Muziekweb: van platenbieb tot nationale bewaarplaats

De cd verdwijnt en muziek is steeds meer beschikbaar via streamingsdiensten en online platforms. Door deze veranderingen moest ook de Centrale Discotheek Rotterdam zich opnieuw positioneren.

Uitgegroeid van lokale ‘platenbieb’ tot nationale muziekbibliotheek, had de Rotterdamse organisatie niet langer genoeg aan het traditionele uitleensysteem. De uitleenfunctie maakt steeds meer plaats voor de informatiefunctie en digitalisering speelt hierbij een belangrijke rol. Bij deze veranderingen hoort ook een nieuwe naam: Muziekweb. Lees meer over deze transitie.

Grootste muziekcollectie van Europa

De Stichting Centrale Discotheek Rotterdam (CDR) is opgericht in 1961. Bij oprichting had de CDR als grondbeginsel smaakverbreding en muzikale ontwikkeling. Met dit doel werden in eerste instantie klassieke langspeelplaten (lp’s) uitgeleend, waarna ook popmuziek volgde en later cd’s en muziek-dvd’s. Sinds de oprichting heeft de CDR een enorme muziekcollectie opgebouwd: de grootste van Europa. Door alle muziek aan te schaffen die in Nederland wordt uitgebracht (‘handelsplaten’), fungeert Muziekweb als beheerder van het Nederlandse muzikale erfgoed.

300 cd’s per week

Iedere week worden er ongeveer 300 nieuwe cd’s in Nederland uitgebracht. Muziekweb schaft deze allemaal aan. Alle CD’s worden in een zogenaamde digistraat, een reeks pc’s met constant gevulde dvd-spelers, geript. Dat gebeurde aanvankelijk nog in het mp3-formaat. Nu wordt alles - zonodig opnieuw - geript en opgeslagen als FLAC-bestanden. Bij deze zogenaamde lossless bestanden treedt geen verlies van de  audiokwaliteit op.
Van alle cd's voert Muziekweb de metadata in. Ze worden ingedeeld op basis van muziekstijlen. Er worden foto's gemaakt van de hoesjes en inlays. Op muziekweb.nl zijn fragmenten van alle cd's dertig seconden te beluisteren. In de Bibliotheek Rotterdam op het zogenaamde Muziekwebplein is uitleen mogelijk en kunnen alle geripte cd’s op de servers digitaal beluisterd worden. Van bijna alle titels uit de Muziekwebcollectie zijn via de website fragmenten te beluisteren.

Als je lid bent van een openbare bibliotheek, kun je materialen lenen uit de collectie van Muziekweb. Je plaatst gewoon bij je eigen bibliotheek een reservering en Muziekweb verzorgt de levering. Wanneer er een exemplaar gereed ligt kun je deze ophalen bij je eigen bibliotheek. Daarnaast kun je in alle openbare bibliotheken alle gedigitaliseerde muziek uit de Muziekweb-collectie volledig beluisteren.

Van uitleen- naar gidsfunctie

Tegenwoordig wordt muziek vooral digitaal beluisterd, met als gevolg dat de uitleen van cd’s al geruime tijd sterk terugloopt. Uitlenen is daarom nu niet meer de kerntaak. Onder de noemer Muziekweb richt de CDR zich steeds meer op digitale diensten. Via de website www.muziekweb.nl, maar ook op andere manieren, is Muziekweb een betrouwbare en neutrale gids en informatiebron in het soms zo onoverzichtelijke en drukke muzieklandschap.

De eigen ICT-afdeling van Muziekweb bedenkt en ontwikkelt nieuwe manieren om het publiek kennis te laten maken met muziek. Ook zoekt Muziekweb continu naar nieuwe samenwerkingspartners. Naast bibliotheken zijn dit andere cultuur-, erfgoed- en kennisinstellingen. Met universiteiten en onderzoeksinstellingen zijn nu de eerste samenwerkingen gestart. Met de enorme, gedigitaliseerde, muziekcollectie is Muziekweb een aantrekkelijke bron voor (‘big’) data voor wetenschappelijk onderzoek.

Nederlands muzikaal erfgoed

Door deze ontwikkelingen begint de positie van Muziekweb zich duidelijker af te tekenen als de plek waar Nederlands muzikaal erfgoed te vinden is. Samen met kennis en contextuele informatie hierover. Niet als een gesloten archief, maar als een publiek toegankelijke instelling, onafhankelijk en betrouwbaar. De fysieke producten kunnen nog steeds geleend worden, maar digitale diensten zijn het belangrijkste.

