Unieke bladmuziekcollectie gered van de oudpapierbak

Alles in de oudpapierbak of op een nieuwe manier toegang bieden tot je unieke bladmuziekcollectie? Stichting Omroepmuziek (SOM) stond na de sluiting van hun bibliotheek voor deze keuze.

Gelukkig is er niet voor de oudpapierbak gekozen en is de Stichting in 2017 begonnen met het digitaliseren van een deel van deze unieke bladmuziekcollectie.

Sinds 2013 is de bibliotheek van Stichting Omroepmuziek (SOM) gesloten en is de unieke bladmuziekcollectie van SOM niet meer toegankelijk voor externen. Gelukkig zijn er nu middelen vrijgemaakt door het ministerie van OC&W, de gemeente Hilversum en de stichting zelf om een deel van deze collectie te digitaliseren en te ontsluiten voor het brede publiek. Het project borduurt voort op Muziekschatten, een Digitaliseren met Beleid-project (zie kader) dat is afgerond in 2011. Daarnaast wordt momenteel ook gebruikgemaakt van de online catalogus van de voormalige muziekbibliotheek, die in de nieuwe website geïntegreerd wordt. SOM heeft op dit moment vooral een cultuurproducerende en programmerende taak; twee muziekgezelschappen en drie concertseries zijn bij de stichting ondergebracht.

Digitaliseren met Beleid

In 2006 heeft het ministerie van OCW de subsidieregeling Digitaliseren met Beleid (DmB) in het leven geroepen. Het doel: ‘het digitaliseringproces duurzaam inbedden in organisatie, beleid en werkprocessen van culturele erfgoedinstellingen’. In de loop van de regeling werden 171 informatieplannen en 57 innovatieve projecten gehonoreerd. In 2012 liepen de laatste projecten uit deze regeling officieel ten einde.

Ontsluiten of afsluiten?

Na de sluiting van de bibliotheek is de bladmuziekcollectie verdwenen naar de kelders van het Muziekcentrum van de Omroep en werd deze alleen nog voor de eigen orkesten gebruikt. Erg jammer, want in de collectie zitten veel unieke werken, die nergens anders ter wereld te vinden zijn. Dit geldt vooral voor het deel van de collectie dat voor radio- en tv-producties is gemaakt, de zogenaamde omroepcollectie. Voor SOM is het behoud van deze collectie eigenlijk geen onderdeel van het takenpakket en ligt de prioriteit bij het Radio Filharmonisch Orkest, het Groot Omroepkoor en de programmering van het AVROTROS Vrijdagconcert, de NTR ZaterdagMatinee en het Zondagochtendconcert. Toch hebben ze besloten om fondsen te werven om de archieven alsnog te digitaliseren en beschikbaar te maken voor het brede publiek.

SOM ziet dit niet als een belemmering voor de uitvoering van de hoofdtaken, maar als een verrijking en een kans om extra waarde te geven aan de cultuurproducerende aspecten van de organisatie.

'Dit biedt strategische kansen om onze betekenis als organisatie te versterken' - Roland Kieft, directeur Stichting Omroepmuziek

Erfgoedwaarde

De collectie bevat unieke werken en bewerkingen door veelal Nederlandse componisten, waarvan soms niet eens bekend was dat dat betreffende werk bestond. Na een eenmalige uitvoering zijn die composities in het archief verdwenen en nooit meer uitgevoerd. Door het digitaliseringsproject worden deze werken weer opnieuw ontdekt en kunnen ze gebruikt worden als onderzoeksmateriaal of opnieuw uitgevoerd worden, zowel door het Radio Filharmonisch Orkest en Groot Omroepkoor als door andere ensembles.

