Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

DEN ontwikkelt toekomstscenario's voor een strategievaardige cultuursector - Deel 2: meer frictie & protest

Toekomstverkenningen en toekomstscenario’s vergroten de wendbaarheid en weerbaarheid van individuele instellingen, makers én van de sector. Als Kennisinstituut cultuur & digitalisering pakken we de uitdaging op om toekomstscenario’s voor de cultuursector te ontwikkelen. 

Daarbij ligt de focus op de vraag hoe het publiek en de beoefenaar zich op de middellange en lange termijn ontwikkelen. En of digitalisering een rol speelt in de wijze waarop het publiek cultuur ervaart of bijvoorbeeld betrokken kan worden bij het creatieproces.

In opdracht van DEN hebben de professionele toekomstverkenners Dr. Susan van ’t Klooster en Dr. Freija van Duijne een traject opgezet met drie virtuele expertsessies. Aan die expertsessies nemen telkens wisselende teams deel van experts van zowel binnen als buiten de cultuursector. In het vorige artikel interviewden we Susan en Freija over de resultaten van de enquête en de eerste expertsessie. In dit stuk bespreken we de resultaten uit de tweede sessie en kijken we vooruit naar het vervolgtraject.

Jullie gaven in het vorige interview aan dat jullie hoge verwachtingen hadden van de tweede sessie naar aanleiding van de eerste. Zijn die verwachtingen uitgekomen?

We vonden de tweede sessie ontzettend goed gaan, dus deze verwachtingen zijn zeker uitgekomen. Een deel van de experts van de tweede sessie was ook deelnemer in de eerste sessie, een deel was nieuw. Naar aanleiding van de eerste sessie hebben we vier scenario’s gemaakt. In de tweede sessie was het de bedoeling dat de deelnemers de scenario’s verder gingen aanscherpen en uitdiepen. Dat hebben we gedaan in twee groepen. In beide groepen zag je dat de deelnemers mee gingen met de scenario’s en deze met voorbeelden aanvulden.

Voor het maken van toekomstscenario’s is het belangrijk dat je de extremen opzoekt en dat zaken onder spanning komen te staan, waardoor je geprikkeld wordt. De experts slaagden er heel goed in om die frictie en het protest aan te brengen. Dit zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat kunst alleen nog maar in economische waarde wordt uitgedrukt, of dat de scheidslijn tussen publiek en maker helemaal verdwijnt. Andere mogelijkheden zijn een nieuwe vorm van verzuiling, alles lokaal of juist alleen nog maar alles virtueel. Wij merkten ook dat de experts zich goed konden verplaatsen in de scenario’s en dat dit er bijvoorbeeld toe leidde dat de deelnemers de scenario’s gingen duiden en zelfs verdedigen naar andere deelnemers. De scenario’s werden hier rijker van en dat is voor ons echt een leerpunt geweest.

Kunnen jullie al een klein tipje van de sluier oplichten over de scenario’s die in de maak zijn?

Jazeker. Met deze scenario’s wil DEN met de sector de uitdagingen benoemen voor de komende vijf tot vijftien jaar op gebied van digitalisering en veranderingen in manier waarop cultuur wordt beleefd. Voor het maken van die scenario’s gebruiken we een assenkruis:  de as van Generatie Z (Gen Z) en de as van diversiteit & inclusiviteit. We hebben hiervoor gekozen op basis van de input uit de enquête. Voor Gen Z is gekozen, omdat zij de eerste generatie vormen die vanaf het begin is opgegroeid met schermen en eigenlijk al in de wieg heeft leren swipen. Digitaal en fysiek is voor die generatie compleet verweven en als zij over tien tot vijftien jaar volwassen zijn, dan is het echt een breuk met de vorige generatie. Voor de toekomstscenario’s is een belangrijk uitgangspunt of deze generatie zich actief of passief gaat opstellen. De andere as gaat over diversiteit & inclusiviteit. Niet alleen omdat het nu een zeer actueel vraagstuk is, maar omdat we zien dat deze discussie al veel langer gaande is en steeds belangrijker wordt. Dat kwam ook naar voren uit de enquête en de eerste sessie met experts. Het is een groot en continu thema, dat ook op de langere termijn blijft spelen. Daarbij heb je aan de ene kant te maken met fragmentatie en verschillende groepen die nauwelijks nog met elkaar in aanraking komen en aan de andere kant, een maatschappij waarin verschillende groepen juist heel erg verbonden met elkaar zijn.

Overigens is het wel belangrijk om in het achterhoofd te houden dat deze assen een hulpmiddel zijn bij het maken van die scenario’s. Naast deze twee aspecten worden ook andere onderwerpen meegenomen, zoals de economie, privacy en juridische aspecten, maatschappelijke relevantie van cultuur en ideeën over publiek en cultuurbeleving. Ook op die aspecten gaan de verschillende scenario’s in, waardoor het rijke verhalen worden over de verschillende richtingen waarin de samenleving zich kan ontwikkelen. Het kan daarom zomaar gebeuren dat de twee assen later in het traject van scenario-ontwikkeling niet meer op deze manier worden gebruikt. Ook zonder de assen blijven de scenario’s overeind  en alle vier hebben ze positieve en negatieve elementen in zich en zijn ze op sommige vlakken wat extremer en wellicht verrassend.

Wat is nu de volgende stap?

Met deze oogst gaan we op naar de laatste stap in dit traject. Wij werken de scenario’s bij en stellen de vragen op voor de derde sessie met weer ten dele nieuwe experts. Daarin staan de strategische vraagstukken centraal die de verschillende scenario’s oproepen. Wat zijn belangrijkste uitdagingen van de toekomst? Wat zijn strategische perspectieven om de wendbaarheid en weerbaarheid te vergroten van organisaties en individuen in de cultuursector? Transformeert het begrip “cultuur” als we naar de toekomst kijken. Dat zijn vragen die we verkennen in de derde sessie.  

Trouwens, we zeggen nu “laatste stap”, maar voor DEN is deze toekomstverkenning een proces dat niet stopt. Natuurlijk, het afleiden van boodschappen is een slotakkoord van dit traject, maar scenario’s zijn ook dynamische verhalen. Instrumenten om het gesprek mee aan te gaan, telkens opnieuw, in andere samenstellingen met andere gesprekspartners. En daar hoort de GenZ ook bij uiteraard. DEN pakt dit na de zomer op en gebruikt de scenario’s om een langere termijnvisie die waardevol is bij digitale innovatie in de cultuursector voor het voetlicht te brengen. Eerst gaan we de derde sessie doen en we zijn ontzettend benieuwd naar de strategische perspectieven die daarin naar voren gaan komen! Na de juli-sessie horen jullie meer van onze nieuwe bevindingen via de website van DEN en natuurlijk de nieuwsbrief.

Thema's
Deel dit artikel