Meer bereik op Wikipedia voor de podiumkunsten

Wikipedia is wereldwijd de vijfde meest bezochte website met meer dan 12 miljard pageviews per maand. Daarom is het zo belangrijk om ook op een platform als Wikipedia aanwezig te zijn.

Meer bereik genereren doe je op plekken waar veel gebruikers komen. Wikipedia is wereldwijd de vijfde meest bezochte website met meer dan 12 miljard pageviews per maand. Een bezoekersaantal van deze omvang staat in schril contrast met het relatief kleinschalige bereik van eigen websites van instellingen in de cultuursector. Daarom is het zo belangrijk om ook op een platform als Wikipedia aanwezig te zijn. De Taaluniecommissie Digitaal Erfgoed heeft een aantal initiatieven opgezet om dit te stimuleren. Lees over de initiatieven en hoe je dat zelf aanpakt.

 

Wikipedia, Wikimedia en open data

Wikipedia is wereldwijd de vijfde meest bezochte website met meer dan 12 miljard pageviews per maand. Een bezoekersaantal van deze omvang staat in schril contrast met het relatief kleinschalige bereik van eigen websites van instellingen in de cultuursector.

En met bijna 2 miljoen Nederlandstalige pagina’s is Wikipedia uitgegroeid tot een encyclopedie van formaat met een enorm bereik. De inmiddels meer dan 900.000 geregistreerde gebruikers werken samen via het Wikimedia-platform, dat bij uitstek gebaseerd is op het delen van open data. Je kunt er bijvoorbeeld beeldmateriaal uploaden voor hergebruik, zodat deze door de Wiki-gemeenschap als illustraties aan artikelen toegevoegd kunnen worden, maar je kunt ook queries maken om informatie die via de community beschikbaar is gekomen, vervolgens weer aan je eigen (collectie)database toe te voegen. Dit is een goede manier om via crowdsourcing je eigen gegevens met nieuwe informatie te verrijken.

Het is daarom een gemiste kans dat informatie over Belgisch-Nederlandse culturele onderwerpen op Wikipedia van ondermaatse kwaliteit is of gewoonweg ontbreekt.

 

Stand van zaken podiumkunsten op Wikipedia

Van de relevante gezelschappen uit de recente podiumkunstengeschiedenis blijkt ongeveer 25% een Nederlandstalige pagina te hebben en maar 5% een Engelstalige. Bij degenen die als medewerker verbonden zijn aan producties (acteurs, regisseurs, dansers, choreografen, scenografen) is het iets beter gesteld: 38% heeft een Nederlandstalig Wikipedia-artikel en 9% een Engelstalig artikel. Bij de Wikipedia-artikelen van deze personen zijn echter de rollen in films of televisieseries wel goed gedocumenteerd, terwijl dat voor hun carrière in de podiumkunsten niet of nauwelijks het geval is. Ook veel andere Wikipedia-artikelen over podiumkunsten zijn voor verbetering vatbaar.

Wikipedia-artikelen staan heel hoog in de Google-ranking. Aanwezigheid op Wikipedia versterkt dus niet enkel de vindbaarheid, maar ook de zichtbaarheid van de podiumkunstensector voor een breed publiek.

 

Taalunie ondersteunt gebruik open data met onderzoek

In de praktijk blijken er echter ook beperkingen te zijn om informatie via Wikipedia te delen. Bijvoorbeeld omdat eindgebruikers de data slechts beperkt mogen of kunnen (her)gebruiken. Of omdat data technisch niet goed benaderbaar zijn. Om de verspreiding van kennis over en het gebruik van open data te stimuleren heeft de Taaluniecommissie Digitaal Erfgoed drie opeenvolgende onderzoeken laten uitvoeren.

Commissie Digitaal Erfgoed van de Taalunie

De Taalunie heeft in 2013 de Commissie Digitaal Erfgoed ingesteld en gevraagd om advies op drie onderdelen.

