Nieuw leven voor het audiovisueel geheugen van Nederland

Audiovisueel materiaal vergaat veel sneller dan papier. Grote kans dus dat je videobanden van twintig jaar geleden er niet meer zo fris uitzien.

Dit probleem speelt ook bij audiovisueel materiaal in archieven, zoals bij filmarchief EYE of het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Het project Beelden voor de Toekomst bood uitkomst.

Beelden voor de Toekomst

In de jaren tussen 2007 en 2014 werd 115 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het digitaliseren van het audiovisueel geheugen van Nederland. In het project Beelden van de toekomst zijn in deze zeven jaren meer dan negentigduizend uur video, twintigduizend uur film, zo’n honderdduizend uur audio en 2,5 miljoen foto’s geconserveerd en gedigitaliseerd. Het gedigitaliseerde materiaal wordt inmiddels hergebruikt in talloze toepassingen, van lesmateriaal en Wikipedia tot apps en diensten voor de creatieve industrie. De acute dreiging van verval en teloorgang van kwetsbare films en video- en audiobanden is hiermee weggenomen. Digitalisering bleek een belangrijke remedie.

Achtergrond

Het project Beelden voor de Toekomst was een samenwerking tussen Beeld en Geluid, EYE Filmmuseum, het Nationaal Archief en Kennisland. Beeld en Geluid heeft een pioniersrol vervuld in zowel de ontwikkeling van grootschalige digitaliseringsprocessen als de gedachtevorming over de rol van erfgoedinstellingen in de digitale samenleving.

In de archieven van Beeld en Geluid in Hilversum, van EYE in Amsterdam en van het Nationaal Archief in Den Haag is de beeldgeschiedenis van de afgelopen 110 jaar opgeslagen. Speelfilms, documentaires, radio- en televisieprogramma’s beslaan ruim zevenhonderdduizend uur materiaal. Dit oeuvre is opgebouwd door typische cultuurmakers zoals filmers, programmamakers en fotografen tegen kosten die in de vele miljoenen lopen. De educatieve, culturele en economische waarde van dit materiaal is ongekend; deze collecties mogen simpelweg niet verloren gaan.

Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid

Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid is het media-archief van Nederland en de grootste van zijn soort in Europa. Het Instituut speelt een toonaangevende rol op het gebied van beheer en toegankelijk maken van het Nederlandse media-erfgoed. Het gebouw op het Media Park in Hilversum herbergt een dagelijks groeiende collectie van radio, televisie, film, foto’s, muziek, documentaires, nieuwe media, games en internetcultuur. Deze collecties geven een uniek beeld van de geschiedenis van Nederland van de afgelopen honderd jaar en van de ontwikkeling van de audiovisuele media in het bijzonder.

Beeld en Geluid is toegewijd om de unieke collectie en de kennis daarover breed toegankelijk te maken voor uiteenlopende doelgroepen, waaronder mediaprofessionals, de creatieve sector, het onderwijs en het algemeen publiek.


Door middel van onderzoek en innovatie heeft het instituut zich ontwikkeld tot een brede culturele instelling die met de opgebouwde kennis en infrastructuur een centrale functie inneemt binnen de archief- en mediasector in binnen- en buitenland. Beeld en Geluid ontvangt een structurele Rijksbijdrage op grond van de Mediawet.

Remedie: van analoog naar digitaal

Het uitgangspunt van dit project was om het audiovisuele materiaal voor een zo groot mogelijk publiek (onderwijs, het brede publiek en de creatieve sector) beschikbaar te maken. Twee obstakels stonden het verzilveren van die rijkdom echter in de weg. 

De eerste hindernis was het ernstige verval waaraan het materiaal onderhevig is. Grote delen van het audiovisuele erfgoed dreigden te vergaan. De fysieke dragers van analoog audiovisueel materiaal hebben slechts een beperkte levensduur. Het Deltaplan voor het Filmbehoud zegt hierover:

“De Raad voor Cultuur maakt zich grote zorgen om het permanente proces van verlies dat gaande is. Alleen een grootscheepse reddingsoperatie kan nu nog voorkomen dat een groot deel van het audiovisueel geheugen ten gevolge van een onomkeerbaar proces van fysiek verval definitief verloren gaat. Amnesie dreigt.”

Het tweede obstakel was dat de collecties niet digitaal beschikbaar waren. In een samenleving waarin media een steeds belangrijkere rol spelen, is de digitale beschikbaarheid van audiovisuele bronnen essentieel. De vraag van scholen, kunstvakopleidingen, journalisten, universiteiten en mediaprofessionals is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Onder leerlingen, studenten en docenten is behoefte aan audiovisueel materiaal dat in het curriculum kan worden geïntegreerd. Deze doelgroepen speelden dus een belangrijke rol in het project bij het ontwikkelen van digitale diensten.

