Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Gaat dat zien

We zijn een jaar na de eerste lockdown. We missen de aanwezigheid van het publiek bij culturele events. De online voorstelling is niet langer een second-best alternatief voor een bezoek aan de zaal. Laat het aan creatieve mensen over: het is iets heel anders. Wie wil kan elke dag kijken, luisteren, en dingen meemaken. Monique van Dusseldorp laat in ‘Gaat dat zien’  inspirerende voorbeelden waarbij het publiek een plek heeft in de online voorstellingen de revue passeren.

Monique van Dusseldorp is een freelance congresorganisator gespecialiseerd in events over digitale ontwikkelingen. Zij publiceert de gratis nieuwsbrief Van Dusseldorp’s Future of Events, waarin ze observeert hoe online bijeenkomsten werken, en welke nieuwe vormen van events er in het afgelopen jaar zijn ontstaan. In dit artikel schrijft ze over de aanwezigheid van het publiek bij online events.

Eigenlijk begonnen we heel goed, vorig jaar. Een wereldwijde lockdown die vast niet heel lang zou duren - toch? - tijd voor digitale plannen! Ik besloot ervoor te gaan zitten, en zoveel mogelijk online events te bekijken: congressen, lezingen, optredens, seminars, theater, muziek, van alles en nog wat. Van de samensteller van congressen over digitale zaken, werd ik onderzoeker van digitale bijeenkomsten.

Er was veel te zien. In april wemelde het al van de online initiatieven. Zakelijke congressen werden omgebouwd tot webinars, in de muziekwereld werden kaartjes verkocht voor livestreams, en in bibliotheken werd online voorgelezen voor de kinderen thuis.

De hele wereld kreeg bovendien een spoedcursus online events voor de kiezen - elk overleg, elke les werd een videobijeenkomst. Iedereen kocht extra schermen. De HD-webcams waren een tijdlang zelfs in heel Nederland uitverkocht.

Digitale avatar van Travis Scott in Fortnite

Muziek in een gamewereld: Travis Scott trad op in Fortnite

De online initiatieven kwamen uit alle hoeken, en waren uiterst divers.


Creativiteit alom - nieuwe formats voor een aan huis gekluisterd publiek. Om er een paar te noemen, van heel verschillende kaliber, maar allemaal onverwacht populair:

  • Het Playgrounds festival in Tilburg nodigde alle digitale creatieven uit naar twee Twitch kanalen voor een avond vol video, waar nieuw werk werd getoond en gemaakt. Meer dan 30.000 mensen uit 30 verschillende landen kwamen langs om onderdeel te zijn van deze avond.
  • De gamewereld Fortnite werd de plek waar jongeren elkaar vonden, en daarmee werd het een omgeving waar nog veel meer kon gebeuren. Rapper Travis Scott deed er een virtuele show van 15 minuten die in niets leek op een standaard concert. Meer dan 12,5 miljoen mensen keken live mee - mijn zoon was er één van, samen met zijn vrienden. Ze kochten ‘skins’ speciaal voor het optreden, een soort digitale verkleedpartij. De video van het optreden is al 135 miljoen keer bekeken.
  • Anneloes Officier bedacht ‘tussenkunstenquarantaine’: kies een kunstwerk, zoek drie attributen uit eigen huis en maak je eigen replica. Het leverde een stroom van soms hilarische en vaak wondermooi nagemaakte kunstwerken op, 271.000 volgers op Instagram, en wereldwijde navolging: van de Getty Museum challenge tot allerlei lokale initiatieven. (Officier werd door Trouw gekozen tot influencer van het jaar 2020, precies tussen Arjen Lubach en Diederik Gommers in)
  • Het Mauritshuis zette een virtuele rondleiding op, samen met het Nederlands Bureau voor Toerisme en trok daarmee 42.000 Chinese online bezoekers, zoals Conrad van Tiggelen vertelde in de Cultuur voor Iedereen podcast (aflevering 3).
  • Rutger Bregman deed een tour langs de Nederlandse theaters om te praten over zijn boek "De meeste mensen deugen". Het laatste optreden in de serie was online, en er werden 12.500 kaartjes voor verkocht. Ook voor een online optreden van de band Di-Rect werden zomaar 10.000 tickets verkocht. De Koreaanse boyband BTS heeft het record, zij verkochten in oktober maar liefst 993.000 tickets voor een gestreamd concert.

Bovenstaande voorbeelden maken indruk door de grote aantallen. Maar het wemelt ook van bijzondere kleine bijeenkomsten waar mensen elkaar ineens vinden rond muziek, kunst, theater.

Een online event kan een uitgebreide zoom call zijn of een megaproductie met duizenden schermen en een productieploeg zoals je die kent van live tv-uitzendingen, aangevuld met alles wat sociale media ons te bieden hebben. En het publiek kan overal zijn.

