Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Paard + oorwarmers: Hoe de Groningse Filmbank films op fragmentniveau doorzoekbaar maakte

In 6 maanden een vernieuwde beeldbank lanceren met een sterk verbeterde zoekfunctie, gebruiksvriendelijker design en de mogelijkheid om online tentoonstellingen te maken; het was een ambitieus plan van René Duursma, coördinator Beeld en Geluid bij de Groninger Archieven. Maar het slaagde, glansrijk. Sinds november 2019 staat de nieuwe Filmbank Groningen online. Al in de eerste maand tikte de website ruim 6000 bezoeken aan en groeide het aantal aanvragen voor beeldmateriaal explosief. Van professionele researchers tot particulieren bezig met stamboomonderzoek, uiteenlopende gebruikers weten de filmbank te vinden.

Als regionaal historisch centrum bezitten de Groninger Archieven een grote historische collectie, zowel digitaal als fysiek. Het grootste deel van het materiaal gaat over Groningen, denk aan historische administratie, archieven van families, kerken en verenigingen, kranten, prenten, foto’s etc. Daarnaast beheert en ontsluit het archief via de Groninger Filmbank een ruime collectie van amateurfilmmateriaal; films gefilmd door Groningers en films over de regio, maar ook vakantiefilms. Het deel van de collecties dat is gedigitaliseerd omvat ruim 6000 items, goed voor 10 maanden kijktijd. Zonder slaap.

Innovatief archief

De Filmbank Groningen, ‘Beeld en Geluid van Stad en Provincie’, mag dan wel de meest recente mijlpaal in de geschiedenis van het archief zijn, innovatief zijn ze in Groningen al langer. Al in 2006 liep het audiovisueel archief - destijds nog Gronings AudioVisueel Archief (GAVA) - voorop als een van de eersten met een online doorzoekbare beeldbank met ruim 100 gedigitaliseerde amateurfilms waaruit fragmenten vanuit huis konden worden aangevraagd.

“In 2004 is al het materiaal voor de toenmalige filmbank al op fragmentniveau beschreven”, vertelt René Duursma. “Dat gebeurde vanuit het besef dat dit essentieel was voor de toekomstige vindbaarheid en zichtbaarheid van het materiaal.” Een vooruitziende blik, zou later blijken. Het archief liep er in die tijd mee voorop. Volgens Duursma komt dat doordat de gebruikersvraag vanaf het begin duidelijk was. “Wij richtten ons in die tijd vooral op professionele researchers - filmjournalisten op zoek naar materiaal, maar ook researchers van de landelijke en regionale omroepen, denk aan programma’s als Andere tijden, Verborgen Verhalen en een omroep als ARTE. Snel materiaal kunnen vinden is voor deze gebruikersgroep belangrijk. Onze manier van beschrijven bleek te werken. Het is een samenstelling van diverse eigen ideeën en bestaande manieren van beschrijven zoals ze dat bijvoorbeeld bij Beeld en Geluid en de BBC al jaren doen, op basis van Dublin Core.” Het beschrijvingssysteem dat GAVA destijds ontwikkelde samen met De Ree Archiefsystemen, het Drents Audiovisueel Archief en Fries Filmarchief werd later dan ook als standaard door andere archieven overgenomen.

© Collectie Groninger Archieven
Still uit AV0640
© Collectie Groninger Archieven
Still uit AV0762

Veranderde gebruikersbehoeften

Door de snel voortschrijdende technologische ontwikkelingen op het gebied van video en search, full HD en het gebruiksgemak van platforms als YouTube, veranderden de gebruikersbehoeften en begon de bestaande filmbank een paar jaar geleden te rammelen. Het was tijd voor een inhaalslag. Er bleek behoefte aan een nieuwe zoekfunctie, waarmee de filmbank sneller en verfijnder kon worden doorzocht en de zoekresultaten overzichtelijk gepresenteerd. De collectie van de filmbank was inmiddels verbonden aan het Amateurfilmplatform van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. “Dat platform bood ook de mogelijkheid om tentoonstellingen in te richten”, vertelt Duursma. “Dat wilden wij ook voor de Filmbank.”

Die websitebouwer vond Duursma in het Bureau sGaar en de zelfstandige wordpress programmeur Arno Hoogma. “We wilden een website bouwen die onze bestaande data direct vanaf de huidige server kon halen”, vertelt Duursma. Daarnaast moesten een aantal functionaliteiten van de oude beeldbank terugkeren. Duursma stelde daarom een model op met een overzicht van gebruikerswensen, waaronder de mogelijkheid om te zoeken op fragmentniveau en de fragmenten meteen te kunnen bekijken. “Als je nu zoekt op paard en oorwarmers krijg je twee hits, en start de film op de scène waar het paard en oorwarmers in te zien zijn”, licht Duursma toe. “Dat werkt snel en overzichtelijk.” Leuk en handig detail: de player is zwevend en kan daarom ook stand alone worden afgespeeld. Dit biedt de gebruiker de mogelijkheid door te zoeken naar andere fragmenten terwijl het fragment afspeelt.

