Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

AI en appeltaart: hoe kunstmatige intelligentie invloed heeft op inclusiviteit in de cultuursector

DEN is gestart met een reeks over kunstmatige intelligentie waarin allerlei aspecten van AI die belangrijk zijn voor de cultuursector aan de orde komen. De eerste sessie van deze serie vond plaats op 27 oktober 2020 en daarin bekeken we hoe AI invloed heeft op inclusiviteit en diversiteit.

Inclusie bij Science Center NEMO: toegankelijkheid voor iedereen

Als eerste sprak Meie van Laar, hoofd educatie & onderzoek bij NEMO Science Museum. Zij vertelde over hoe je inclusiviteit terug laat komen in je programma’s bij tentoonstellingen en hoe dat werkt wanneer je kunstmatige intelligentie gebruikt. Bij NEMO vinden ze het belangrijk dat bezoekers zelf aan de slag gaan, dat door middel van interactie en hands on ervaringen bezoekers iets leren en ontdekken. Het is belangrijk dat alle exhibits toegankelijk zijn voor iedereen.

Er zijn vier niveaus van betrokkenheid waarop mensen hun meningen, normen en waarden vormen : individueel, in interactie met anderen , op organisatieniveau en op maatschappelijk niveau. Meie: ‘We willen een museum zijn voor iedereen, maar hoe we al die verschillende individuen kunnen bedienen, daarover hebben we veel geleerd in de afgelopen jaren’. Daarnaast is het ontwerp van de exhibits belangrijk want: ‘een saaie computer die ergens staat, of een aantrekkelijk vormgegeven ruimte, dat maakt nogal uit. Je wordt inclusief als mensen zich verbonden voelen bijvoorbeeld met het onderwerp’.

Ook op organisatieniveau denkt NEMO na over inclusie en diversiteit. Zo werken er publieksbegeleiders met verschillende culturele achtergronden en leeftijden. Dat maakt dat bezoekers zich sneller herkend voelen en meer betrokken. Om diezelfde reden wordt er bijvoorbeeld ook goed gelet op voorbeelden en foto’s in de presentaties. ‘Het samenlevingsniveau’, zegt Meie, ‘kun je niet aanpassen, maar je kunt er wel rekening mee houden. Wat zijn de heersende normen en waarden, waar zit frictie?’ Door met al die niveaus rekening te houden, creëer je betrokkenheid van bezoekers.

Ook al denk je dat je alles weet, je doelgroep denkt er misschien anders over

De eerste bewustwording rond dit thema bij NEMO ontstond in 2009, toen er veel aandacht was voor manieren om meisjes in aanraking te laten komen met STEM-onderwerpen. STEM staat voor Science, Technology, Engineering, and Mathematics. Wat ze leerde over manieren om het museum toegankelijker te maken voor meisjes, verwerkten ze in een ‘gender checklist’.

Vervolgens deed NEMO twee projecten met jongeren: ‘Tube your future’ en ‘Hypatia’. Hiervan leerde het museum om jongeren zelf aan het woord te laten. Meie: ‘gebruik een format dat bij de doelgroep past. Dat klinkt als een open deur, maar het wordt vaak vergeten omdat mensen vooral bezig zijn met wat ze willen vertellen en minder met de doelgroep en hoe je die kunt bereiken.’ Een ander leerpunt van deze projecten is om de doelgroep echt te betrekken bij het project. Meie vertelt bijvoorbeeld dat de jongeren het eerste ontwerp voor een website afkeurden: ‘ze wilden geen statische website, maar wilden de kleur en indeling steeds kunnen aanpassen, de inhoud kwam later. Zo werd het echt hún website. Ook al denk je, met jaren ervaring, dat je ze kent, als je de plank mis slaat dan bereik je helemaal niemand’.

Testen, testen, testen

De volgende stap met betrekking tot diversiteitsbeleid was om beter bezoekers met verschillende culturele achtergronden te bedienen. De tentoonstelling ‘Wereld van vormen’ werd in eerste instantie getest op families en scholen. Maar het is ook belangrijk om te testen op bijvoorbeeld verschillende huidskleuren. Het museum test nu daarom exhibits met doelgroepen in de breedste zin van het woord.

