Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Samenwerken op afstand: investeren in proces en persoonlijk contact

Online samenwerking biedt veel kansen. Maar zou je een artistiek proces volledig digitaal kunnen en willen vormgeven? DEN en DutchCulture gingen in gesprek met mensen uit de cultuursector over de ervaringen met digitale samenwerking.

Deelnemers aan deze live sessie komen uit diverse disciplines: van film- en theatermakers tot beeldend kunstenaar en projectleider van maatschappelijke kunstprojecten. Zoals iedereen hebben ze de afgelopen periode vooral online gewerkt. Tijdens het gesprek kwamen diverse onderwerpen aan bod en gaven de deelnemers tips naar aanleiding van hun eigen ervaringen met samenwerken op afstand.

Het artistieke proces online

Eén van de onderwerpen waarover wordt gesproken is hoe je mensen betrokken houdt en hoe je nieuwe relaties aangaat wanneer je elkaar niet fysiek kan ontmoeten. Hoe kun je bijvoorbeeld online een vertrouwensband opbouwen met nieuwe samenwerkingspartners?

Bij het maken van online theater bleek het belangrijk om de tijd te nemen om acteurs eerst uitgebreid te spreken. Omdat er minder mogelijkheid was voor regie tijdens de opnames en acteurs ook zelf verantwoordelijk waren voor de techniek (ze moesten hun scenes ook zelf opnemen) was het een spannende productie: ‘Wanneer je dan achteraf moet terugkomen op een scene en vragen of iemand het opnieuw kan opnemen is dat heel kwetsbaar’. Er is dan ook flink geïnvesteerd in het groepsproces door iedereen continu op de hoogte te houden van de voortgang van de productie, door tussentijdse evaluaties te houden waar ook aandacht was voor emoties en persoonlijke omstandigheden, maar bijvoorbeeld ook door alle deelnemers een ansichtkaartje te sturen. Uiteindelijk is het ook de bedoeling om nog wel bij elkaar te komen om het project samen te vieren.

Dat herkent ook een deelnemer die een project opzet met jongeren door heel Europa: ‘het contact gaat nu per appgroep. We merken dat het vertrouwen in elkaar groeit omdat we persoonlijke tips en meningen delen. Dat is hartverwarmend en inspirerend. Uiteindelijk zou ik mensen wel fysiek bij elkaar willen brengen, samen ergens naar toe werken motiveert iedereen.’

Investeren in het proces en in persoonlijk contact blijkt dus heel belangrijk bij online samenwerken. Veel deelnemers merkten hoeveel er normaal gesproken in de wandelgangen van hun organisatie gebeurt. Veel tijd investeren in persoonlijke gesprekken, zorgen dat iedereen op de hoogte is van de voortgang en samen succes vieren dragen bij aan een soepel proces.

Tip: wees alert op het proces, neem de tijd voor persoonlijk contact en vier samen successen

De zakelijke kant

Afgelopen voorjaar is er met veel energie en creativiteit online cultuur gedeeld. Nu beginnen organisaties vragen te stellen over de zakelijke kant; moeten cultuurmakers bijvoorbeeld alles gratis online blijven aanbieden of zit er een verdienmodel in? Hoe kun je auteursrechten regelen wanneer je video’s online deelt en met meerdere partijen samenwerkt?

Eén van de deelnemers is gespecialiseerd in auteursrechten en adviseert om over deze zaken na te denken en ze meteen aan het begin van een artistiek proces vast te leggen: ‘Het is geen populair onderwerp, mensen vergeten het of vinden het ingewikkeld. Toch is het goed om hier afspraken over te maken. Er zijn standaardcontracten, maar je kan ook van te voren goed onderling vastleggen of rechten bijvoorbeeld bij de maker, performer of de uitgever zullen liggen’. Ook met de acteurs of dansers die in een video verschijnen moet je afspraken maken over portretrecht en wat er gebeurt wanneer een video later door andere partijen wordt gedeeld. Daarnaast kun je als instelling misschien een vergoeding vragen wanneer anderen jouw materiaal willen doorplaatsen of gebruiken. In de cultuursector is veel welwillendheid tot delen, maar het is goed om je bewust te zijn van deze kwesties: ‘dit is mijn werk en dit is hoe ik wil dat het wordt gebruikt’.

Tip: denk van te voren na over rechten, gebruik standaardcontracten of leg afspraken onderling vast.

