Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

"Vanuit erfgoedoogpunt heb je als dansgezelschap de plicht een archief bij te houden en te ontsluiten"

In september 2019 vierde Nederlands Dans Theater (NDT) zijn 60-jarige jubileum. Een van de aanleidingen voor het Haagse dansgezelschap om orde op zaken te stellen en stappen te nemen in het digitaal ontsluiten van het rijke archief. DEN heeft bijgedragen aan fondsenwerving voor dit project. Archiefmedewerkers Elsbeth Dekker en Simone Divendal structureerden en beschreven het leeuwendeel van de voorstellingen uit zes decennia NDT en maakten ze toegankelijk voor intern gebruik.

  

Elsbeth Dekker (links) en Simone Divendal (rechts) duiken in de archieven © NDT

Er kwam ook een jubileumboek en een voorstelling uit voort en sinds eind 2019 is NDT te vinden op het online platform Google Arts & Culture met zes tentoonstellingen die een groot deel van de geschiedenis van het gezelschap laten zien in foto’s, video’s en verhalen. Binnenkort verhuist het gezelschap naar het buurpand, het reusachtige nieuwe Haagse onderwijs- en cultuurcomplex in aanbouw. Een spannend moment, ook voor het archief. Maar het biedt ook nieuwe kansen voor samenwerkingen, bijvoorbeeld met andere instellingen die zich bezighouden met erfgoed en archief.

Elsbeth: "Om het archief beter toegankelijk te maken, ben ik vier jaar geleden begonnen met het aanleggen van een collectiedatabank - heel eenvoudig in een excelsheet. Een voordeel was dat bij NDT het archief altijd netjes is bijgehouden, alleen de structuur ontbrak. Je moest precies weten waar materialen lagen opgeborgen. Elk afdeling hield er bovendien een eigen archief en methodiek op na. Er was geen overkoepelend overzicht."

Simone: "We hadden een duidelijk plan: structureren en digitaliseren. Dat helpt je keuzes te maken. Met het 60-jarige jubileum op komst en doordat we onderdeel van de Afdeling Marketing vormen, was ontsluiting van het materiaal bovendien een duidelijke prioriteit. We hebben daarom de balletten waar verder geen fotomateriaal van beschikbaar is, bijvoorbeeld omdat het ooit op een inmiddels vergane cd-rom stond of op de server is gezet en niet meer vindbaar is, voorlopig buiten de selectie voor beschrijvingen gehouden."

© Sven Ulsa, DREAM TIME, 1983 (collectie NDT)
© Fotobureau Stokvis, Koningsstraat, 1965 (collectie NDT)

Elsbeth: "We begonnen met het op orde brengen van kasten vol krantenartikelen, foto’s, programmaboekjes en videoregistraties. Onze eerste stap was om de voorstellingen te beschrijven aan de hand van de programmaboekjes. De voorstellingen hebben we vervolgens gekoppeld aan het archiefmateriaal en vastgelegd in een excelbestand. Best een uitdaging, want soms was er alleen informatie uit oude recensies en krantenartikelen beschikbaar om een bondig, maar wel historisch kloppend verhaal van te maken."

Voor musea is het vanzelfsprekend dat er een archief is in de vorm van een collectie. Voor dansgezelschappen wordt die urgentie niet gevoeld.

Simone: "Inmiddels bestaat er een archiefplan waarin is vastgelegd wat we bewaren en wat niet. Ook voor het fysieke archief. Voorheen ontbraken deze richtlijnen en bepaalden medewerkers dat ieder voor zich. We hebben stapels met zorg samengestelde plakboeken met NDT-materiaal doorgespit, liefdevol gemaakt, maar zonder archiefbeschrijving. We weten dus niet wat er destijds wel en niet is bewaard."

Elsbeth: "Vanaf de jaren 70 zijn alle balletten, optredens en destijds ook tournees op video geregistreerd. Twintig jaar geleden is bovendien een heleboel bewegend beeld gedigitaliseerd voor intern gebruik. De kennis waarom bepaalde banden wel of niet zijn gedigitaliseerd, komt echter voort uit de kennis en expertise van de medewerkers. Het is daarom belangrijk om voor de toekomst het beleid te stroomlijnen en vast te leggen. In het archiefplan leggen we uit wat onze aanpak is geweest met betrekking tot het archief en hoe deze kan worden voortgezet. Mochten we ooit van de eenvoudige excel overstappen naar een groter systeem, dan kunnen de afdelingen daar zelf mee werken."

