Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Dansen in het archief: van videobanden tot digitaal archief

Het met beleid beheren, ontsluiten en verrijken van het archief is voor de meeste podiumkunsteninstellingen nog onontgonnen terrein. Maar bij een aantal instellingen lijkt het tij gekeerd. DEN sprak archivarissen van vier dansgezelschappen. Je vindt de vier interviews onderaan de pagina.

Ons cultureel erfgoed is van onschatbare betekenis voor het kennen en leren van ons verleden. Maar de informatie en materialen uit onze archieven kunnen, zeker als ze goed zijn geordend en ontsloten, ook nu en in de toekomst van enorme waarde zijn. Een aantal gezelschappen in de podiumkunstensector, met name in de dans, heeft de afgelopen jaren een flinke slag geslagen in het (digitaal) documenteren en toegankelijk maken van het erfgoed.

Voorop met het maken van deze professionaliseringsslag in informatiemanagement, lopen het Nederlands Dans Theater (NDT), de Nationale Opera & Ballet (NO&B), International Choreographic Arts Centre Amsterdam (ICK) en het Rotterdamse Scapino Ballet. DEN volgde deze vier dansgezelschappen om te zien welke resultaten zij hebben geboekt, waar de uitdagingen op dit moment nog liggen en hoe zij een voorbeeld kunnen zijn voor andere gezelschappen in de podiumkunsten die nog aan het begin staan van dit traject.

Dansgeheugen

Op het kantoor van ICK in Amsterdam veroorzaakte het afspelen van een oude videoband een memorabel moment. Annet Huizing (Coördinator Artistiek Archief) denkt er met een glimlach aan terug. Samen met danser/choreograaf Victor Callens bekeek Huizing de opnames van een oude voorstelling als vooronderzoek op een aankomende productie. Zodra hij de oude beelden zag, slingerde de choreograaf het kantoormeubilair aan de kant en begon hij de choreografie na te dansen, zoekend in zijn lichaam naar de bewegingen die daar jarenlang stil in lagen opgeslagen. “Ons geheugen ligt niet alleen vastgelegd op oude VHS-banden, maar sluimert ook in het lichaam, zeker bij dans”, zegt Annet Huizing. “Toen ik hem zag dansen, realiseerde ik me opnieuw waarom ik zoveel tijd stop in het archief. Het kan het verleden een enorme relevantie geven voor nu en later.”

Aandacht voor erfgoed

Het met beleid beheren, ontsluiten en verrijken van het archief is voor de meeste instellingen binnen de podiumkunstensector nog onontgonnen terrein. Altijd op weg naar de nieuwe voorstelling is achteruitkijken er geen dagelijkse bezigheid en het geordend bewaren van het eigen erfgoed veelal geen prioriteit. Maar bij een aantal instellingen lijkt het tij gekeerd. De genoemde dansgezelschappen besteden de laatste jaren aandacht aan het documenteren, bewaren en toegankelijk maken van het eigen werk. Voor en achter de schermen zijn flinke stappen gemaakt in het op orde brengen en het ontsluiten van het rijke materiaal dat in de archieven ligt besloten.

  

Elsbeth Dekker in het archief van NDT                         Archiefkasten bij het Scapino Ballet Rotterdam 
© NDT                                                                                     © Scapino

Dans in de voorhoede

De vier dansgezelschappen die zich in de voorhoede van deze professionaliseringsslag bevinden, verschillen onderling enigszins in focus. Afhankelijk van de doelstellingen, richt het ene gezelschap zich meer op het structureren en intern toegankelijk maken van het archief, terwijl de ander juist op zoek is naar manieren om het materiaal te ontsluiten voor een breder publiek, veelal met een jubileum als aanleiding. Wel hebben alle vier de gezelschappen de afgelopen tijd laten zien hoe een investering hierin kan leiden tot het ontstaan van rijke en bereikbare informatiebronnen voor onderzoek en onderwijs, een verhoogde maatschappelijke waarde van het cultureel erfgoed en het versterken van de zichtbaarheid en positionering van de dansgezelschappen zelf.

Ook is er winst op het vlak van de interne bedrijfsvoering. Wanneer je de processen voor het archiveren van de interne documentatie op orde hebt, vergemakkelijkt dat het werk voor iedereen die er gebruik van maakt. Het voorkomt lange zoektochten naar oude documenten of materialen van voorstellingen en dubbel werk. In de danswereld is dit laatste zeker geen verwaarloosbare winst; regelmatig worden voorstellingen hernomen of door buitenlandse gezelschappen opnieuw opgevoerd en is productieinformatie opnieuw nodig.

Vruchten plukken

De eerste vruchten worden dus geplukt. Bij Scapino kan men inmiddels snel aan verzoeken om materiaal voldoen van onderzoekers, studenten, de media en, niet in de laatste plaats, de eigen marketingafdeling. NDT heeft een enorme hoeveelheid videoclips van voorstellingen online ontsloten via het platform Google Arts & Culture en bij ICK is met het beschrijven en ordenen van de ruim duizend videobanden een eerste stap gemaakt op weg naar duurzame bewaring. De banden vormen het dagelijkse werkarchief voor het artistieke team en dankbaar researchmateriaal voor een langlopend onderzoek naar intenties in de moderne dans in samenwerking met het Duitse Motion Bank. Er kwam onder meer een beschrijvings- of annotatiemodel voor moderne dans uit voort.

Eerste stappen

Terwijl de kopkopers flink resultaat boeken - de diverse jubilea brachten al prachtige producten voort dankzij de succesvolle ontsluiting van historisch materiaal - worstelen andere, veelal kleinere, (dans)gezelschappen nog met de vraag waar in hemelsnaam te beginnen. Hoe neem je als (kleine) organisatie de eerste stappen als intern de kennis over het aanleggen van een professioneel informatiesysteem ontbreekt en de budgetten a priori naar de productie van de volgende voorstellingen gaat? Hoe begin je als je de kennis eenmaal in huis hebt? Het toegankelijk maken van creatieve processen via een archief draagt ook bij aan educatieve doelstellingen en het bereiken van een breder en meer divers publiek. Maar hoe zorg je ervoor dat ook de interne organisatie zich hier bewust van is? En hoe kunnen dansgezelschappen als NDT, Scapino, NO&B en ICK hun opgedane kennis en ervaring delen met de instellingen die nog aan het begin staan van het op orde brengen en ontsluiten van hun erfgoed?

Om hier antwoord op te krijgen, voelde DEN de informatiemanagers of archivarissen van de vier eerder genoemde dansgezelschappen aan de tand. In een serie interviews delen zij hun ervaringen, hun plan van aanpak en vertellen ze wat ze de afgelopen tijd voor elkaar hebben gekregen. Ook kwamen ze met praktische tips en delen ze hun toekomstambities. Hoe blijven ze innoveren nu de basis (bijna) op orde is? En hoe kunnen dansgezelschappen elkaar verder op weg helpen?

Tekst & interviews: Saskia Du Bois voor DEN