Een ander aspect waar we over praten is financiering door de fondsen. De deelnemers ervaren een discrepantie tussen de nieuwe werkpraktijk en de organisatie en voorwaarden van de fondsen. Er wordt nu bijvoorbeeld veel meer interdisciplinair gewerkt. Vraagt een theatergroep die video’s maakt een subsidie bij het Filmfonds of bij het Fonds voor de podiumkunsten? En niet alleen de fondsen zelf zijn nu strak per discipline georganiseerd, ook de beoordeling loopt meestal volgens de normen van voor de pandemie. Een formele eis kan bijvoorbeeld zijn dat er een live uitvoering is in een theater, maar dat was dit voorjaar niet mogelijk.

Natuurlijk volgen de fondsen de ontwikkelingen en een andere deelnemer wijst er op dat er ook een kans zit in de recente ervaringen: ‘Er zijn meer initiatieven op het gebied van cross-over en interdisciplinaire producties. Het is niet meer van deze tijd om binnen de hokjes te blijven: Open it up! Deze periode laat de meerwaarde zien en er komt ook langzaam verbetering wat betreft beoordelingscriteria.’

Grenzeloos

Publiek uit India, een portfoliogesprek met iemand in de Verenigde Staten of online het filmfestival van Cannes bezoeken; dit voorjaar bleek de wereld opeens het speeltoneel. Veel deelnemers ervaren dit als een positief effect van de crisis. Eén van de deelnemers wijst bijvoorbeeld op de online exposities en galeries die snel in aantal zijn toegenomen ‘Het genre tekeningen dat ik als kunstenaar maak is populairder in het buitenland dan in Nederland. Het brengt voordelen, nieuwe contacten en zelfs verkoopmogelijkheden voor mijn werk’.

Ook veel filmfestivals vinden nu online plaats. Eén van de deelnemers is filmmaker en denkt dat dit structureel zal plaats vinden: ‘Hoewel ik een live festival leuker vind, zie ik mogelijkheden om online nieuwe doelgroepen te bereiken. Ik zal het online publiek voortaan meer meenemen in de voorbereidingen van mijn werkpraktijk’.

Veel deelnemers vinden het prettig dat ze gemakkelijker mee kunnen doen aan online activiteiten zoals een filmfestival, maar ook aan webinars en livesessies. Bijeenkomsten die normaal te veel reistijd kosten of duur zijn (‘je gaat niet voor één middag naar Bonaire voor een sessie’) kunnen nu virtueel wel worden bezocht. En andersom zijn veel internationale sprekers makkelijker beschikbaar voor eigen evenementen.

Tip: doe je voordeel en volg online sessies om je kennis en netwerk te verbreden

Daarnaast denken de deelnemers dat het online presenteren van je kunst meer mensen kan bereiken. De theatergroep had ineens kijkers uit allerlei landen, waardoor zij zelf weer overwegen om Engelse ondertiteling toe te voegen. Hoewel er ook wordt gewezen op het risico om digitaal binnen je bubbel te blijven, stemmen de meeste deelnemers ermee in dat deze periode heeft bijgedragen aan grotere inclusie en bereik: ‘Als je internet hebt, heb je toegang. Iedereen kan iets toevoegen, er is een gelijkwaardigheid van de hele wereld. Iedereen kan meedenken en mee-creëren.’

Tip: online is een nieuw, groot en internationaal publiek te bereiken. Denk buiten je bubbel.

Het nieuwe normaal

Tenslotte denken de deelnemers dat er de komende periode een mix zal ontstaan van online en offline werken. Het gemak van online samenwerken willen de meesten graag vasthouden. Ook het internationale contact en het bereiken van andere en nieuwe partners en publieksgroepen hopen mensen vast te houden. Daarnaast is er behoefte om mensen fysiek te zien en projecten samen af te sluiten.

Enkelen zien ook directe impact op hun manier van werken die ze willen doorzetten:

  • ‘We werkten organisch en sneller, daardoor konden we ook op de actualiteit inspelen. Nu onderzoeken we hoe we dat in ander artistiek werk kunnen verwerken’.
  • ‘Als kunstenaar kan ik nu makkelijker online acquisitie doen’
  • ‘Ik besef dat we meer aandacht voor het proces moeten hebben’
  • ‘Minder reizen is efficiënt en prettig’
  • ‘Ik [theatergezelschap] heb bij een digitale voorstelling veel directer contact met mijn publiek. Dat zou ik in de toekomst wel door willen zetten’