Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Square 2.1: Jongleurs virtueel over de vloer

Met je laptop in de hand loop je naar de keuken. Een rustige stem leidt je naar het aanrecht. Dan verschijnen er drie mensen op je scherm die met sinaasappels, appels en mineola’s beginnen te jongleren. Het voelt alsof ze bij jou thuis zijn. De jongleurs  van Tall Tales Company brengen patronen van schoonheid in de verschillende vertrekken van jouw huis. Ze laten je een moment van levendigheid en troost ervaren. De virtuele voorstelling Square 2.1 is het resultaat van een bijzondere samenwerking tussen circusartiesten, een beeldend kunstenaar, een dichter, een stemacteur, een muzikant en een cameraploeg. De productie kwam coronaproof tot stand.

Patronen in je eigen huis

Het gezelschap Tall Tales Company bedacht Square Two oorspronkelijk als locatie-theatervoorstelling, buiten in de natuur of bijvoorbeeld in de foyer van een theater. Het basisidee is dat codes, algoritmes en patronen - zoals verhoudingen in de natuur, of de wijze waarop straten en gebouwen zijn vormgegeven - met de patronen van jongleerbewegingen zijn samengebracht in een bijzondere presentatie. Square Two is getransformeerd tot de virtuele circusvoorstelling Square 2.1. en is van het fysieke theater verplaatst naar de eigen leefomgeving van de beschouwer.

Het ontstaan van de virtuele voorstelling Square 2.1

“Square 2.1 is ons eerste digitale project”, vertelt Tanja Ruiter (Theaterbureau HH Producties) die de publiciteit verzorgt voor Tall Tales Company. “Begin 2020 hadden we geen idee dat de scènes die we aan het maken waren ooit gebruikt zouden worden in een virtuele voorstelling. Omdat iedereen thuis kwam te zitten, zochten we naar creatieve oplossingen om toch verder te gaan met Square Two. We hebben ons idee om een virtuele versie te maken voorgelegd aan het bestaande team; de dramaturg, het theaterbureau, de componist, de kunstenaar en de dichter. Daarnaast zijn onze grafisch vormgever/webdeveloper en een bevriende cameraman/video-editor benaderd. We hebben iedereen dezelfde twee vragen gesteld: ‘Hoe zouden we het materiaal waaraan we de afgelopen maanden hebben gewerkt, kunnen inzetten om mensen met andere ogen naar hun eigen huis te laten kijken?’ en ‘Wat zouden video als medium en een thuissetting als decor mogelijk kunnen maken dat níet in een live-versie zou kunnen?’ Twee weken later waren we aan het filmen en weer twee weken later waren alle teksten en muziek geschreven, ingespeeld en ingesproken. De website bleek van het geheel eigenlijk nog het ingewikkeldste onderdeel.”

Online voorstelling die recht doet aan de waarde van cultuur

Tanja Ruiter over de digitale omvorming: “Door de COVID-19 crisis konden de voorstellingen ineens niet meer op locatie doorgaan. We waren, net als vele anderen in de kunstensector, genoodzaakt andere middelen te vinden om toch aan het werk te blijven en het publiek te blijven bereiken. Dan denk je al snel aan het online aanbieden van een registratie. Dat deden heel veel podia. Wij wilden echter beslist niet ons kapitaal gratis en voor niets op het internet plaatsen. Het baart mij zorgen dat de waardering voor cultuur onder druk staat. In Nederland meer dan bijvoorbeeld in Frankrijk en Duitsland, waar de cultuursector op vanzelfsprekender wijze waardering en ondersteuning heeft ontvangen. We wilden daarom blijven uitdragen dat cultuur een waardevol kapitaal is, waar je wat voor over moet hebben. Onze keuze voor een vorm waarvoor een kaartje gekocht moet worden, net als voor een live-voorstelling, is zeer bewust gemaakt. We hebben ons best gedaan iets moois te creëren, waar het publiek graag een bedrag voor neertelt.”

Over de onder druk staande waarde van cultuur heeft de Creatieve Coalitie, namens de culturele en creatieve sector in Nederland, het filmpje ‘De Scheppende mens, cultuur langs de economische meetlat’ uitgebracht.

