Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Hoe zoek je online interactie met je publiek?

Nu alle deuren van culturele instellingen gesloten zijn, wordt gezocht naar mogelijkheden om de activiteiten online voort te zetten en om nieuwe diensten aan te bieden.  Er zijn onder andere virtuele rondleidingen door tentoonstellingen, live registraties van voorstellingen en workshops voor thuis. De interactie met het publiek is hoe dan ook anders. Hoe betrek je het publiek op een actieve manier nu een bezoek niet mogelijk is? Wat levert deze wisselwerking op?

In gesprek

Sociale media zijn bij uitstek middelen om in gesprek te blijven met je publiek. Relatief laagdrempelig en altijd open. Instagram, Facebook en YouTube bieden bovendien de mogelijkheid om live te gaan. Op een vooraf bepaalde tijd verzorg je een rondleiding door een tentoonstelling, geef je een theaterles of vertoon je een registratie van een concert. Kijkers hebben de mogelijkheid om gelijktijdig te reageren. En omgekeerd, zo kun je als instelling ook direct een gesprek met het publiek aangaan.

TivoliVredenburg in Utrecht zendt elke avond om 20:00 een registratie van een concert uit via Facebook. Met veel publiek. Het concert van Pearl Jam bijvoorbeeld werd door ruim 30.000 mensen bekeken. De Nationale Opera streamt voorstellingen via YouTube. Tijdens de uitzending is er mogelijkheid om te reageren in een chat. Naar de online vertoning van Parsifal keken mensen uit binnen- en buitenland. Ook Het Zuidelijk Toneel bracht via een livestream de voorstelling Marx van Frank Lammers naar de huiskamers. Vooral de interactie met het publiek tijdens de livestream is bij Het Zuidelijk Toneel heel goed bevallen.

Een screenshot van de pagina van Nationale Opera op YouTube met onder andere voorstellingen om live en terug te kijken
© Nationale Opera & Ballet
De Nationale Opera op YouTube met onder andere voorstellingen om live en terug te kijken

Het Stedelijk Museum in Amsterdam biedt elke vrijdag een Live Tour door een tentoonstelling via Instagram. Omdat de tour live is, is er ook gelegenheid om de rondleider te onderbreken en een vraag te stellen. Reguliere gidsen wisselen af met de directeur, een conservator of een speciale gast. Zo’n virtuele rondleiding vindt plaats op een specifiek moment en kan ook bewaard worden. Op die manier verzamel je content rondom jouw aanbod dat op een later moment ook nog geraadpleegd of bekeken kan worden.

Privérondleiding

Net als het Stedelijk Museum biedt ook Museum Het Schip virtuele rondleidingen aan. Deze rondleidingen zijn privé en een bezoeker koopt een ticket. Op het afgesproken tijdstip belt de rondleider via Whatsapp, Facetime of Skype voor de rondleiding van twintig minuten. “Wij moesten onze gidsen trainen om in de tentoonstelling een goed verhaal te houden voor iemand die zelf niet aanwezig is”, vertelt Alice Roegholt, directeur van Museum Het Schip.

De expositie Bruno Taut, de fantasie voorbij was net geopend toen het museum tijdelijk moest sluiten. “Museum Het Schip heeft traditioneel een zeer persoonlijke aanpak. Al ons publiek krijgt bijvoorbeeld een rondleiding. Het museum straalt huiselijkheid uit en er is plek voor een interactie met het publiek.”

De rondleiding wordt gepromoot via sociale media, een persbericht in andere media en mond-tot-mond reclame. De respons groeit. “Niemand kent dit en heel Nederland wordt op dit moment overvoerd met gratis initiatieven. We zijn een tijd verder voor veel mensen dit weten en ook gaan meedoen. Het heeft een hoge waardering. De mensen die meedoen zijn er blij mee. Het is heel persoonlijk en men kan vragen stellen. Dat past bij ons museum.”

Toch ziet het museum de rondleiding als een noodmaatregel. “In een normale situatie zouden we dit niet doen. De tentoonstelling is echt een beleving, een waardige hommage aan Bruno Taut. Maar in deze noodsituatie is dit wel een manier om iets van de beleving bij ons publiek te brengen.”

Een ticket per huiskamer

Het Rietveld Theater in Delft biedt met #Thuistheater ook een betaalde variant aan. Er zijn voorstellingen die live gespeeld worden en het publiek koopt vooraf een ticket. Maarten Freriks, voorzitter van Theaternetwerk Delft, ziet dat deze voorstellingen inkomsten genereren voor makers. “Er zijn variërend van 50 tot 200 live bezoekers per voorstelling. Dit loopt op tot 400 als we de mensen  meetellen die een voorstelling via ons eigen voorstelling gemist-kanaal terugkijken. We krijgen zeer positieve reacties. De livechat geeft ook echt een interactiemogelijkheid met de artiest en een live gevoel. De opbrengst voor artiesten tot nu toe ligt tussen de € 300 en € 1.100 per voorstelling.”