Gezelschappen, podia en artiesten die tijdens de lockdown online doorgaan, zien ineens hoeveel mensen interesse hebben in het aanbod, en hoe verspreid ze zijn over de hele wereld.

Een worstelarena met één worstelaar knock-out op de grond. De winnaar en de scheidsrechter staan er naast. De arena is omringd door schermen waarop de hoofden van het publiek te zien is.
Het Thunderdome publiek is te zien op 1.000 ledschermen in de zaal

Oh ja, waar is het publiek?


U haalt uw schouders op bij al die voorbeelden. We missen zoveel.

Wie besluit naar een concert te gaan of een theatervoorstelling bij te wonen, is op zoek naar een ervaring. De wandeling naar het theater, het geroezemoes in de zaal, het ondergaan van de voorstelling met zijn allen - de ademhaling van het publiek, de lach, het applaus, het drankje achteraf. Het hoort erbij. De gezamenlijke ervaring is een essentieel onderdeel. Op de bank of achter de laptop naar een video stream kijken, wie wil dat nou echt. Online naar een livestream kijken is vooral eenzaam.

Een van de ontwikkelingen in de wereld van online events is dan ook om het publiek zo zichtbaar mogelijk te maken, in een poging de live ervaring opnieuw vorm te geven. De deelnemer is thuis, maar is ook zichtbaar op een scherm. De aanwezigheid van het publiek wordt daarmee weer onderdeel van het event. De kijker kijkt zelf ook weer naar het publiek en de performer heeft weer even het gevoel dat er mensen zijn.

Sprekende voorbeelden hiervan - waar het publiek echt zichtbaar wordt via video - zijn te vinden in allerlei werelden, van een online rally met applaus voor de Servische president, een interactie met 22.000 gelijktijdige deelnemers aan een Tony Robbins ‘motivational seminar’, tot de 1000 ledschermen die opgesteld zijn voor het publiek bij de World Wrestling Entertainment uitzendingen. Het zijn spektakel bijeenkomsten die niet kunnen zonder de ogen van velen. Maar ook Project Touchscreen bracht op veel kleinere schaal met video het publiek terug in de zaal - in dit geval op 50 iPads. Deze projecten proberen allemaal op een nieuwe manier de ervaring van een live bezoek te creëren.

Een nieuwe ervaring


We zijn een jaar verder. De online voorstelling is niet langer een second-best alternatief voor een bezoek aan de zaal. Laat het aan creatieve mensen over: het is iets heel anders. Wie wil kan elke dag kijken, luisteren, en dingen meemaken. (Een goede start is de streaming agenda van Podiuminfo).

Afgelopen week bezocht ik bijvoorbeeld de volgende online voorstellingen. Niet als dans- of toneel expert, maar meer als toerist in een nieuw land. In alle gevallen was er inderdaad communicatie met het publiek, en was het publiek ook aanwezig, vaak via sociale mediakanalen. En wat blijkt: dat werkt ook heel goed.

José James & Taali - Valentine's Concertgebouw Sessions

Dit was een kort gratis concert, piano en zang, met meer dan 1000 kijkers - waarvan de helft op Facebook en de rest via YouTube live - het is sinds publicatie op YouTube ook nog 3.476 keer bekeken. 

James & Taali spraken het publiek toe alsof ze voor hen in de zaal zaten. Naast de livestream vanuit het Concertgebouw was er verder een stroom van vriendelijke reacties te zien in de YouTube chat. Die persoonlijke aanpak in combinatie met de binnenstromende chat berichten gaven toch een echt ‘live’ gevoel.

Het Concertgebouw organiseert al een jaar lang sessies vanuit een leeg gebouw, de Empty Concertgebouw Sessions. Ze meldden afgelopen zomer al een bereik op dat moment van 1 miljoen kijkers. De Amsterdamse zangeres Karsu bleek daarbij het populairst met maar liefst een half miljoen kijkers via Facebook, YouTube en vooral Instagram. Bij het ingaan van de avondklok besloot het Concertgebouw dan ook om een speciaal aanbod op dat kanaal te maken: een dagelijks concert op Instagram Live als 'kort muzikaal voorprogramma van de avondklok'.