Audiovisueel materiaal dat al jaren op de planken lag te verstoffen, is door Beelden voor de Toekomst een nieuw leven gegeven en zo  voor toekomstige generaties bewaard en beschikbaar gemaakt.

Eindevaluatie

Het project Beelden voor de Toekomst is per 1 januari 2015 afgerond. De stakeholders van het project hebben een eindevaluatie opgesteld. Dit Rapport Zelfevaluatie Beelden voor de Toekomst (download hieronder) omvat naast een verantwoording over de ontvangen subsidie ook een opsomming van aansprekende voorbeelden en toepassingen. DEN heeft bijgedragen aan de beoordeling van deze zelfevaluatie als externe expert. Naast deze formele verantwoording is er ook een publieksverantwoording opgesteld: Beelden van het Verleden, 7 jaar beelden voor de toekomst (PDF).

Download Created with Sketch.
Rapport Zelfevaluatie Beelden voor de Toekomst

Verantwoording over de ontvangen subsidie, maar ook aansprekende voorbeelden en toepassingen

Spin-offs

 

Ximon.nl

Tussen 2011 en 2014 is ervaring opgedaan met een online videoservice via ximon.nl. Via deze website kregen meer dan 143.000 abonnees toegang tot een omvangrijke catalogus film en tv in hoge kwaliteit via internet.

De collectie, met meer dan 500 uur aan materiaal, omvatte historische werken uit de Nederlandse Filmgeschiedenis die teruggaan tot begin vorige eeuw, van Majoor Frans (1916) en Dorp aan de Rivier (Rademakers, 1958) tot hedendaagse succesfilms als Zwartboek (Verhoeven, 2006). Met titels als Alleman (Haanstra, 1963) en Recycle (2007) komen ook liefhebbers van documentaires aan hun trekken. Het complete materiaal was opgedeeld in ruim 30 thematische collecties zoals bijvoorbeeld de ‘Jaren ’70 Collectie’ en de ‘Gouden Film Collectie’.

Openbeelden.nl

Diverse collecties die in het kader van Beelden voor de Toekomst zijn gedigitaliseerd, zijn opgenomen in openbeelden.nl. Hieronder vallen bijvoorbeeld bioscoopjournaals en een reeks stedenfilms, gemaakt door filmpionier Willy Mullen, en een unieke serie vroege Amerikaanse films.

De collectie op Open Beelden bestaat daarmee uit films in het publieke domein. Open Beelden is een open mediaplatform dat toegang biedt tot audiovisuele collecties die eenvoudig hergebruikt of geremixt kunnen worden.Films uit de collectie van EYE zijn nu al op diverse websites te bekijken, maar op Open Beelden biedt het EYE Filmmuseum de gebruiker de mogelijkheid om ze te downloaden, inclusief toestemming voor hergebruik van het materiaal.

EYE heeft ruim 150 integrale films uit zijn collectie vrij gegeven op een eigen portal op de website Open Beelden. Ze zijn daarmee niet alleen te bekijken, maar ook gratis beschikbaar voor hergebruik, bijvoorbeeld op Wikipedia of in nieuwe creatieve werken.
Kennisland trok samen met de archievenEYE op in dit traject en levert advies op het gebied van auteursrecht, communicatie en aansluiting met community’s.

Filmrestauratie en digitalisering bij Eye

EYE Filmmuseum beheert en verwerft niet alleen films, maar een scala van uiteenlopende materialen - van filmaffiches tot projectieapparatuur. De nadruk ligt op films en voorwerpen die iets zeggen over de Nederlandse film- en bioscoopcultuur; van praktisch alle Nederlandse speelfilms die jaarlijks uitkomen wordt een kopie in de collectie opgenomen.

Bij het beheer van al deze verschillende materialen zijn allerlei specialisaties betrokken. Een film bewaar je onder andere omstandigheden dan een affiche, dus elk depot heeft zijn eigen klimaatinstellingen. Bijna alle depots bevinden zich tegenwoordig in het nieuwe Collectiecentrum.

In het eigen restauratielab worden oude films hersteld en gedigitaliseerd. In dit artikel lees je meer over het bewerken en bewaren van digitale films.

 

Wist je dat?

Van de door EYE gedigitaliseerde collectie foto’s en affiches zijn scans leverbaar.
Ben je op zoek naar filmmateriaal voor een filmproductie, tentoonstelling, of online gebruik? Ontdek de rijke collectie van EYE, met ruim 40.000 titels uit de Nederlandse en internationale filmgeschiedenis vanaf 1895 tot nu. Honderden films uit de collectie van EYE staan online. Je vindt ze hier:

-

Afbeelding header: uit de presentatie van Maarten Brinkerink van Beeld & Geluid tijdens het Expertiseseminar MediaMosa op 10 juni 2010 bij SURFnet, CC BY-NC-SA 4.0

Thema's
Deel dit artikel