Gastblog: Gedeeld stedelijk erfgoed toegankelijk vóór en mét burgers

Op 14 juni 2018 werd in Het Nieuwe Instituut een onderzoeksrapport over online stedelijk erfgoed gepresenteerd. Gastblogger Arno van der Hoeven, universitair docent aan de Erasmus Universiteit, vertelt over zijn onderzoek.

Elke stad heeft wel een aantal plekken op het web waar burgers haar erfgoed bewaren, bediscussiëren en bewieroken. Op deze participatieve erfgoedwebsites hebben burgers een actieve rol in het ontsluiten van lokaal erfgoed. Ze kunnen er erfgoedmateriaal uploaden, herinneringen uitwisselen of metadata toevoegen aan bestaande collecties. Dat kan gebeuren op uitnodiging van een erfgoedinstelling als een stadsmuseum, maar ook op eigen initiatief via bijvoorbeeld een weblog of een sociale netwerksite.

Een voorbeeld van een participatieve erfgoedwebsite is Het Geheugen van Tilburg. Op deze website, die wordt beheerd door Stadsmuseum Tilburg, kunnen inwoners verhalen en herinneringen delen. De koppeling met de historische fotodatabank van Regionaal Archief Tilburg zorgt voor bijbehorend beeldmateriaal. Een ander interessant initiatief is het project van de openbare bibliotheek in New York om met hulp van het publiek de bestaande collecties te verrijken. In hun NYC Space/Time Directory kunnen internetgebruikers onder meer de exacte locaties toevoegen van de plekken waar historische foto’s zijn genomen.

Kantoor Gemeente Giro, 1953 (collectie Stadsarchief Amsterdam)

Dankzij de opkomst van sociale media is het makkelijker geworden voor mensen buiten erfgoedinstellingen om specifieke erfgoedonderwerpen te belichten. Een voorbeeld van zo’n bottom-up project is Financieel Erfgoed van Simon Lelieveldt, die zelf werkzaam is in de financiële sector. Via Financieel Erfgoed op de Kaart toont hij de rijke financiële geschiedenis van Amsterdam aan de hand van de historische locaties van onder meer beurzen en banken.

Veranderende steden

Een belangrijke factor die bijdraagt aan de populariteit van participatieve erfgoedwebsites is het dynamische karakter van steden: gebouwen krijgen bijvoorbeeld een nieuwe functie of verdwijnen, pleinen worden heringericht en massatoerisme doet het straatbeeld transformeren. In een sterk veranderlijke omgeving ontstaat de behoefte om het verleden te laten voortleven op het web.
Het is dus niet vreemd dat juist in steden veel participatieve erfgoedwebsites te vinden zijn. Een kenmerk van steden is dat hier een grote verscheidenheid aan mensen en gemeenschappen samenkomt. Dat betekent dat het erfgoed in stedelijke omgevingen even divers is. Participatieve erfgoedwebsites kunnen een middel zijn om te tonen hoe onder meer subculturen, migranten en beroepsgroepen hebben bijgedragen aan het materiele en immateriële erfgoed van een stad.

Twee voorbeelden uit Manchester die de culturele diversiteit van steden illustreren zijn het Manchester Digital Music Archive en de website OUT! over het erfgoed van LGBT-gemeenschappen in deze stad. Op beide websites staan de bijdragen en herinneringen vanuit de gemeenschap centraal.  Ze belichten onder meer de podia, personen en uitgaansgelegenheden die in een belangrijke rol hebben gespeeld in het sociale en culturele leven van de stad. De websites geven zo een beeld van het erfgoed verbonden met de muziekcultuur en seksuele diversiteit in Manchester.

Sinterklaasdrukte in de Kalverstraat te Amsterdam. Foto: Joop van Bilsen, Nationaal Archief / CC0

Meerwaarde

Participatieve erfgoedwebsites hebben meerwaarde voor zowel deelnemers als erfgoedorganisaties. Ze bieden een platform aan burgers om hun visie op het verleden te geven. Steden herbergen veel persoonlijke en collectieve herinneringen die op lokale herinneringenwebsites en Facebookpagina’s als Oud Amsterdam op toegankelijke wijze worden gedeeld. Zo ontstaan hier digitale connecties tussen het heden en verleden.

