Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Digitaal theater geeft nieuw lichamelijk bewustzijn

Tijdens de theatersluiting gebruikten theatermakers al hun creativiteit om online toch hun publiek te bereiken. Post-lockdown is digitaal theater een feit, stelt theaterwetenschapper Jurgen Walch. Wat maakt online voorstellingen ‘theater-achtig’?

Dit artikel is oorspronkelijk gepubliceerd op de website van Theaterkrant en is geschreven door Jurgen Walch

"Wanneer is digitaal theater nog theater? Er zijn tegenwoordig zoveel verschillende vormen van theater dat er wel eens een kenmerkje weggelaten kan worden zonder dat een voorstelling meteen haar theatraliteit verliest. Ik zal in dit artikel een greep uit de theaterkenmerken doen en daarna aangeven waar ik ze herkende in het digitaal theater.

Allereerst: een theatervoorstelling is live en speelt zich af in een theatrale ruimte (vaak een theater, maar bij locatievoorstellingen wordt een andere ruimte afgesproken). Een theaterbezoek is een lichamelijke ervaring, en er wordt vrijwel altijd een beroep gedaan op de verbeelding van de toeschouwer, of ten minste op het nadenkend en interpreterend vermogen. Traditiegetrouw zit er een element van herhaling in theater zoals het heropvoeren van een theatertekst, het repeteren en de daaropvolgende reeks aan opvoeringen van steeds dezelfde voorstelling. Tot slot vind ik het zelf altijd belangrijk te bedenken dat theater een gesamtkunstwerk is van meerdere autonome media: muziek/geluid, tekst, beeldende vormen, acteurs, waarbij nieuwe technologische middelen steeds meer mogelijk maken. Het theater zelf speelt zich af ‘tussen’ deze media, in een constante uitwisseling tussen al de verschillende elementen op het podium. Dit wordt wel de intermedialiteit van theater genoemd: de eigenschap om plaats te vinden tussen andere media en deze de vorm en inhoud te laten beïnvloeden.

Mijn favoriete voorstelling uit het coronatijdperk is meteen een goed voorbeeld van die intermedialiteit: Watchapp, een stuk dat zich volledig afspeelde op Whatsapp, uitgebracht door theatergezelschap SKaGen. Samen met zo’n tweehonderd andere toeschouwers was ik een maand lang dagelijks getuige van het whatsappverkeer tussen de personages Emmi en Leo. Een dialoog van een maand vind je normaal gezien alleen in gecomprimeerde vorm in het theater. Maar kenmerkend aan Whatsapp is dat een gesprek op ieder moment van de dag kan plaatsvinden, het verder kan gaan na een onderbreking van een paar uur en je niet altijd meteen antwoord terugkrijgt. SKaGen heeft slim gebruik gemaakt van deze eigenschappen van Whatsapp om een nieuwe vorm van theater te maken. Whatsapp bepaalt de vorm van de dialoog en het theater levert tekst, inhoud en toeschouwers. Het verhaal heeft een duidelijk begin, midden en eind: Emmi appt per ongeluk het verkeerde nummer (dat van Leo), ze raken aan de praat en er ontstaat een ongewone relatie tussen twee vreemdelingen. Conflict blijft natuurlijk niet lang uit. Het is een gedramatiseerde situatie die de nadruk legt op het enige medium waarmee de personages en het publiek elkaar kunnen waarnemen: de Whatsappdialoog. Het meta-bewustzijn dat het verhaal hiermee creëert, is duidelijk een theatrale kwaliteit. [...]

Thema's
Deel dit artikel