Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Theater De Kring pakt het anders aan: digitaal theater als businessmodel voor inclusie

Theater De Kring in Roosendaal was al vóór de coronacrisis aan het onderzoeken hoe het met virtuele voorstellingen nieuwe doelgroepen kon bereiken. Bezoekers kunnen nu hoge kwaliteit theaterregistraties vanuit huis bekijken. Maaike Verberk (DEN) sprak met Jan-Hein Sloesen (directeur van De Kring) over het omarmen van deze digitale innovatie ten behoeve van inclusie. Hij vertelt welke weg zijn organisatie hiervoor heeft afgelegd, over de businessmodellen van videoregistratie en de reacties van het publiek.

© Fotograaf Alexander Goethals

Maaike Verberk (MV): Inclusiviteit was jouw motivatie om voorstellingen van De Kring virtueel aan te gaan bieden. Hoe ging dat?

Jan-Hein Sloesen (JHS): “Toen ik in 2017 als directeur-bestuurder bij de Kring in Roosendaal startte, begon het thema inclusie bij ons te spelen. Het oorspronkelijke doel was het bereiken van meer participatie en voor alle mensen toegankelijk worden. Aanleiding om digitaal te gaan was bij ons dus niet de coronacrisis, maar het streven naar diversiteit en inclusie.

Mensen met een beperking

Eigenlijk begon het allemaal met een samenwerking met Theaterwerkplaats Tiuri, voor mensen met een (cognitieve) beperking. Wij hadden een zaal leegstaan en Tiuri wilde daar graag gebruik van maken voor hun voorstellingen. Zo leerden De Kring en Tiuri elkaar kennen. Onze samenwerking kreeg vorm toen we een aanvraag indienden bij het Fonds Cultuurparticipatie binnen de regeling ‘Samen cultuurmaken verbreden’ waarbij gerenommeerde gezelschappen gaan werken met mensen met een fysieke of verstandelijke beperking. Het Scapino-ballet en Introdans worden bij dit project voor mensen met een beperking betrokken.

Een kantelmoment voor het ontwikkelen van een digitale strategie ten behoeve van inclusie bij De Kring kwam door een gesprek met iemand  met een niet-aangeboren hersenafwijking. Theaterbezoek was voor haar – en voor veel meer mensen – een te zware belasting. Naar een theater toe reizen, het in de rij staan en de drukte zijn gewoonweg te vermoeiend voor mensen met hersenletsel. Dit moment – ver voor de coronacrisis – maakte mij duidelijk dat we nog veel meer voor een nieuw publiek konden doen. Ik wilde de statische kern van het vaste publiek uitbreiden met deze nieuwe groep, die om uiteenlopende redenen niet naar het theater kan komen. Tien procent van de bevolking blijkt namelijk met een beperking te leven waardoor ze niet naar het theater kunnen. Dat maakt het niet alleen de moeite waard in het kader van inclusie, maar deze groep vormt ook een substantieel marktaandeel voor de culturele sector.

En zo besloten we op zoek te gaan naar manieren om het theater bij deze mensen thuis te brengen.”

MV: Wat was er nodig om virtuele voorstellingen mogelijk te maken?

JHS: “We gingen in gesprek om te ontdekken of we naast zaalverkoop ook videotickets konden gaan aanbieden. Ik moet zeggen dat ik in die tijd – ongeveer anderhalf jaar geleden – behoorlijk raar aangekeken werd, en veel overtuigingskracht nodig had. Ik moest herhaaldelijk uitleggen dat er groepen mensen zijn die niet meer naar het theater komen, omdat het ze echt niet lukt. Er waren maar weinig performers die er brood in zagen. Ik had te weinig steun om op dat moment de investering voor het maken van video-opnames te kunnen doen. Ook wantrouwde een aantal collega-theaterdirecteuren de plannen van De Kring, omdat men vreesde voor zware concurrentie met andere (lokale) theaters. We hebben toen – voordat de coronacrisis uitbrak – afgesproken dat de verkoop van het aantal v-tickets het aantal fysieke bezoekers niet mocht overstijgen.