Interactieve exhibits die de bezoeker kunnen zien, zijn sowieso een uitdaging. Meie: ‘de computer moet alle soorten bezoekers herkennen, groot, klein, verschillende huidskleuren, met een petje of een hoofddoek op’. Communicatie over het gebruik van de exhibits is dan ook heel belangrijk: ‘Er is een tegenstelling tussen onze bezoekers die veelal in familieverband komen en het individuele gebruik van de exhibits’, vertelt Meie, ‘idealiter geef je iedereen een rol en laat je het ze samen doen’.

Al deze kennis en ervaring werd gebruikt bij de ontwikkeling van NEMO’s nieuwste tentoonstelling ‘Humania’, wat gaat over de mens. Meie: ‘we zijn nu zo’n tien jaar bezig met inclusiviteit. We hebben vastgesteld welke doelgroepen we met deze tentoonstelling willen bereiken en die er vroeg bij betrokken. Het belang daarvan bleek maar weer, toen we toch opnieuw open deuren hebben overgeslagen. In het eerste ontwerp kon je met een rolstoel niet alle exhibits doen, je kon er fysiek niet bij. Ik kan me dan wel voor mijn kop slaan, hoe kun je dat vergeten? Maar als je zelf niet in een rolstoel zit, vergeet je het. De valkuil is dat je het snel maakt voor jezelf en voor mensen die je kent, je kent jezelf als mens het best. En dus moet je je actief bewust zijn van deze dingen.’

Eén van de deelnemers vraagt hoe NEMO concreet aan de slag gaat met doelgroepen. Meie: ‘Mensen betrekken kost veel tijd, dat moet je accepteren. Je kunt ook een extern bureau inhuren om feedback van de doelgroepen te vragen, want mensen zijn milder als ze tegen jou praten, maar tegen een neutraal persoon geven ze meer eerlijke feedback. Sommige mensen zeiden: ‘als je dit zo doet, dan komen wij niet’. Dus je moet bereid zijn om aanpassingen te doen en daar tijd en ruimte voor maken. Als je laat zien dat je die feedback gebruikt en serieus neemt, dan zijn mensen bereid om vrije tijd te investeren.’

AI en culturele datasets

De tweede spreker is Marieke van Erp. Zij is computationeel taalkundige en leidt het Digital Humanities Lab van het KNAW Humanities Cluster. Ze onderzoekt hoe computers beter met menselijke taal om kunnen leren gaan, specifiek voor geesteswetenschappelijk onderzoek. In 2010 is ze gepromoveerd aan de Universiteit van Tilburg op het beter toegankelijk maken van cultureel erfgoedcollecties in samenwerking met Naturalis. Ze werkt samen met cultureel erfgoed instellingen zoals het Rijksmuseum, de Koninklijke Bibliotheek, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en het Nationaal Museum voor Wereldculturen om AI systemen meer cultureel bewust te maken. Ze is een van de trekkers van het Cultural AI Lab dat in 2020 van start is gegaan.

Waar Meie vertelde over publieksgerichte inclusie in de cultuursector, gaat Marieke vooral in op de achterkant, namelijk cultureel onderzoek met behulp van cultuur. Ze vertelt over de mogelijke problemen en oplossingen wanneer je AI-systemen gebruikt om collectie-informatie te verrijken of toegankelijk te maken.

Eén van de problemen waar je tegenaan kunt lopen is dat de systemen ‘frequentistisch’ zijn ingericht, dat wil zeggen dat ze goed kunnen omgaan met standaard data die veel voorkomt, maar minder goed scoren wanneer er ongebruikelijke termen in de data zitten. Bovendien is veel AI bijvoorbeeld getraind op krantenartikelen, maar kan het minder goed omgaan met literaire teksten.

D’Artagnan en appeltaart

Als voorbeeld laat Marieke een analyse zien van verschillende klassieke en moderne fictie. De AI herkende veel persoonsnamen niet. Bijvoorbeeld in Alexander Dumas’ De drie musketiers werd d’Artagnan, één van de hoofdpersonen, er niet uit gefilterd, omdat de Engelstalige AI de vorm d’ niet als een naam herkende. Toen de onderzoekers een handmatige herschrijfregel toepasten en zijn naam hadden veranderd naar Dartagnan, haalde de computer de naam er wel uit. Het onderzoek, dat ook is uitgevoerd op data van de VOC om termen uit de vroegmoderne tijd te testen, gaat nu vooral nog over wat er gebeurt wanneer je AI loslaat op dit soort data. Als Marieke en haar collega’s dat beter begrijpen, kan in een volgende stap worden gewerkt aan robuustere tools die het wel kunnen herkennen en oplossen.