Jacob van der Vlugt van het Concertgebouw meldt dat het aantal kijkers voor de Empty Concertgebouw Sessions enorm uiteenloopt, "Artiesten met een internationale achterban, zoals bijv. Karsu en Brad Mehldau trekken enorm veel meer kijkers dan gemiddeld".  En na de live uitvoering, komt er nog een heel publiek bij dat de video's op YouTube bekijkt. In het geval van Karsu zijn er voor haar bijdrage aan de serie alweer 163.325 views bijgekomen, bij Mehldau zijn dat er 73.616 - dat zijn inderdaad uitschieters, maar ook de andere optredens worden online duizenden keren bekeken. En het aantal kijkers achteraf groeit gestaag - in de tijd dat ik dit artikel schrijf zie ik de aantallen groeien. Voor het Concertgebouw genoeg reden om naast de gratis Empty Concertgebouw Sessions nu ook betaalde streams te organiseren: met op 4 maart het Nederlands Philharmonisch Orkest en het Koor van De Nationale Opera en op 18 maart de broers Jussen (kaartjes zijn €12,50)

Het Nederlands Dans Theater (NDT) met Shadow's Whispers

Première van twee dansvoorstellingen, Baby don’t hurt me’ en ‘From England with love’ (€15).

In dit geval kon je een voorgesprek bijwonen in Zoom - een interview met de choreografen met mogelijkheid tot vragen stellen - wat 173 mensen deden. Er werd op de site gevraagd om een applaus te filmen en te delen op Instagram. Dit was vooral een live uitzending, maar dan wel een van zeer hoge kwaliteit.

Zoals het Nederlands Dans theater liet weten: er waren 4 cameramensen bij betrokken, die zelf tussen de dansers in konden bewegen voor de beste opnames. Bijzonder detail: een van de cameramensen was Lukas Timulak, zelf voorheen NDT-danser en choreograaf. 

Joost Poort van het NDT vertelde dat voor deze voorstelling bijna 9.000 tickets verspreid zijn. Uit eerder onderzoek bleek dat er een ‘meekijk factor’ van 2,5 à 3 personen is, waarmee het publiek voor deze voorstelling rond de 25.000 kijkers komt.

NDT heeft tijdens de voorstelling een helpdesk, en voor ‘Shadow’s Whispers’ was er ook een handig overzicht van de tijdstippen waarop de voorstelling wereldwijd te zien was. Het publiek is dan ook heel internationaal: NDT bereikte in 2020 met online voorstellingen kijkers in 76 landen.

‘From England with love’ was voor mij in ieder geval een voorstelling waar je als kijker moeiteloos in verdween. Zou je deze voorstelling fysiek bijwonen, dan zouden de opnames door 4 cameramensen de blik op de dansers vaak verhinderen.

Micha Wertheim’s voorstellingNiemand anders

Interactieve online voorstelling gespeeld vanuit verschillende lege theaters. (€15. Samen kijken op 1 computer: €22,50).

Wertheim speelt in zijn online voorstelling een spel met de kijker en de andere deelnemers. Na afloop krijg je een berichtje om niet verder te vertellen wat er precies gebeurt. Bij deze :-)

Wat in ieder geval razendslim is gedaan bij ‘Niemand Anders’ is de online promotie. Natuurlijk zou Wertheim de voorstelling vanuit een enkele locatie kunnen spelen - maar hij gaat van theater naar theater. Alle theaters promoten de voorstelling die in hun theater plaatsvindt, en veel mensen kopen een kaartje voor hun eigen zaal.

De show ging in première in Rotterdam, vanuit het Oude Luxor theater. Zoals Bunker Theaterzaken meldde: er waren voor die specifieke voorstelling 715 kopers die samen 951 tickets kochten (sommigen kochten een ticket om samen op één scherm te kijken voor €22,50 i.p.v. €15,00 voor een 1-persoons ticket). Dat is natuurlijk een prachtig premièrepubliek!

Maar het bijzondere is dat ‘Niemand Anders’ echt ‘op tournee’ is. Voor de voorstelling vanuit de Kleine Komedie in Amsterdam, waren er niet minder dan 2185 kopers (voor 2912 tickets). Bijna drieduizend tickets!!! Ter memorie, de Kleine Komedie heeft maar 500 stoelen.

Tom Roetgering van GUTS Tickets heeft het afgelopen jaar voor veel meer online optredens de ticketverkoop afgehandeld, ook voor ‘Niemand Anders’. Zoals hij aangeeft is het heel slim om de tickets vanuit verschillende partijen/shops te laten verkopen. Hij vertelde ook dat het echt de moeite waard is om fans te laten bepalen wat een voorstelling waard is. Ook bij andere acts (zoals de zeer succesvolle concertserie van Di-Rect) werd namelijk duidelijk dat heel veel mensen met plezier extra betalen voor "tickets voor twee" bijvoorbeeld. Niemand kan controleren hoeveel mensen per scherm kijken en toch zijn mensen met plezier bereid een extra bedrag over te maken. 

Romeinse tragedies, door ITA live vanuit de Schouwburg in Amsterdam.