Toen in maart 2020 de coronacrisis zich aandiende, wist ik dat het moment aangebroken was om snel aan de slag te gaan met de plannen die ik in mijn hoofd had.”

MV: Wat had je voor aanpassingen nodig voor je videoregistraties?

JHS: “In de zomer van 2020 hebben we twee zalen geschikt gemaakt voor videoregistratie. De oude regiekamers, die toch al niet meer in gebruik waren, werden omgebouwd tot regiekamer voor audiovisuele registratie en volgehangen met beeldschermen. In de grote zaal plaatsten we zeven camera’s, in de kleine zaal drie. Deze camera’s zijn allemaal afzonderlijk te bedienen vanuit de regiekamer. In september 2020 hadden we de techniek en de zaalindeling helemaal klaar en kreeg ik inmiddels ook steun voor mijn inclusieverhaal.

In eerste instantie kozen we ervoor om het minder geregisseerde theateraanbod aan te bieden via livestreaming. Bij het streamen van, bijvoorbeeld, een dans-choreografie, moet de registratie in de meeste gevallen in overleg met de choreograaf plaatsvinden omdat de choreograaf weet wat hij het publiek wil tonen. Dit vraagt veel voorbereiding en specialistische kennis en vaardigheden van het technische team bij De Kring. We uploaden onze registraties vervolgens via het platform NEP.

NEP

NEP is een internationaal bedrijf dat de uitzending van televisie- en internetregistraties voor publieke en commerciële partijen in onder meer Nederland verzorgt. NEP is gespecialiseerd in live registraties, technische producties en live uitzendingen voor groepen van 10 tot 100.000 personen.

Theater De Kring uploadt zijn registraties via NEP, waarna het zelf kan kiezen via welke kanalen de uitzending verloopt, bijvoorbeeld de website, YouTube, Facebook, of de lokale omroep. De Kring betaalt maandelijks voor het abonnement bij NEP, waarbij ze de keuze hebben tussen live streaming en on demand. Het maandbedrag is gebaseerd op een bepaald maximum aantal uitzendminuten.

Kennis, ervaring en materiaal

We hebben flink geïnvesteerd in goede apparatuur en in een opleiding voor onze theatertechnici. Zij hadden natuurlijk al verstand van geluid en van licht, maar live opnames streamen vraagt nieuwe kennis en vaardigheden. In het theater gebruik je bijvoorbeeld warmgekleurd licht, wat op beeldscherm niet goed overkomt. De camera’s stellen veel beter scherp bij daglicht-achtig licht dan bij theaterlicht. Dat moesten we ons allemaal eigen maken. Ook voor het regisseren en editen was opleiding nodig. De technici van De Kring worden ‘in-company’ opgeleid door een bedrijf dat werkt voor Tv-studio’s. Met de ervaring die we de afgelopen maanden hebben opgedaan en op basis van de reacties van het publiek, komen we erachter dat we eigenlijk meer willen dan ons materiaal op dit moment aankan. Onze eisen aan de mogelijkheden met de apparatuur zijn hoger geworden en ons online publiek verwacht een uitzending die de theaterbeleving online beter benadert. We hebben daarom besloten om nieuwe camera’s te installeren waarmee onze technici beter in staat zijn om aan de behoeften van het online publiek te voldoen door bijvoorbeeld publiek in de zaal beter in beeld te brengen en overzichtsbeelden van de zaal weer te geven.

Ook zijn we er achter gekomen dat er een stilte ontstaat tussen verschillende muziekstukken wanneer je die zonder publiek opneemt en online uitzendt. Bij een live optreden wordt de tussentijd gevuld met applaus, maar tijdens een live registratie in een lege of grotendeels lege zaal is de stilte tussen de stukken heel ongemakkelijk voor het online publiek om naar te ‘kijken’. Daarom schakelen we nu iemand in die de stukken aan elkaar praat.

