Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Erfgoedprofessionals en thuiswerken: aanpassen en kansen verzilveren

Op 15 april hebben DEN Kennisinstituut cultuur & digitalisering en AVA_net samen een virtuele live-sessie voor AV-professionals georganiseerd om van gedachten te wisselen over thuiswerken zonder toegang tot de fysieke collectie. Welke werk rond fysieke collecties kunnen we tijdens de coronacrisis blijven doen? Van welke creatieve ideeën kunnen we leren? Tegen welke andere zaken lopen professionals  aan? De sessie werd geleid door Johan Oomen (Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid) en Wietske van den Heuvel (DEN) en hieronder geven ze een korte impressie van de sessie.

Acht experts van uiteenlopende instellingen schoven bij de live sessie aan; het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, Muziekweb, Het Flevolands Archief en het MBO Bonaire. De sessie duurde een uur en daarin kwamen verschillende vragen aan de orde. Deze hadden betrekking op de organisatorische kant van het werk met vragen als: hoe hou je alle mensen aan het werk die bij digitalisering en het depot werken, hoe werk je samen en hoe hou je je publieksdiensten overeind en hoe maak je inzichtelijk wat deze situatie daarmee doet? Andere vragen gingen over mogelijke kansen en uitdagingen in deze nieuwe situatie: wat wordt het lange-termijnperspectief, hoe gaan we om met de 1.5 meter samenleving en hoe gaan we om met de nieuwe collecties die nu ontstaan? Hoe leggen we dit tijdsbeeld vast?

Wennen aan “het nieuwe normaal” en verzilveren van kansen

Op het organisatorische vlak zijn de instellingen van de deelnemers tot nu toe creatief omgegaan met de uitdagingen van het thuiswerken. Zo krijgen een deel van de medewerkers die depot- en digitaliseringswerkzaamheden deden, nu ander werk wat thuis gedaan kan worden, zoals het beschrijven van collecties en het maken van inventarissen. Ook kan een deel van de collectie aan huis bezorgd worden, zodat er toch verder gewerkt kan worden. Toch zit er ook een limiet aan deze verschuiving: het werk past niet altijd even goed bij de competenties van mensen en je moet een goede balans vinden zodat het werk niet geestdodend wordt. Daarnaast zit er ook een grens aan wat je nog wel kunt doen. Als je bijvoorbeeld kijkt naar het uitlenen van fysieke dragers (zoals de CD-uitleen van Muziekweb), dan is die keten voor een deel gestopt nu alle bibliotheken gesloten zijn. Digitaal beschikbaar stellen kan in dit geval niet vanwege de rechten.

De coronacrisis biedt echter ook kansen, juist op het vlak van beschikbaarstelling en auteursrechten. Zo heeft Beeld en Geluid versneld afspraken kunnen maken met de NPO om zo veel meer materiaal online te kunnen tonen via NPO Start en via lineaire televisie. Muziekweb heeft een online platform achter een log-in waar conservatoriumstudenten van het Amsterdams Conservatorium thuis naar opnames van klassieke muziek en jazz kunnen luisteren. Er wordt gekeken naar mogelijkheden om dit ook voor andere conservatoria aan te bieden. Verder zie je dat er een groeiende behoefte is aan online content van erfgoedinstellingen, bijvoorbeeld voor studenten. Tips voor erfgoedprofessionals die meer willen weten over het online publiceren van collections: DEN heeft recent een Snelcursus auteursrecht en online publiceren online gezet en Creative Commons houdt een overzicht bij van initiatieven waarbij door de coronacrisis het auteursrecht meer flexibel toegepast wordt. 

Daarnaast zijn er tal van initiatieven door archieven en andere erfgoedinstellingen om de coronacrisis vast te leggen. Het Netwerk Digitaal Erfgoed brengt deze initiatieven samen. Bijvoorbeeld het initiatief van RE:VIVE voor het maken van opnames hoe Amsterdam klinkt tijdens de intelligente lock down en de corona-archieven van het Historisch Centrum Limburg en het Stadsarchief Rotterdam

Creatieve alternatieven

Ook het lanceren van crowdsourcing-campagnes is een nuttige en creatieve oplossing voor een deel van het werk; het metadateren wordt uitbesteed, het werk wordt minder eentonig en je eindgebruikers worden betrokken bij het ontsluiten van de collectie. Als inspiratie werd het project van het Utrechts Archief genoemd, waar 150.000 foto's voorzien worden van trefwoorden uit Wikidata, en het project FIX-IT van het Amerikaanse audiovisuele archief WGBH, waarbij mensen uitgedaagd worden om automatisch gegenereerde ondertitels te corrigeren.  

Tot slot

Alle deelnemers waren het er wel over eens dat helemaal op afstand werken op de lange termijn ons voor enorme uitdagingen stelt, omdat je uiteindelijk toch ook met de fysieke collecties aan de slag moet. Een van de tips is dat het belangrijk is om te blijven zoeken naar een nieuwe balans en naast het inhalen van achterstanden ook te onderzoeken welke nieuwe initiatieven gestart kunnen worden om collecties beschikbaar te stellen en te werken aan projecten gericht op publieksparticipatie. Zo wordt het publiek verrast door creativiteit en flexibiliteit van erfgoedprofessionals en ontstaan nieuwe vormen van samenwerking die een duurzaam positief effect zullen hebben.

Op het web is veel inspiratie te vinden hoe erfgoedinstellingen omgaan met thuiswerken. Kijk bijvoorbeeld eens op dit overzicht van initiatieven uit de hele wereld op Wikipedia, dit GoogleDoc “Archivists at Home” van professionals uit de VS, dit overzicht van AVA_net, de koepelorganisatie van audiovisueel collectiebeherende instellingen en het overzicht uit België van VIAA. Daarnaast kun je meer lezen over de invloed van de coronacrisis op het auteursrecht en hoe het ook alweer zit met rechten en het online publiceren van materiaal

-

Beeld header: Henrietta Swan Leavitt, Annie Jump Cannon, Williamina Fleming en Antonia Maury bij Harvard. HARVARD COLLEGE OBSERVATORY/PUBLIC DOMAIN