Het onderstaande filmpje vertelt  de geschiedenis van CDR/Muziekweb  en gaat in op een aantal duurzaamheidsaspecten bij de transitie van cd naar streaming.

Nationale Muziekcollectie

Anders dan in ons omringende landen als Frankrijk en Duitsland bestaat er in Nederland geen depotplicht voor muziek. Er is dus ook geen nationale bewaarplek voor muziek. Muziekweb is historisch gezien wel langzaam uitgegroeid tot een dergelijk instituut, en spant zich dan ook in om (verweesde) collecties te verwerven en te ontsluiten voor het publiek.

 

Fonoscollectie

De Fonoscollectie bevat muziek van Nederlandse bodem die niet meer via de reguliere handel verkrijgbaar is. Er is muziek te vinden uit alle genres: pop, rock, klassiek, cabaret, tv-tunes, soundtracks, amusement en kindermuziek, daterend vanaf de jaren 1950.

De muziek is afkomstig uit de archieven van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, dat Fonos in 2003 oprichtte. Consumenten konden via Fonos muziek op cd kopen die niet meer in de winkel te vinden was. Veelal waren dit lp’s. Deze werden op bestelling gedigitaliseerd en op cd overgezet, inclusief het originele artwork. In 2013 werd Fonos stopgezet.

Muziekweb heeft de reeds gedigitaliseerde muziek, meer dan 4.000 cd’s, in samenwerking met Beeld en Geluid overgenomen. Deze zijn nu via Muziekweb zowel fysiek als digitaal toegankelijk gemaakt. De cd’s zijn te leen met een bibliotheekpas, of volledig te beluisteren binnen de bibliotheek.

RASA podium voor wereldmuziek

Met een focus op wat er in Nederland is uitgebracht aan muziek, reik je al snel over verschillende culturen en grenzen heen. RASA vormde het Utrechtse podium voor wereldmuziek en moest in 2017 de deuren sluiten. Behalve dat RASA muziek en dans uit de gehele wereld programmeerde, verzamelden de medewerkers ook een groot aantal cd’s en lp’s met wereldmuziek, afkomstig van alle continenten.

Muziekweb heeft in 2017 de RASA-collectie overgenomen en zal deze eerst inventariseren. Het doel is om stukken uit de RASA-collectie die nog niet bij Muziekweb aanwezig zijn stapsgewijs aan de eigen collectie toe te voegen. Voor de cd’s is dat inmiddels gedaan. De volgende stap is het inventariseren van de omvangrijke verzameling lp’s. De collectie bevat naar schatting 20.000 cd’s en lp’s en daarnaast een groot aantal eigen opnamen van liveoptredens. Een deel is ook afkomstig van het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT).

Kaapverdisch fabrikaat

Muziekweb focust op het verzamelen van wat er in Nederland is uitgebracht aan muziek. Daarmee reik je al snel over verschillende culturen en grenzen heen. Zeker als je alleen al kijkt naar een genre als Wereldmuziek. Zo krijg je sinds begin dit jaar via Muziekweb ook toegang tot de digitale collectie van het Kaapverdische platenlabel Morabeza Records, het eerste Kaapverdische platenlabel ter wereld, opgericht in Rotterdam.

Vanwege de grote cultuurhistorische waarde van Morabeza Records zijn in 2016 de mastertapes overgedragen aan het Stadsarchief Rotterdam, als belangrijk Rotterdams en Kaapverdisch erfgoed. Het Stadsarchief conserveert de tapes en heeft ze samen met de platenhoezen laten digitaliseren.

In samenwerking met het Stadsarchief Rotterdam en João Silva is de gedigitaliseerde collectie Morabeza Records vanaf 2018 ook via Muziekweb toegankelijk, en te beluisteren in alle Nederlandse openbare bibliotheken.

DVD-collectie / Filmbieb

Niet alleen beheert CDR een grote collectie soundtracks en muziekdvd´s.  De ontwikkeling voor een filmwebsite is in gang gezet. Dit vormt een centraal punt voor alle dvd’s van films en series, die in Nederland zijn uitgebracht, uit de collecties van de Nederlandse bibliotheken. Het idee erachter is dat bibliotheken in de toekomst mogelijk hun dvd-collecties gaan afstoten, net zoals ze dat met cd’s doen/hebben gedaan. CDR wil deze collecties gaan bewaren en ontsluiten via Filmbieb, zodat er een plek is voor deze vorm van erfgoed. Voorlopig hoeven de originele dvd’s niet zelf in de collectie te worden opgenomen. De dvd´s worden digitaal geript en gecatalogiseerd. Het plan is om te gaan beginnen met de omvangrijke dvd-collecties van Rotterdam en Amsterdam. En, vanuit de erfgoedgedachte, te starten met het Nederlandse product.