Thuis aan de slag

Met behulp van opdrachten of workshops betrek je het publiek bij jouw voorstelling of tentoonstelling. Niet alleen als het theater of museum open is, maar ook nu.

Muziektheatergezelschap Oorkaan biedt onder de noemer Oorkaan voor Thuis een programma met muzikale hoorspelen, filmpjes en doe-opdrachten. Jeugdtheater Hofplein geeft elke werkdag en op zaterdagochtend een live theaterles vanuit de huiskamer van de docent via YouTube. Wetenschapsmuseum NEMO in Amsterdam roept jong en oud op om mee te bouwen aan de grootste online kettingreactie. Creaties kunnen gedeeld worden via social media en alle ingestuurde creaties zijn via YouTube te bekijken.

Om te zorgen dat je inzicht krijgt in het daadwerkelijk gebruik kun je het publiek vragen om het resultaat te delen op social media met toevoeging van een hashtag. Om dit delen te stimuleren koppelt het Groninger Museum een win-actie aan de opdrachten. Het museum publiceert elke week een nieuwe opdracht die aansluit bij de collectie. Uit de inzendingen, op Facebook, Instagram of e-mail, kiest het museum een winnaar.

“Iets winnen en post krijgen als je noodgedwongen thuiszit is een leuke incentive.”, zegt Annetje de Boo, coördinator Online Media van het Groninger Museum. Een dag nadat het museum hoorde over de sluiting werd de eerste doe-opdracht al online gezet. “Omdat we het echte museumbezoek nooit virtueel kunnen evenaren, kozen we voor een laagdrempelige manier om onze bezoekers op een positieve, educatieve en creatieve manier te entertainen. Samen met de collega’s van educatie ontwikkelden we opdrachten, die voor alle leeftijdsgroepen leuk zijn en die allemaal te maken hebben met onze kunstcollectie of met een van de niet bezoekbare tentoonstellingen. Onze volgers op Facebook en Instagram gingen er meteen mee aan de haal. De respons was meteen goed, vooral de opdrachten in week één en twee, toen we nog een van de eersten waren met dit concept. Nu merk je dat de ‘markt’ al aan het verzadigen is.”

Kansen voor de toekomst

Het Zaans Museum, dat met het Thuismuseum workshops voor kinderen én volwassenen en verhalen over de collectie aanbiedt, herkent de positieve respons. “De workshops van het Thuismuseum delen we via de website en de social mediakanalen van het Zaans Museum. De meeste interactie met onze volgers vindt plaats via Facebook; veelal moeders of grootouders met (klein)kinderen. De reacties zijn positief. Een groot compliment voor het Thuismuseum was de virtuele opening door burgemeester Jan Hamming van de Gemeente Zaanstad. Ook de reacties van collega-instellingen zijn positief”, vertelt Marieke Verweij, marketingmanager van het Zaans Museum.

Het museum merkt op dat het online aanbod van culturele instellingen flink groeit en dat het belangrijk is onderscheidend te zijn. “Daarom hebben we er bewust voor gekozen niet alleen virtuele rondleidingen te bieden, maar ook met onze bezoekers en volgers aan de slag te gaan met onze collectie. Wat opvalt is dat niet veel mensen hun eigen creatie delen met het museum, terwijl we wel zien dat de video's en de webpagina's goed bekeken worden. Het actief vragen naar resultaat, bijvoorbeeld aan een basisschool die de workshop Kamerplanten tekenen op de weektaak had gezet, helpt!”

Een screenshot van de website van het Thuismuseum van het Zaans Museum
© Zaans Museum
De website van het Thuismuseum van het Zaans Museum

Het museum ziet in de huidige situatie ook kansen voor de toekomst. “Net als bij veel middelgrote musea stond de online ontsluiting van de collectie voor een breed publiek al heel lang op het wensenlijstje. De collectie is sinds een aantal jaar goed doorzoekbaar via onze website, maar het koppelen van verhalen en workshops aan de collectie zoals we in het Thuismuseum doen, brengt de Zaanse geschiedenis echt tot leven. Groot voordeel van het Thuismuseum is dat we genoodzaakt zijn het digitaal ontsluiten van de collectie prioriteit te geven, waardoor dit routine wordt. Het Thuismuseum blijft dan ook zeker bestaan als het Zaans Museum straks weer open is. Idealiter vormt het Thuismuseum een aanvulling op je bezoek aan het Zaans Museum. Tijdens de overbrugging in de anderhalve-meter- samenleving biedt het Thuismuseum ook kansen om een grotere doelgroep te bereiken.” Marieke Verweij vervolgt: “Een ander voorbeeld is die van de workshop Keukenkastkwartet. Van deze online workshop hebben we ook een offline variant gemaakt toen bleek dat het sociaal wijkteam in Zaandam onderwijstasjes maakte voor leerlingen die thuis niet goed kunnen leren. Zo bereiken we zelfs een doelgroep die het museum normaliter weinig bezoekt.”