Zoeken op 'paard+oorwarmers' levert twee resultaten op

Gebruikerswensen centraal

De gebruikerswensen waren in de loop der jaren in kaart gebracht. “De vragen waarmee mensen bellen of mailen noteren we al jaren en bespreken we hier gezamenlijk”, vertelt Duursma. “Deze kennis vormde het uitgangspunt bij de start van de Filmbank.” Dat SGaar en Hoogma op het gebied van archieven nog leken waren, bleek in dit opzicht eveneens een voordeel. “Zij konden in de stoel van de gebruiker gaan zitten om het zoeksysteem door te lichten en de wensen in kaart te brengen; hoe je fragmenten gemakkelijk vindt, overzichtelijk presenteert en door de resultaten heen kunt klikken. Wij denken in fragmenten terwijl gebruikers soms gewoon een filmpje willen bekijken. Dat is echt even omschakelen.” Duursma stelde daarom een aantal zoekscenario’s op. “Je stelt je voor dat je een audiovisuele researcher bent of een filmmaker die een documentaire maakt over een bepaald onderwerp. Je hebt een fragment, maar geen info. Wat heb je dan nodig? Zo kom je tot verschillende voorwaarden waar de website aan moet voldoen.”

Toen 80% van de nieuwe website af was, is de Filmbank gelanceerd. Een soft launch dus en een spannend moment, want zou het allemaal al naar behoren werken? “Je kunt je voorstellen dat niet iedereen het met dit plan eens was”, vertelt Duursma. “Maar het is geboren vanuit de gedachte dat een website nooit helemaal af is. Ik had me voorgenomen binnen 6 maanden iets online te hebben. Vanaf dat moment zouden we op basis van de feedback verder werken en tijd inplannen om te testen en verbeteringen door te voeren. Dat werkt voor mij beter dan eindeloos doorgaan.” Duursma besteedde ongeveer 140 uur aan het project, waarvan de meeste uren gingen zitten in het vullen van de website. Daar kwamen nog wat uren van collega’s bij. De kosten bedroegen rond de 12500 euro. Voor doorontwikkeling is de komende jaren nog zo’n 1000 euro per jaar beraamd.

Vooral aan de zoekmachine van de website is na de lancering door developer Hoogma nog veel getweakt. De zoekresultaten zijn volgens Duursma daardoor in de weken na de soft launch kwalitatief enorm verbeterd. “Eerder kreeg je als je zocht op paard+oorwarmers nog alle fragmenten met een paard en alle fragmenten met oorwarmers gepresenteerd. Nu alleen als deze samen voorkomen in één fragmentbeschrijving.” Momenteel komt de feedback vooral binnen via de reguliere kanalen van het archief. Op basis daarvan heeft Duursma er vertrouwen in dat het naar behoren werkt. ”We hebben nog nooit een vraag over het zoeken zelf gekregen!”

Mensen zoeken mensen

De nieuwe filmbank wordt goed gevonden. “We zitten nu op 6000 bezoeken per maand”, vertelt Duursma. “Een stuk hoger dan voorheen. In december piekte het zelfs naar 9000 en het aantal zoekacties ligt nog veel hoger.” Interessant is ook het soort zoekvragen dat we zien. “Mensen zoeken mensen”, weet Duursma. We zien ook dat ongeveer 11-12% van onze online bezoeken uit Amerika komt. Dat is niet nieuw. Dat merken we ook hier aan de balie. Die zijn vaak bezig met genealogisch onderzoek.” Een verdienmodel zit er echter niet achter de website. “Het is geen commerciële database”, licht René Duursma toe. “We doen dit vanuit het idee dat archiefmateriaal (her)gebruikt moet worden. We leveren aan derden vanuit de gedachte van het open data-model, waarbij vooral de marginale kosten worden berekend.”

De zichtbaarheid van het archief is door de vernieuwde website flink toegenomen. Toch zou Duursma de nieuwe Filmbank ook op andere plekken dan online onder de aandacht willen brengen. “We gaan graag langs bij andere instellingen om meer over de Filmbank te vertellen. Daarnaast zou ik zou graag een programma maken met bijvoorbeeld de 10 mooiste films uit de jaren ‘30 of ‘40 en dan op een tour langs verzorgingstehuizen gaan en daar de films vertonen op een grote Smart TV. Bij oudere mensen kunnen dit soort herkenbare beelden hele positieve dingen oproepen. In de nabije toekomst willen we daarom weer eens de provincie in met dit soort plannen. De Filmbank is een enorme rijke bron voor dit soort programma’s.”

© Collectie Groninger Archieven
GSF-leden bekijken een nieuw type projector, still uit AV0486
© Collectie Groninger Archieven
Still uit AV0640
René Duursma

René Duursma

René is coördinator Beeld en Geluid bij de Groninger Archieven. Hij heeft meegewerkt aan diverse projecten rond digitale ontsluiting, ontwikkeling themawebsites, presentaties in musea, erfgoedprojecten met kunstenaars, apps en game based learning.

-

Tekst en interview: Saskia du Bois voor DEN

Thema's
Deel dit artikel