Voor erfgoedinstellingen bieden participatieve erfgoedwebsites de mogelijkheid om hun collecties op een effectieve manier te verrijken. Door middel van crowdsourcing helpen burgers om informatie toe te voegen en kennis te delen. De samenwerking met erfgoedgemeenschappen is belangrijk, want zij zelf kennen hun erfgoed het beste en bezitten vaak uniek materiaal. Doordat bijvoorbeeld muziekliefhebbers de lokale muziekcultuur vastleggen, zoals in Manchester, ontstaat een vollediger beeld van het erfgoed.

Daarnaast kunnen participatieve erfgoedwebsites de betrokkenheid met erfgoed vergroten. Rond deze website ontstaan vaak online gemeenschappen, die ook weer leiden tot ontmoetingen in de fysieke stad. Veel websites organiseren bijvoorbeeld stadswandelingen of bijeenkomsten waar mensen herinneringen en beelden delen die vervolgens hun weg vinden naar het internet.

Twee gecombineerde foto’s uit de 20ste eeuw en 21e eeuw van Briggate in Leeds. Foto: Tom Blackwell, Flickr / CC BY-NC 2.0

De gebruiker centraal stellen

Om participatieve erfgoedwebsites te doen slagen is het belangrijk dat de gebruiker centraal staat in hun ontwerp en activiteiten. Daarvoor moeten teksten toegankelijk zijn geschreven en is het raadzaam om niet teveel drempels op te werpen voor interactie (zoals overbodige eisen tot registratie).

Crowdsourcing kan grote voordelen hebben voor erfgoedorganisaties wanneer taken als metadatering worden overgenomen door het publiek. Dat vereist wel dat de organisatie tijd investeert in de communicatie en relatie met het publiek. Zoals onderzoek laat zien is het noodzakelijk dat deelnemers voldoende feedback krijgen en op de hoogte worden gehouden van de wijze waarop organisaties hun input gebruiken. Ook moet er iemand beschikbaar zijn die vragen en suggesties kan beantwoorden. Crowdsourcing is het meest effectief als het samenvalt met een actieve en levendige online gemeenschap.

Naast crowdsourcing zijn er natuurlijk nog vele andere manieren waarop erfgoedorganisaties kunnen samenwerken met het publiek en bottom-up erfgoedinitiatieven. Ondersteuning van  digitale initiatieven is vaak al op hele simpele manieren mogelijk, zoals bijvoorbeeld door expertise te delen, webhosting te verzorgen, of af en toe een ruimte beschikbaar te stellen aan een lokale groep Wikipedianen. Zulke samenwerkingen tussen gevestigde erfgoedinstellingen en digitale vrijwilligers dragen bij aan een gemeenschappelijk doel: het gedeeld stedelijk erfgoed toegankelijk maken vóór en mét burgers.

Verder lezen

Meer weten over participatieve erfgoedwebsites? Hier kunt u aanvullende informatie vinden:

Download Created with Sketch.
Eindrapport onderzoeksproject Online Urban Heritage

Dit werk maakt deel uit van het onderzoeksprogramma Creatieve Industrie – Kennis Innovatie Mapping (KIEM) van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Partners in dit project zijn DEN en Het Nieuwe Instituut.

 

-

Afbeeldingen:

Kalverstraat in Amsterdam - Foto: Joop van Bilsen, Nationaal Archief / CC0

Twee gecombineerde foto’s uit de  20ste eeuw en 21e eeuw van Briggate in Leeds - Tom Blackwell, Flickr / CC BY-NC 2.0

Kantoor Gemeente Giro; hal met loketten, 1953 - Collectie Stadsarchief Amsterdam

Thema's
Deel dit artikel