Verrijken met je publiek

Crowdsourcing is het inzetten van de kennis, kunde en creativiteit van het publiek. Dit gebeurt meestal online, want digitale middelen vergemakkelijken de interactie tussen aanbieders en gebruikers. De kennis en vaardigheden van het publiek, kun je inzetten voor het verrijken, beoordelen, produceren of faciliteren van een project. De term is een samenvoeging van de termen outsourcing (taken uitbesteden) en crowd (mensenmassa). Als culturele instelling kun je het publiek op die manier laten bijdragen aan je digitale activiteiten.

VeleHanden is een voorbeeld van een online platform dat een beroep doet op de crowd. Archieven en musea bieden er scans of foto's aan waarbij het publiek kan helpen ze beter toegankelijk te maken. Geïnteresseerden helpen vrijwillig bij het metadateren, ofwel toekennen van gegevens als plaats, namen, onderwerpen en jaartallen, van scans en foto’s. Het mes snijdt aan twee kanten. Aan de ene kant vinden de vrijwilligers dit leuk om te doen en verrijkt het hun kennis. Aan de andere kant maakt het archieven beter toegankelijk en beter doorzoekbaar voor een groot publiek. Thomas van Maaren, betrokken bij het VeleHanden project, ziet een toename van het aantal vrijwilligers in de huidige periode van ‘intelligente lockdown’.

Museum Catharijneconvent in Utrecht bedacht de Wondertelefoon als ludieke marketingactie voor de tentoonstelling Allemaal Wonderen. “Toen corona de wereld overnam, kreeg deze ludieke actie een heel andere betekenis: we kunnen nu allemaal wel een wonder gebruiken!”, zegt Rosa van der Wielen van Museum Catharijneconvent. Wie nieuwsgierig is, kan een telefoonnummer bellen en vervolgens kiezen voor het luisteren naar een wonder, het meemaken van een wonder, of het vertellen over een wonder. “Deze optie geeft je de mogelijkheid om zelf je wonderverhaal achter te laten op www.catharijneverhalen.nl. De campagne trekt veel aandacht en tot nu toe hebben al honderden mensen gebeld.”

In deze periode ontstaan er initiatieven om het dagelijks leven in deze tijd te documenteren. Met bijdragen van culturele instellingen én het publiek. Stadsarchief Rotterdam roept burgers bijvoorbeeld op om foto’s in te sturen van krijttekeningen, acties, informatieborden, flyers en opgetekende ervaringen. Ook Het Utrechts Archief verzamelt documentatie over het dagelijks leven in deze periode. Het Netwerk Digitaal Erfgoed heeft erfgoedinstellingen opgeroepen om gezamenlijk te bouwen aan een digitale erfgoedcollectie over het coronavirus en de gevolgen ervan voor Nederland. 

Co-creatie

Misschien wel de meest ultieme vorm van interactie met publiek, is het publiek een rol geven in de totstandkoming van een project. De scheidslijn tussen maker en publiek vervaagt. Het publiek denkt mee over de vorm of de inhoud, produceert materiaal of is zelfs onderdeel van een voorstelling of tentoonstelling.

Toen wij de tijd hadden is een online serie volledig vanuit huis gemaakt door DE VANDALEN. Het collectief roept op om ervaringen over het leven in isolatie in te sturen via WhatsApp. In een eerder gesprek met DEN benadrukken DE VANDALEN de wens om samen te werken met het publiek. “Natuurlijk is het leuk als het publiek zich herkent in de thematiek en ook waardering heeft voor de geboden kwaliteit, maar we zijn nu juist geïnteresseerd in die mogelijkheden van interactie met het publiek. We zouden graag een betrokken community zien, waaraan mensen deelnemen die bereid zijn tot een financiële donatie, maar die ook een inhoudelijke bijdrage leveren.”

Wat is jouw ervaring?

Er zijn nog meer vormen van interactie met het publiek denkbaar. In gesprek gaan tijdens live sessies en virtuele rondleidingen bijvoorbeeld. Het publiek aan de slag zetten met opdrachten en workshops. Het verrijken van jouw collectie met de verhalen en kennis van het publiek. Of het publiek laten meedenken over de inhoud.

Dat alles levert ook iets op. Contact met een nieuwe doelgroep bijvoorbeeld. Een nieuwe manier van inkomsten genereren. Of het verrijken van jouw online aanbod en content. Vanuit eigen initiatief, zoals digitale verhalen of lesaanbod, of op initiatief van het publiek. En misschien geeft het de digitale strategie van jouw instelling wat vaart.

Deel je kennis

Er zijn ongetwijfeld nog meer manieren en ervaringen. Hoe zoek jij interactie met het publiek in deze periode? En op welke manier levert dat iets op? DEN is nieuwsgierig naar jouw ervaring! Laat het ons weten via den@den.nl  

Thema's
Deel dit artikel