Over Tall Tales Company

Tall Tales Company maakt beeldende circusvoorstellingen waarin objectmanipulatie en acrobatiek worden gebruikt om verhalen te vertellen. Vanuit een fascinatie voor de menselijke natuur maakt het gezelschap gelaagde en toegankelijke voorstellingen. Het gezelschap werd in 2012 opgericht door Harm van der Laan en Maartje Bonarius. Zij specialiseerden zich al op de circusopleiding van Codarts Rotterdam in luchtacrobatiek, objectmanipulatie en partneracrobatiek. Square Two (2020) is de eerste voorstelling die volledig door Tall Tales Company gecreëerd én geregisseerd is. Square 2.1 is een tot digitale beleving bewerkte locatievoorstelling waarin jongleerpatronen en beeldende kunst versmelten.

De virtuele voorstelling

Je koopt voor jezelf of iemand anders een kaartje à 14 euro voor Square 2.1. Daarna heb je 72 uur om de voorstelling via je laptop of mobiele telefoon te beleven. In die tijd mag je ook je huisgenoten laten kijken. De toegang is niet gebonden aan een bepaald apparaat of een IP-nummer, maar aan een tijdsslot. De kaartverkoop loopt via een Mollie-betaalpagina. 

Je moet drie kwartier vrijmaken om deze voorstelling in zijn geheel te bekijken. Dat gaat het beste individueel. Je hoeft er de deur niet voor uit, maar toch vraagt zo’n virtuele voorstelling commitment van het publiek. Je moet bijvoorbeeld na een schermgebonden (thuis)werkdag opnieuw bereid zijn om binnenshuis en in je eentje naar een scherm te kijken. Tanja erkent deze drempel maar heeft er zo gauw geen oplossing voor. “Online voorstellingen bekijken kan nu eenmaal alleen via een scherm.” Op de vraag of Square 2.1 ook in delen te bekijken is, voor thuiswerkers bijvoorbeeld, antwoordt ze: “Je moet de voorstelling eigenlijk niet in stukjes ‘tussen de bedrijven door’ bekijken. Het vraagt gerichte aandacht. Liefst met een koptelefoon op. In het theater kijk je de voorstelling toch ook niet in stukjes? Verder zijn er nauwelijks drempels. Naast de 45 minuten tijd heb je alleen maar een goede internetverbinding en een opgeladen laptop, tablet of telefoon met koptelefoon nodig.”

Square 2.1 kán wel onderbroken worden, want de kijker gaat van scène naar scène, en daarbij van kamer naar kamer. Het beeldscherm vervult bij deze voorstelling een totaal andere rol dan bij beeldschermwerk. Het device wordt als het ware een venster waardoor de vertrouwde omgeving er anders uit gaan zien. Daar is in het camerawerk ook mee gespeeld. Bijvoorbeeld tijdens de scene die in de wc wordt bekeken. Er wordt gevraagd je beeldscherm plat op de dichte toiletbril te plaatsen. Je kijkt van bovenaf op de jongleurs. Het camerastandpunt draagt zo bij aan de individuele ervaring en het gevoel van een venster.

Omdat tijdens de ‘intelligente lockdown’ zoveel mensen thuis kwamen te zitten, hebben we iets bedacht dat letterlijk en figuurlijk bij de mensen zou binnenkomen.

Interactie?

Het is de vraag in hoeverre je bij deze voorstelling van interactie kunt spreken. Elke bezoeker krijgt dezelfde scènes te zien, maar heeft er zijn eigen respons op. De reactie van de beschouwer wordt niet gedeeld met anderen, behalve wanneer de bezoekers een reactie achterlaten op de website.  Als je interactie uitlegt als wisselwerking - het op elkaar reageren of onderlinge beïnvloeding - mist de virtuele voorstelling het wederzijdse aspect. Wel raakt het aan persoonlijke herinneringen en de zintuigen. Er wordt gevraagd terug te denken aan een tijd dat je vrienden op bezoek had en hoe dat was. Als een echo uit een recent verleden. Bij het oppakken van een willekeurig voorwerp word je bewust gemaakt van hoe het er van alle kanten uitziet, de textuur, het gewicht, en dat je, na het terugzetten van het voorwerp, het nog steeds in je handen voelt. Een zintuiglijke, maar individuele ervaring, zonder wederkerigheid.  