Zes uur durende voorstelling (€12,50).

Voor wie dit gemist heeft - je hebt echt wat gemist. Dit was een heel bijzondere voorstelling. "Six hours have rarely passed so quickly, or been so smart", volgens de New York Times. En in de woorden van de NRC-recensent, het lijkt wel of ITA een nieuwe levensader voor het theater heeft gecreëerd.

Er zijn geen bezoekcijfers vrijgegeven over deze specifieke voorstelling, maar zoals ITA directeur Wouter van Ransbeek eerder vertelde in het Parool, ITALive als programma ziet verkoopcijfers die gaan tot 6.000 tickets per show. In maart gaat ITALive Medea spelen voor 2.000 mensen die bij elkaar zitten in een theater in Taiwan, en 1.000 bezoekers in Australië.

Ook hier had het publiek zeker een rol. En werd er vanuit de hele wereld door het publiek getwitterd - de tweets kwamen soms terug in de live nieuwsticker die in het scherm te zien was. (En na de voorstelling kreeg iedereen een evaluatieformulier, "We zijn benieuwd naar uw mening over onze livestream").

Wat mij vooral trof was hoeveel er te zien was, op elk moment. Het podium is gevuld met schermen, waar van alles te zien is. Een acteur rent het besneeuwde Leidseplein op, de reacties van de voorbijgangers zijn voor een moment de voorstelling zelf. De nieuwsticker in beeld laat het actuele nieuws zien, vermengd met Tweets van kijkers. Noraly Beyer kondigt als nieuwslezer aan wat er gaat gebeuren - er is een aftelklok tot de dood van Caesar. En er is het voortdurende spektakel van de cameramensen en crew dat zichtbaar is, waardoor je met ze mee kijkt. Zij zijn op een bepaalde manier je mede-publiek. De blik schiet op en neer van heel dichtbij, tot van boven, van overzicht tot detail.

Dit lijkt in niets meer op een toneelregistratie - dit voelde echt als een nieuw soort productie.

Niet samen maar alleen


Dus ja, er waren bij al deze voorstellingen verschillende manieren waarop het publiek zichtbaar werd en iets kon laten zien van zichzelf. En het publiek werd hier en daar actief betrokken. En zoals blijkt uit de overtuigende bezoekersaantallen zijn er niet alleen genoeg mensen die een kaartje willen kopen - er zijn vaak veel meer mensen die een voorstelling online willen zien dan ooit in een zaal gepast hadden. Wie nu actief is, verzamelt zijn publiek voor alles wat nog komen gaat.

Maar wat me nog veel meer trof bij al deze voorstellingen is juist iets heel anders. Niet de nabijheid van de rest van het publiek, maar de nabijheid van de spelers. Bij al deze voorstellingen, had ik in ieder geval het gevoel alsof de hele voorstelling gespeeld werd voor mij alleen.

Je kijkt niet langer met de blik van iemand op rij 7, aanwezig in een zaal vol volk. Je bent alleen en dichter bij de voorstelling dan ooit. Dat heeft alles te maken met de enorme ontwikkeling van de vorm van de online events.

De opnames zitten zo dicht op de huid van de acteurs, de artiesten, de cabaretier en de dansers, dat je meer ziet dan je ooit in een zaal kan zien. De ademhaling van de dansers. De boeken in de studeerkamer van Wertheim. De kauwgum van Octavia.

We zijn er al lang aan gewend dat de wereld voor ons zichtbaar is via schermen, en toch is dit veel meer dan ‘televisie’. Het besef dat de voorstelling live is, maakt het moment even bijzonder en vergankelijk.

‘Romeinse tragedies’ is daarvan het meest indrukwekkende voorbeeld. Er is zoveel te zien, dat je steeds op blijft letten. Maar het geldt ook voor Micha Wertheim’s spel met aan- en afwezigheid. En zelfs een dans of een lied, dat van zo dichtbij ervaren wordt, in het besef dat het echt nu gebeurt, maakt een andere, diepere indruk.

Naast alle ellende die 2020 ons gebracht heeft, is er ook iets nieuws ontstaan. Iets dat dichterbij is dan ooit.

Gaat dat zien, gaat dat zien. Een voorstelling, speciaal voor u.

Auteur: Monique van Dusseldorp

Auteur: Monique van Dusseldorp

Monique van Dusseldorp is een freelance congresorganisator gespecialiseerd in events over digitale ontwikkelingen. Zij publiceert de gratis nieuwsbrief Van Dusseldorp’s Future of Events, waarin ze observeert hoe online bijeenkomsten werken, en welke nieuwe vormen van events er in het afgelopen jaar zijn ontstaan. Foto: Julie Blik

This website is automatically translated by Google Translation. Some translations might not be correct.