1. Wat zijn de lessen van grote digitaliseringsprojecten?
2. Wat zijn de succesfactoren voor Nederlands-Vlaamse samenwerking in internationale data-infrastructuren?
3. Wat zijn de voorwaarden voor instellingen om hun collecties en collectiegegevens als open data vrij te kunnen geven, zodat wat gedigitaliseerd wordt, optimaal bruikbaar en herbruikbaar is?

 

De Taaluniecommissie Digitaal Erfgoed heeft haar werkzaamheden afgerond met een derde en laatste rapport met aanbevelingen over open data, dat in juni 2018 overhandigd werd aan de Nederlandse en Vlaamse ministers. Het rapport geeft een antwoord op de vraag wat de voorwaarden zijn voor (culturele) instellingen om hun collecties en collectiegegevens als open data vrij te kunnen geven, zodat wat gedigitaliseerd wordt, optimaal bruikbaar en herbruikbaar is. Verschillende DEN-medewerkers zijn co-auteur van het rapport. DEN en PACKED zijn betrokken geweest in dit hele traject en hebben ook voor dit derde onderdeel onderzoek gedaan.

 

Lees de adviezen.

De Taalunie besteedt al langere tijd aandacht aan de Nederlandstalige podiumkunsten. Zo heeft de Taalunie de Toneelschrijfprijs in het leven geroepen. Binnen de podiumkunsten speelt de taal zelf vaak een belangrijke rol. Daarnaast vindt er de nodige samenwerking en uitwisseling plaats tussen Nederland en Vlaanderen tussen makers, gezelschappen en podia. Voor het laatste onderzoek is dan ook ingezoomd op de podiumkunsten, omdat in deze sector wat betreft online samenwerking en open data nog stappen te zetten zijn. Zo vond er in april 2016 een workshop plaats, waarin met deelnemers uit het veld de potentie van Wikipedia voor de podiumkunsten werd verkend. Dit werd uitgewerkt in de vorm van een businessmodel canvas. DEN en PACKED vzw hebben het initiatief genomen om hieraan een vervolg te geven. Door het uitvoeren van verdere praktijkcases en tests is de nodige ervaring opgedaan met open data binnen de podiumkunsten. In juni verschijnt het laatste rapport met vijftien aanbevelingen van DEN en PACKED vzw om belangrijke juridische, technologisch en praktische belemmeringen weg te nemen.

Lees het rapport van de Taalunie

 

Verkenningen in Vlaanderen

In Vlaanderen vormt Kunstenpunt, waar de collectie/database van het Vlaams Theater Instituut is ondergebracht, een belangrijke bron van data. PACKED vzw was betrokken bij projecten rond Wikipedia en de Vlaamse podiumkunsten. PACKED vzw heeft in samenwerking met Wikipedia België schrijfsessies (editathons) georganiseerd met als focus ‘dans in Brussel’ om meer artikelen over dans in Brussel op Wikipedia te publiceren. Daarnaast is een grote upload naar Wikidata verzorgd met informatie over podia uit de database van Kunstenpunt.

 

Verkenningen in Nederland

In Nederland beheert de UvA/Bijzondere Collecties een belangrijke collectie van het voormalig Theater Instituut Nederland, de collectiedatabase en de Theaterencyclopedie. De Theaterencyclopedie is opgezet met het Mediawiki-platform en bevat verwijzingen naar inhoud die in de Adlib-collectiedatabase is opgeslagen. Zo is de biografische informatie van bijvoorbeeld een acteur of actrice opgeslagen in de Mediawiki en zijn de getoonde lijsten met titels van producties, waarin deze acteur of actrice heeft gespeeld, afkomstig uit de Adlib-database. 

De knowhow van PACKED vzw kwam van pas om de eerste stappen te zetten met data die geleverd konden worden door UvA Bijzondere Collecties voor publicatie op het Wikimedia-platform. Bart Mulckhuijse, een van de Wikiwerkers, heeft voor de UvA/Bijzondere Collecties de upgrade verzorgt van het MediaWiki-platform was betrokken bij de ontwikkeling van een verbeterde user interface. Hij heeft onder meer diverse semantische queries opgesteld, waarmee je zoekresultaten uit de Theaterencyclopedie in een overzichtelijke tabel kunt tonen en nader verfijnen.

