Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

DEN ontwikkelt toekomstscenario's voor een strategievaardige cultuursector

Toekomstverkenningen en toekomstscenario’s vergroten de wendbaarheid en weerbaarheid van individuele instellingen, makers én van de sector. Als Kennisinstituut cultuur & digitalisering pakken we de uitdaging op om toekomstscenario’s voor de cultuursector te ontwikkelen.

Daarbij ligt de focus op de vraag hoe het publiek en de beoefenaar zich op de middellange en lange termijn ontwikkelen. En of digitalisering een rol speelt in de wijze waarop het publiek cultuur ervaart of bijvoorbeeld betrokken kan worden bij het creatieproces.

In opdracht van DEN hebben de professionele toekomstverkenners Dr. Susan van ’t Klooster en Dr. Freija van Duijne een traject opgezet met drie virtuele expertsessies.  Aan die expertsessies nemen telkens wisselende teams deel van experts van zowel binnen als buiten de cultuursector.

Voorafgaand aan de eerste expertsessie is een online survey uitgezet. Een brede vertegenwoordiging, waaronder alle deelnemers aan de expertsessies, werd een vragenlijst voorgelegd rond hun verwachtingen over de toekomst van de cultuursector, zowel direct na COVID-19 als op de langere termijn. De trends uit deze vragenlijsten werden geanalyseerd en overzichtelijk in kaart gebracht onder zes factoren uit het PESTEL model. Deze "trendmuur” vormde belangrijke input voor de eerste virtuele sessie in een serie van drie. Na die sessie spraken we Susan en Freija over het traject en stelden we ze enkele vragen.

Waarom is dit traject en het werken met scenario’s zo waardevol voor de cultuursector, juist nu?

Organisaties die nadenken over de toekomst, zien eerder wat de uitdagingen, mogelijkheden en kansen van nieuwe ontwikkelingen zijn. Zij weten beter welke strategieën zij kunnen inzetten om risico’s te pareren en kansen te benutten. En omdat zij beter kunnen inspelen op de wereld van morgen (en daarna), zijn zij minder kwetsbaar in tijden van verandering. Toekomstverkenning is cruciaal voor organisaties die relevant willen zijn en blijven. Ook, of beter gezegd júíst, als de wereld om hen heen in sneltreinvaart verandert.

Met een zorgvuldig samengesteld team van experts binnen én buiten de sector formuleren we de komende twee maanden een palet van denkbare, plausibele, verrassende, relevante en moedige toekomstbeelden. Die beelden geven de sector handvatten om na te denken over alternatieve opties voor het huidige handelen. En daarmee ook handvatten om te kijken hoe de digitale transformatie, die onder druk van COVID-19 maatregelen een vlucht heeft genomen, aanknopingspunten biedt voor de toekomst van organisaties.

De cultuursector denkt vaak in termen van subsidie- en beleidsperioden waardoor de tijdshorizon vaak gelimiteerd is tot enkele maanden of enkele jaren. In deze toekomstverkenning gaan we juist voorbij die bekende tijdshorizonnen en kijken we naar de lange en zeer lange termijn (5-15 jaar en verder).

Inmiddels hebben jullie de respons op de vragenlijsten geïnventariseerd en een eerste sessie geleid. Wat viel jullie daarbij op?

We hebben nog niet eerder gewerkt in de cultuursector. DEN heeft een breed netwerk en heeft deelnemers uit diverse disciplines benaderd om deel te nemen. Er schoof dan ook een rijke groep aan, waaronder professionals uit de kunst- en erfgoedsector, juristen, wetenschappelijk onderzoekers en zelfstandig ondernemers. Met de deelname van makers en kunstenaars ontstond een mix van zowel meer associatieve denkers als causale denkers.

We zijn echt verrast door de bijdrages en input van de deelnemers, er zat heel veel kennis aan tafel. De vertegenwoordigers van de culturele instellingen toonden diep inzicht in de eigen praktijk en konden daarmee goed reflecteren op huidige ontwikkelingen en op de toekomst. Opvallend was dat ondanks die verschillende achtergronden, de deelnemers elkaar heel goed verstonden. Er was een gemeenschappelijke basis om met elkaar verder in gesprek te gaan en de toekomst gezamenlijk te verkennen.

Wat heeft de eerste sessie opgeleverd?

Er ontstonden heel interessante en rijke gesprekken in de break-out-sessies. De discussies waren van hoog niveau. Dat tekende zich al af in de respons op de vragenlijst waarbij we naar belangrijke trends vroegen. Zo konden we een heel rijke trendmuur opstellen. Daarbij viel het vooral op dat heel goed gekeken werd vanuit het perspectief van de bezoeker. Zo werd er veel gesproken over het belang van inspelen op wat Generatie Z beweegt, een generatie van ‘digital natives’ die een hele andere benadering en beleving heeft van traditioneel aanbod. Daarnaast uitten verschillende deelnemers hun zorgen over gevolgen van verdere polarisatie in de samenleving. Daarmee hebben we al twee heel relevante trends te pakken die beslist terugkomen in de scenario’s. 

Wat is de volgende stap?

Het is een kort traject, maar het heeft door de goede voorbereiding nu al een grote opbrengst. Dat heeft ons wel verrast. We hebben nu stiekem hoge verwachtingen van de tweede sessie. Daarin gaan we verder met de scenario’s. De kunst is om met elkaar te komen tot echt tot de verbeelding sprekende scenario’s. Als die goed zijn uitgewerkt, hebben we een goed instrument in handen om volgende stappen te zetten. De scenario’s gaan we namelijk gebruiken om verder na te denken over uitdagingen voor de cultuursector en mogelijke oplossingsrichtingen. Daarbij biedt dit ook handvatten voor individuele instellingen om meer grip te krijgen op de toekomst en over nieuwe mogelijkheden na te denken.

Thema's
Deel dit artikel