Harm van der Laan en Maartje Bonarius zijn de makers en regisseurs van Square 2.1. Harm zegt te willen kijken naar de mogelijkheid om meer interactie in de virtuele voorstelling aan te brengen. “Het gebrek aan wederkerigheid ervaren wij zelf vooral na afloop. Normaal, in het fysieke theater, is er applaus, waarbij je uit de intensiteit van het klappen kunt opmaken hoe het publiek de voorstelling waardeert. We maken dan ook altijd tijd om met het publiek na te praten. Daar ontstaan vaak mooie gesprekken! We hebben een aantal ideeën voor digitale interactie overwogen, maar die bleken praktisch onuitvoerbaar of heel ingewikkeld te programmeren. Toch denken we dat het superleuk zou zijn als we een vorm voor digitale interactie konden vinden. We hopen de komende maanden bij festivals aan te kunnen haken en dan bijvoorbeeld een nagesprek via Zoom te houden.”

“Voor ons was het erg belangrijk dat het geen passieve kijkervaring was, gaat Maartje verder. Het interactieve aspect zit er vooral in dat je als kijker wordt geactiveerd. Dat je door te lopen, te voelen, terug te denken en te doen, niet alleen iets beschouwt, maar er onderdeel van wordt. We vinden het inhoudelijk interessant om in een voorstelling over alomtegenwoordige algoritmes en codes, het publiek via digitale middelen zelf onderdeel te laten worden van een algoritme. Eén van de mooiste complimenten die we krijgen, is dat mensen het gevoel hebben écht een voorstelling te hebben ervaren - in plaats van een video - en dat het digitale aspect bijdraagt aan die ervaring in plaats van dat het er afbreuk aan doet.”

Wat vindt het publiek?

Over de waardering van het publiek vertelt Tanja: “We vragen steekproefsgewijs aan ervaren en minder ervaren theaterkijkers wat ze ervan vinden. Als ze eenmaal de drempel over zijn om de virtuele voorstelling te gaan bekijken, zijn de kijkers meestal zeer enthousiast. Mensen vinden troost in de voorstelling en we ontvangen regelmatig persoonlijke bedankmailtjes. Vaak geven ze vervolgens de voorstelling cadeau aan vrienden, familie of collega’s. Meer dan de helft van de kaartjes wordt op dit moment gekocht door mensen die de voorstelling schenken aan iemand anders. We zien dat als een groot compliment. De voorstelling cadeau geven kan eenvoudig via de bestelpagina.”

De voorstelling wordt nu ook aangeboden in samenwerking met verschillende theaters. Tanja: “Zo kunnen deze zalen een voorstelling aanbieden aan publiek dat op dit moment het huis niet wil verlaten maar toch het theater wil ervaren. Via social mediakanalen kunnen deze podia bovendien Q&A’s organiseren tussen publiek en makers. Toch wat interactie! Ook hebben we een actie waarbij culturele instellingen de voorstelling cadeau kunnen doen aan hun klanten of achterban, of Square 2.1 kunnen promoten met een kortingscode. Twintig procent van de opbrengst gaat vervolgens direct naar die instelling. Zo krijgt het publiek korting en ondersteunt het tegelijkertijd het lokale theater, festival of museum.”

Sinds kort wordt Square 2.1 ook in het Engels aangeboden.

Techniek

De beelden in Square 2.1 zijn live opgenomen in hoge kwaliteit audio en video. Er is volledig coronaproof gewerkt. De acteurs hielden anderhalve meter afstand en zijn in quarantaine gegaan voordat ze bijeenkwamen.