 

Theaterencyclopedie bronmateriaal op Wikipedia?

Een belangrijke opbrengst van deze verkenning van DEN in samenwerking met UvA Bijzondere Collecties is dat er gesprekken zijn gestart met de Wikimedia-community om te kijken op welke manier Wikipedia-artikelen verrijkt kunnen worden met verwijzingen naar de Theaterencyclopedie. Er is binnen de Wikimedia-gemeenschap namelijk veel discussie over wat een betrouwbare bron is. Sommige Wikimedians willen dat alleen ‘academische’ en/of ‘officiële’ (overheidsdocumenten, persmededelingen, krantberichten, et cetera) bronnen gebruikt worden. Inmiddels is ook Theaterencyclopedie - en de redactie die erop gevoerd wordt - als bron onder de aandacht gebracht. Vervolgens is ook de tekst op de site van Theaterencyclopedie aangepast over de rechten die gelden.

Zelf aan de slag met open data en Wikipedia

Op de Wiki-projectpagina vind je documentatie en procesbeschrijvingen van de drie projecten en van eerdere projecten rond Wikipedia en de Vlaamse podiumkunsten waar PACKED vzw bij betrokken was. Er staat stapsgewijs wat er nodig is om data voor te bereiden en te linken aan de verschillende databanken van Wikimedia. Zo hanteert Wikimedia een uniek Q-nummer voor elke instantie, die je vervolgens in Wikipedia zou kunnen beschrijven. Dus voor elke acteur, schrijver, theater, werk etc. is er een apart Q-nummer. Een belangrijke stap is dan ook eerst te checken of er al een Q-nummer bestaat en om deze dan vervolgens aan je eigen gegevens te koppelen. UvA Bijzondere Collecties overweegt nu om  dit Q-nummer ook daadwerkelijk op te nemen bij de diverse entries in de Adlib-database zoals acteurs, regisseurs, schrijvers, gezelschappen.

Wiki Glam

Binnen de zogenaamde GLAMs (Galleries, Libraries, Archives and Museums) heeft de samenwerking met en de Wikimedia-beweging vastere vorm gekregen. Om (digitale) culturele collecties voor een zo groot mogelijk publiek toegankelijk maken, zijn diverse activiteiten in gang gezet. Met acties als Wiki Loves Art en Wiki Loves Monuments zijn de afgelopen jaren Wikimedianen uitgenodigd om foto's te maken van objecten in hun collecties en deze te uploaden naar Wikimedia Commons.

Maar ook de volgende stap werd gezet, waarin instellingen zelf overgingen tot het uploaden van (delen van) hun digitale collecties naar een Wikimedia-platform. Dit is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een uitgebreid netwerk van samenwerkingsverbanden tussen de Wikimedia-beweging en GLAM-instellingen wereldwijd.

Ook veel Nederlandse en Belgische kennisinstellingen hebben inmiddels de weg naar Wikimedia gevonden. Zij hebben, al dan niet in samenwerking met Wikimedia Nederland of Wikimedia België, talloze activiteiten rond Wikimedia georganiseerd. Een goed voorbeeld hiervan is Erfgoed Gelderland, waar een zogenaamde wikipedian in residence onder andere een uitstekende handleiding heeft verzorgd.

Bron: Wikipedia

Creative Commons

De voorwaarden waaronder open data-informatie beschikbaar is, wordt beschreven in licenties en gebruiksvoorwaarden. Creative Commons is een alternatieve manier om auteursrechten in het publieke domein te regelen. Creative Commons laat zien welke mogelijkheden er bestaan tussen volledig auteursrecht (copyright: alle rechten voorbehouden) en het publieke domein (geen rechtsbeperkingen). Als je op Wikimedia wilt publiceren zijn er strikte voorwaarden verbonden aan het gebruik van licenties. Je mag alleen CC-licenties gebruiken voor naamsvermelding en gelijk-delen.

Thema's
Deel dit artikel