Het muziekwebplein in 3D

Naar nieuwe businessmodellen

Met de opkomst van online streaming neemt de uitleen van cd’s af. Voorheen bood muziekweb ook muziekdiensten aan voor de omroepen.  In tegenstelling tot andere digitale muziekdiensten heeft de CDR geen commerciële doelstelling. Nog altijd staat kennismaking met muziek en verbreding van de smaak voorop. Het CDR-grondbeginsel is dus nooit gewijzigd, alleen de middelen waarmee dit wordt nagestreefd zijn veranderd.

Muziekweb ontwikkelt nu nieuwe businessmodellen binnen een drietal projectlijnen:

  1. muziek en wetenschap
  2. internationalisering
  3. nieuwe website(s)/dienstverlening

Voor de uitbouw van de gidsfunctie is een redactieteam ingezet dat themakanalen met artikelen en playlists verzorgt. De muziekwebwijzers geven introducties voor alle mogelijke stromingen en stijlen binnen geschiedenis van de pop-, klassieke- en wereldmuziek.  Denk hierbij aan een landenspecial zoals rond Kaapverdië. Rotterdam heeft een grote gemeenschap uit Kaapverdië, waaronder de leden van de populaire rapgroep Broederliefde. Of een Intro to the Legends of Soul die megaster Adele geïnspireerd hebben. En waarom geen playlist met liedjes waar de wolf (inmiddels ook zwervend Nederlands erfgoed) centraal staat?

Voor Muziekweb is het een uitdaging om na te denken over hoe digital born muziekuitgaven die online worden aangeboden, te monitoren en te verzamelen. Dit raakt aan het topic webarchivering.  Bij cd’s vormden de platenmaatschappijen en distributeurs een natuurlijk filter; zij bepaalden wat er uitgebracht werd. Online werkt dat anders. Een ander aandachtspunt vormt het onderling verbinden van particuliere collecties. Open data en crowdsourcing zijn ook onderwerpen waar Muziekweb zich in verdiept.

Muziekonderzoek

Muziekweb zet zich in om het belang van muziek breed onder de aandacht te brengen. Bijvoorbeeld door het ondersteunen van onderzoeken naar effecten van (luisteren naar) muziek voor het (jonge) brein. De muziekwebcatalogus (metadata en audiobestanden) biedt een schat aan informatie voor onderzoekers. De samenwerking met universiteiten is weliswaar nog in een beginfase, maar op dit moment hebben de Universiteit Utrecht, de Technische Universiteit Delft en het Meertens Instituut onderzoeksaanvragen ingediend (NWO, ADAH/Clariah) waarbij CDR/Muziekweb betrokken is. De aanvragen zitten in de hoek van de informatica, ‘digitale musicologie’ en ‘multimedia computing’.  Er is ook contact met TNO, Erasmus MC, Universiteit van Amsterdam, Erasmus Universiteit Rotterdam en de Universiteit Leiden.

Metadata

Van alle geluids- en beelddragers worden metadata opgenomen in een bibliotheeksysteem dat door de eigen automatiseringsafdeling van Muziekweb is ontwikkeld. Dit bibliotheeksysteem sluit aan op gangbare standaarden die de samenwerkende openbare bibliotheken hanteren. Collecties van bibliotheken kunnen dan ook worden overgedragen en in de collectie van Muziekweb worden opgenomen.

De cd’s zijn gecatalogiseerd volgens internationale regels van de RDA catalogiseerstandaard. Muziekweb is ook aangesloten bij ISNI International Standard Name Identifier. De redactie voert de metadata handmatig in. Muziekweb is daarmee ook zelf eigenaar van deze metadata. In samenwerking met de KB levert Muziekweb voor de NBC+ (Nationale Bibliotheek Catalogus) de metadata voor muziek.

 
API

Daarnaast biedt Muziekweb een API waarmee je via een query data uit de Muziekwebcatalogus kunt ophalen.

 
Open Source

Muziekweb heeft een aantal eigen softwareprojecten als open source beschikbaar gesteld. Je kunt ze vinden op GitHub.

Fingerprint: Hiermee kun je middels audio detectie volgen wat er op de radio aan muziek wordt afgespeeld.
Mediaplayer: voor het zogenaamde rtmp protocol in c#.

-

Foto header: Een bijzondere collectie wasrollen, Sebastiaan Hols / Muziekweb

Thema's
Deel dit artikel