Tall Tales Company en HH Producties zochten voor hun virtuele voorstelling een systeem waarmee het videomateriaal op zowel laptops, telefoons als tablets met verschillende besturingssystemen en browsers, probleemloos afgespeeld kon worden. Dit alles moest achter een paywall komen, met bovendien de mogelijkheid om een digitale fototentoonstelling en andere informatie online te tonen. “We hadden noch de technische expertise, noch het budget, noch de tijd om zoiets vanuit het niets te laten ontwikkelen”, licht  Tanja toe. “Daarom zochten we uit of er al een systeem bestond dat aan onze wensen voldeed. We kwamen uit bij Maatos, een klein Nederlands bedrijf dat systemen voor online cursussen maakt. Maatos heeft ons geholpen het systeem zo in te richten dat onze voorstelling er perfect op kan draaien, met als betaalsysteem Mollie. Onze webdeveloper Niels de Vries heeft overuren gedraaid om het tot een goed werkende site om te bouwen.”
Dankzij Maatos kan de bezoeker, na het online kopen van een kaartje, 72 uur toegang krijgen tot de voorstelling. De kijker kan vloeiend van scène naar scène gaan en zich tussendoor bewegen van ruimte naar ruimte.

Archivering van de ervaring

Tanja: “Zoals gezegd hebben we de fysieke voorstelling Square Two in korte tijd omgewerkt tot een virtuele vorm. Daarvoor zijn enorm veel Zoom- en telefoongesprekken met het team gevoerd. Het creatieproces vond veel meer digitaal en op afstand plaats dan anders, maar de gesprekken zijn niet vastgelegd. Het archiveren van circusvoorstellingen is niet iets dat automatisch gedaan wordt, want circusproducties worden zelden hernomen. Een circustheatervoorstelling heeft geen script, zoals toneel, en geen gedeeld repertoire of vocabulaire, zoals bijvoorbeeld bij dans. Circusartiesten streven over het algemeen naar een individuele benadering van hun discipline. Daardoor houden voorstellingen vaak na een paar jaar op te bestaan. Wij willen daarin verandering brengen en gaan proberen de essentie van elke scène in woorden te vangen. Op die manier schrijven we een broncode van het project. Zo kan Square Two in de toekomst hopelijk door een ander gezelschap worden hernomen.”

Tanja vertelt verder over een samenwerkingsproject met de Duitse onderzoekster Franziska Trapp. “Zij doet aan de Universiteit van Münster onderzoek naar het hedendaagse circus. Samen met Franziska werken we aan een publicatie in boekvorm. Daarin willen we de live voorstelling, maar vooral ook het creatieproces vangen. Als bijlage zouden we ook graag Square 2.1 toevoegen, wellicht op een usb stick of iets dergelijks. Op die manier kan de voorstelling hopelijk nog lang voortleven.”

Lessons learned

Tanja deelt een paar tips voor collega’s in de culturele sector: “Corona dwingt ons op een bepaalde manier te werken. Vaak voelt dat alsof we gelimiteerd worden en concessies moeten doen, maar tegelijkertijd bieden die nieuwe manieren van werken allerlei unieke mogelijkheden. Focus je op die mogelijkheden en je zult zien dat ze je voorstelling kunnen versterken. Je hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. Maak gebruik van bestaande systemen en structuren. Met een paar aanpassingen kan je ze inzetten voor iets totaal anders dan hun oorspronkelijke doel.”

Andere lessen uit Square 2.1 volgens Tanja: “Onlangs is de live versie op locatie, Square Two, alsnog in première gegaan. Die is enorm verrijkt door alle ideeën die we tijdens het maken van de digitale versie hebben opgedaan. Bovendien heeft het deuren naar ons onbekende werelden geopend. Het was een eerste kennismaking met film en digitale performance die zeker naar meer smaakt!”

Kosten

Tanja: “De effectieve kosten van Square 2.1 zijn moeilijk in te schatten, aangezien veel van het bewegingsmateriaal al bestond toen we eraan begonnen en er veel vrijwillige uren in het project zijn gestoken. Als we vanaf nul hadden moeten beginnen, had het naar schatting €100.000 euro gekost. Uiteindelijk hebben we het voor veel minder kunnen realiseren.”

Contactpersoon: Else Laura Rademaker

Contactpersoon: Else Laura Rademaker

Communicatiemedewerker

Neem contact op met Else Laura:


070 314 07 16

This website is automatically translated by Google Translation. Some translations might not be correct.