  

Affiche eerste seizoen, 1960  (collectie NDT)              Voorkant programma eerste voorstelling 
                                                                                                (collectie NDT)

Elsbeth: "Voor de toekomst kunnen we verschillende sporen kiezen. Gaan we voor conservering, het verder ontsluiten van ons bewegend beeldarchief of willen we juist investeren in ons oral history-project? Achtergebleven materialen zeggen zeker niet alles over de geschiedenis van het ballet. Veel van het geheugen zit bij mensen. Via dit oral history-project leggen we de persoonlijke verhalen vast van bij NDT betrokken mensen. Ik merk dat ook altijd als collega’s komen snuffelen bij mijn bureau. Dat is altijd een beetje rommelig. Dan pakken ze een oude foto op en beginnen ze te vertellen."

Simone: "Voor musea is het vanzelfsprekend dat er een archief is in de vorm van een collectie. Voor dansgezelschappen wordt die urgentie niet gevoeld. Ik vind dat je vanuit erfgoedoogpunt als dansgezelschap net zo goed de plicht hebt een archief bij te houden en het te ontsluiten en dat daar structurele financiering voor moet komen. Zichtbaarheid levert ook weer draagvlak op. Uiteindelijk hebben we Google Arts & Culture hiervoor kunnen gebruiken."

Een archief is altijd prachtig en moet vooral leven. Je bewaart het niet alleen maar om te bewaren, maar ook om kennis en ervaringen te delen.

Elsbeth: "Met Google Arts & Culture hebben we ook de wens om het videomateriaal voor een groter publiek toegankelijk te maken kunnen realiseren. We proberen in de toekomst van alle opnames korte overzichtsclipjes inclusief alle credits toegankelijk te maken."

 

Sadler Wells Theatre, 1970 (collectie NDT)           Theatro de Bellas Artes, 1968 (collectie NDT)

Simone: "Ik denk dat dansgezelschappen veel aan elkaar zouden kunnen hebben bij het delen van praktische kennis. Voor ons eigen archief hebben we niet alleen foto’s gedigitaliseerd, maar ook de rechthebbenden in kaart gebracht. Dat was handwerk; foto’s inscannen en beschrijven. Maar nu ligt er een compleet overzicht en een structuur waarin (foto)materiaal per voorstelling gemakkelijk vindbaar is en voorzien van de juiste, consequente metadata. Per voorstelling hebben we bovendien de status en de wensen van de betreffende fotografen bijgehouden in een excel; of en hoe we de materialen mogen gebruiken. Veel podiumkunstfotografen hebben echter voor verschillende gezelschappen gefotografeerd. Deze informatie zou ook bij andere gezelschappen van pas kunnen komen en dubbel werk voorkomen."

Het is belangrijk om voor de toekomst het beleid te stroomlijnen en vast te leggen.

Elsbeth: "Het zou goed zijn als er uiteindelijk een gedeeld platform zou bestaan waarop alle dansgezelschappen hun materiaal kwijt kunnen. Dan ontstaat er een enorm waardevolle bron voor het onderwijs, maar ook voor algemeen publiek. Daarnaast kan ik me voorstellen dat het beheer van het erfgoed in het fysieke archief verschuift naar instellingen die hun expertise hebben opgebouwd in het conserveren en ontsluiten ervan. Bij dansgezelschappen zal de voornaamste focus (terecht) op de voorstellingen blijven liggen.  Daardoor komt de aandacht voor het erfgoed en archief, het materiële geheugen van het gezelschap, soms in het geding terwijl het veel mogelijkheden biedt. Een archief is altijd prachtig en moet vooral leven. Je bewaart het niet alleen maar om te bewaren, maar ook om kennis en ervaringen te delen."

 

-

Tekst & interviews: Saskia Du Bois voor DEN

Thema's
Deel dit artikel