Pioniers op zoek naar gelijkgestemden

Zeker in Nederland wordt nog weinig aan bladmuziekdigitalisering gedaan, waardoor het lastig is om aan te sluiten bij bestaande initiatieven en te profiteren van de bestaande kennis en ervaring. Waar mogelijk wordt aansluiting gezocht met bestaande richtlijnen, zoals die van Metamorfoze, instellingen als DEN, Beeld en Geluid en de Koninklijke Bibliotheek en netwerken zoals het Netwerk Digitaal Erfgoed. Uiteindelijk is het de bedoeling dat ook andere instellingen met hun muziekcollecties kunnen aansluiten en dat er koppelingen met andere collecties, zoals die van Beeld en Geluid, worden gemaakt. SOM heeft als vergezicht een Nationale Digitale bladmuziekcollectie, waarin verschillende bladmuziekcollecties gezamenlijk toegankelijk zijn. In het huidige project worden ongeveer 200.000 titels ontsloten en gedigitaliseerd. Het aantal pagina’s is onbekend, maar wordt geschat op 800.000.

Samenwerken met externe partijen

SOM heeft geen kennis en capaciteit om de werkzaamheden zelf uit te voeren. Het digitaliseren van de bladmuziek en het ontwikkelen van de website zijn dan ook uitbesteed aan externe partijen. De flexibiliteit van deze partijen is van belang voor de samenwerking. Ook het bewustzijn dat SOM met iets nieuws bezig is en de bestaande paden dus niet altijd te gebruiken zijn, is van essentieel belang voor dit project. Voor kennis van de collectie en de catalogus is een beroep gedaan op de oud-medewerkers van de bibliotheek. Zo is dit project straks ook een mooi voorbeeld op het gebied van samenwerking!

Over SOM/Muziekschatten

Bij de Stichting Omroepmuziek (SOM) wordt een archief met bladmuziek uit de voormalige bibliotheek van de omroep gedigitaliseerd. Het materiaal bestaat voor een deel uit unieke bladmuziek, die een grote erfgoedwaarde heeft voor de Nederlandse omroep. Het project loopt tot eind 2019 en omvat zo’n 800.000 pagina’s bladmuziek, veelal handgeschreven.

 

Activiteiten

 

Catalogiseren:
  1. Digitaliseren van de cataloguskaarten van de omroepcollectie.
  2. Aanpassen van de bestaande catalogus om de metadata voor een zo breed mogelijk publiek beschikbaar te kunnen stellen.
  3. Synchroniseren van de gehele collectie met het GGC, WorldCat en de NBC+.
  4. Koppelen van de metadata van de gehele collectie met het Netwerk Digitaal Erfgoed.
Digitaliseren:
  1. Inrichten van het proces van werkvoorbereiding.
  2. Inrichten van de scanstraat.
  3. Scannen en verwerken van het materiaal.
Beschikbaar stellen:
  1. Via GGC, WorldCat, NBC+ en het Netwerk Digitaal Erfgoed.
  2. Via een API.
  3. Via een SOM website.
Marketing:
  1. Om het proces van digitaliseren, de nieuwe website en het gedigitaliseerde materiaal bekend te maken bij het publiek, wordt een aantal marketingacties uitgewerkt.
  2. Onderzoek naar de rechten op de gehele collectie:
  3. De benodigde inspanning om de gehele collectie te digitaliseren, het archief op te schonen en het verbeteren van de metadata om de vindbaarheid te vergroten.
Uitdagingen binnen het project

Het digitaliseren van de bladmuziekcollectie van SOM gaat niet zonder slag of stoot. Deze specifieke collectie bevindt zich nog op cataloguskaartjes met summiere metadata (titel, componist/arrangeur), die eerst gecatalogiseerd moeten worden. Met deze magere metadata wordt het koppelen met de collecties van Beeld en Geluid een uitdaging, maar uit de eerste onderzoeken komen positieve resultaten.

De bladmuziek wordt in eerste instantie alleen gescand als afbeelding. Het handgeschreven karakter maakt het moeilijk om dit om te zetten naar een formaat dat ook in programma’s als Finale en Sibelius uitgelezen kan worden. Dat heeft ook te maken met de bestaande techniek: die is nog niet zo goed dat er geen correctie achteraf uitgevoerd hoeft te worden.
In het project is ook een onderzoek opgenomen naar de auteursrechtenstatus van de werken. De handgeschreven stukken zijn in opdracht van de omroepen geschreven, maar de rechten ervan zijn niet duidelijk vastgelegd.
Niet alle problemen kunnen in dit ene project opgelost worden. SOM heeft de ambitie om deze zaken ook met vervolgfinanciering op te pakken.

Thema's
Deel dit artikel