Verdienmodel online voorstellingen

We besloten om voor de online registraties eenzelfde ticketprijs te hanteren als voor de zaaloptredens, minus de consumptietoeslag. Ons argument: online heeft de kijker natuurlijk wel het voordeel van samen kijken voor de prijs van één ticket. We maken de videotickets expres niet veel goedkoper dan de zaaltickets, omdat we willen voorkomen dat het publiek niet meer naar het theater komt.

Onze ervaring tot nu toe is dat videotickets vooral met succes worden verkocht voor voorstellingen waar schaarste in zaalplaatsen is. Populaire online voorstellingen, met in de zalen een beperkt aantal plaatsen, verkopen gemakkelijk. Voor een optreden van cabaretier Guido Weijers verkochten we bijvoorbeeld met gemak 250 videokaartjes. Ook voor een niche-market wil het wel lukken. We verkochten voor een voorstelling van het Nationale Theater net zoveel videotickets als zaaltickets. Maar ook daar speelt het aspect van schaarste, omdat het Nationale Theater niet overal komt.

Vlak na het ingaan van de tweede lockdown voor de culturele instellingen, waarbij we maximaal dertig mensen in de zaal konden toelaten,  hadden we een live zaaloptreden met vijftien jazzmuzikanten geprogrammeerd. Dat ging dus op het laatste moment niet door. In overleg met de muzikanten hebben we dit optreden gratis aangeboden via Facebook en 2.383 mensen hebben online gekeken. Als je dat vergelijkt met het maximumaantal van dertig zaaltoeschouwers in coronatijd, is dit een enorm bereik.”

MV: Wat zijn de ervaringen van het online publiek?

“Op dit moment doen we nog geen gestructureerd publieksonderzoek voor de v-tickets. We zijn natuurlijk nog maar kort bezig met de livestreams. Via Facebook verzamelen we wel veel gratis informatie over ons publiek. En we analyseren de bezoekersdata van onze eigen website.

We hebben plannen om meer marktonderzoek te doen. We zien bijvoorbeeld dat we met online uitzendingen ook publiek in het buitenland bereiken. Voor toneel zijn dat vooral Nederlanders die buiten Nederland verblijven. Muziek en dans lenen zich natuurlijk ook goed voor een buitenlands publiek. Misschien gaan we daar meer mee doen.”

Een nieuw hybride businessmodel: samenwerking zorg- en andere instellingen

Inmiddels heeft De Kring ook een ruimte binnen een zorginstelling in Roosendaal voor mensen met een verstandelijke beperking omgebouwd tot hybride theaterzaal. Hier kunnen de bewoners onze gestreamde voorstellingen bekijken op een groot videoscherm in hun eigen theater. Dit theater wordt gerund door bewoners, die hiervoor stage hebben gelopen bij De Kring. Ze kopen een toegangskaartje per groepje van vier bewoners binnen een unit. De Kring heeft de instelling geadviseerd bij de aanschaf van de beamer. Technici van De Kring hebben ook geholpen bij het inregelen van de techniek. De Sint Nicolaasvoorstelling, die we zelf produceren, is daar dagelijks vier keer uitverkocht.

Onze manier van werken en onze faciliteiten worden overgenomen. Het Chassé Theater in Breda komt bij ons kijken naar dit concept omdat hun live voorstellingen ook stilliggen. De Gemeenteraad van Roosendaal maakt gebruik van onze zalen en de opnameapparatuur om raadsvergaderingen te houden en uit te zenden.”

MV: Wat zijn de belangrijkste resultaten tot nu toe van deze digitale innovatie bij het tonen van podiumkunsten?