Een ander onderzoek dat Marieke en haar onderzoeksgroep doen is naar appeltaart. AI speurt naar recepten van deze lekkernij met als doel om suikerconsumptie in beeld te krijgen. Appeltaart is gekozen omdat er in veel Westerse landen een vorm van gebak met appel bestaat. Maar ook bij dit onderzoek blijkt de culturele context belangrijk; is apfelstrudel bijvoorbeeld ook appeltaart? Wat betekent ‘een beetje’, ‘naar smaak’ of ‘een bord appelen’? Zo blijkt dat recepten vroeger veel losser waren, dan de precieze maten die we nu vaak gebruiken.

Nieuwe perspectieven binnen het Cultural AI lab

Sinds twee jaar doet Marieke onderzoek vanuit het Cultural AI lab, een samenwerking met diverse partijen. Wanneer AI beter kan omgaan met cultuur, draagt het bij aan bias, inclusie en kwaliteit. Veel erfgoedcollecties zijn bijvoorbeeld over langere periodes samengesteld en vaak vanuit een wit, mannelijk en koloniaal perspectief. Die historische context kan niet worden veranderd en dat is ook niet de bedoeling. Maar AI kan wel helpen om andere perspectieven toe te voegen aan de collectiebeschrijvingen.

Een project dat binnenkort van start gaat in dit kader is SABIO (social bias observatory). Het Nationaal Museum voor Wereldculturen publiceerde ‘Woorden doen er toe’ waarin termen worden beschreven die nu als problematisch gelden. AI gaat deze woorden en de context waarin ze worden gebruikt opsporen in erfgoedcollecties. De resultaten worden vervolgens voorgelegd aan een domeinexpert, zodat we meer leren over het gebruik van deze termen. Marieke benadrukt dat die tweede stap van beoordeling niet door AI wordt uitgevoerd, omdat dat er toe zou kunnen leiden dat er weer maar één perspectief wordt gebruikt. Bovendien leidt dit tot fundamentele onderzoeksvragen waar software nog niet mee om kan gaan.

Eén van de vragen van de deelnemers is waarom computers nog niet beter kunnen omgaan met culturele data. Marieke legt uit dat het zo’n veertig jaar heeft geduurd om AI op het niveau te krijgen waar het nu staat. Het was al moeilijk om software met één perspectief te trainen, nu kunnen we het inzetten om volgende stappen te nemen.

Tips AI& diversiteit en inclusie

Uit de voorbeelden van Meie en Marieke komen een aantal tips naar voren, wanneer je aan het werk gaat met AI, diversiteit en inclusie.

De tips van Meie wanneer je interactieve tentoonstellingen ontwerpt met AI:

  • Test met al je doelgroepen
  • Betrek je doelgroepen in een vroeg stadium bij projecten, leer van hun expertise en neem ze serieus
  • Begin, ook als je nog niet alle expertise hebt
  • Wees je bewust van je eigen onvolkomenheden, vraag anderen en voeg verschillende inzichten toe om het eindresultaat te verbeteren
  • Ontwikkel voor verschillende ervaringen
  • Creëer verschillende niveaus van betrokkenheid.

De tips van Marieke wanneer je AI toepast op culturele datasets, zoals erfgoedcollecties:

  • Wees je bewust van de ‘bias’ van de data waarmee je werkt
  • Computers kunnen nog niet zo goed omgaan met dingen die buiten de ‘standaard’ liggen
  • Context is nodig om AI bij te sturen
  • Samenwerking met domeinexperts is cruciaal om de uitkomsten te duiden

Deze sessie was de eerste in een serie over AI in cultuursector. In volgende sessies gaan we onder andere in op auteursrecht, privacy, archivering en AI in het artistieke maakproces.
Houd de agenda van DEN in de gaten voor aankondigingen en data.

Thema's
Deel dit artikel

This website is automatically translated by Google Translation. Some translations might not be correct.