‑uitstoot bij de het online publiek: het afspelen van content op een eigen apparaat. Dit valt onder scope 3, oftewel uitstoot die plaatsvindt buiten de eigen organisatie). Uit ons onderzoek bij Nationale Opera & Ballet blijkt de volgende verdeling: online publiek 86%, contentcreatie 6%, downloaden 6%, uploaden 2%. Encoderen en opslag hebben in vergelijking daarmee een zeer beperkt aandeel.
Conclusie: Online voorstellingen zijn een duurzame aanvulling op fysieke zaalvoorstellingen, mits ze efficiënt worden geproduceerd en verspreid.