JHS: “Met deze digitale strategie bereiken we nieuwe doelgroepen en daardoor zijn we inclusiever. En we vergroten ons maatschappelijk aanzien door inclusiever te zijn. Door het gebruik van kanalen zoals Facebook, YouTube en onze eigen website voor het aanbieden van livestreams bereiken we ook meer en ander publiek. Bovendien zijn we een voorbeeld voor andere instellingen.

Verder blijven we online het contact warm houden met het bestaande publiek tijdens de gedwongen sluiting. Een ander belangrijk aspect is dat we het moraal van de mensen in onze organisatie hoog houden door te investeren in deze innovatieve manier van werken. Doordat mijn medewerkers opleidingen doen en met de videoregistraties bezig zijn, hoeven ze niet werkloos thuis te zitten. 

Onze kosten lopen natuurlijk wel gewoon door tijdens de coronamaatregelen. Optredende artiesten moeten betaald worden, ook als we gratis live uitzenden via Facebook. We experimenteren onder meer met een donatie-naar-behoefte-model. Daarmee onderzoeken we hoeveel mensen over hebben voor een online voorstelling.

In de perioden dat we publiek in onze zalen konden ontvangen verkochten we de virtuele tickets voor dezelfde prijs als het kaartje voor de live voorstelling. Want er kunnen meer mensen meekijken naar de voorstelling via dat ene ticket. In de gedeeltelijke lockdown, waarbij 30 personen in de zaal mochten, zorgden de v-tickets voor een verdubbeling. In de korte tijd dat we 250 mensen mochten ontvangen, op 1,5 meter afstand,  werden er ook altijd gemiddeld ongeveer 50 v-tickets verkocht. We zijn hier nog mee aan het experimenteren.

De winst voor De Kring zit tot nu toe in het extra bereik dat we hebben met de online programma’s die we voor specifieke doelgroepen ontwikkelen die niet naar voorstellingen in het theater kunnen komen.”

MV: Wat hebben de technische investeringen gekost?

“De kosten die we hiervoor hebben gemaakt bedragen zo’n 50.000 euro. Dat is inclusief de opleidingen van de medewerkers en de aanschaf van de nieuwe apparatuur die ons meer mogelijkheden biedt om de online beleving te vergroten. Het risico dat ik als pionier moet dragen is dat we hiervoor geen subsidie kunnen aanvragen. Fondsen zijn inmiddels steeds meer geneigd om ook digitale innovatie te steunen. Bij de meeste fondsen is de eis dat een project nog niet mag lopen. Omdat wij de investeringen al gedaan hebben vissen we dan helaas achter het net.”

MV: Hoe ga je het doen als op den duur de zalen weer helemaal gevuld mogen worden? Dan heb je een forse investering gedaan en zit je met de afspraak met andere collega-theaters dat je bij ‘krapte’ – dus bij minder gevulde zalen in de omgeving van Roosendaal – geen extra v-tickets mag verkopen.

JHS: “Op dit moment hebben we allemaal te maken met de coronamaatregelen. Tijdens een lockdown kunnen we geen mensen in de zalen plaatsen. Bij versoepeling komt het neer op dertig personen of publiek plaatsen op basis van de anderhalve meter afstand. Dit betekent dat de meeste theaters in de problemen komen. De afspraken over maximum aantal te verkopen v-tickets worden nu toch anders ingevuld. Ik verwacht ook dat het culturele landschap door deze ervaringen er de komende jaren heel anders uit gaat zien, net als de gesprekken met collega theaterdirecteuren over on- en offline aanbod op onze podia.

Hoe we het nu aanpakken is een tussenstap naar een nieuwe vorm van theaterbeleving. We moeten denk ik naar een nieuw verdienmodel toe. Dit was voor de coronacrisis moeilijk bespreekbaar, maar deze pandemie heeft het blootgelegd.

Ik denk dat het tijd wordt om gebruik te gaan maken van de kennis en de kunde van theaters. Tegenwoordig zijn het de producenten die bedenken wat er in de theaters te zien zal zijn. Terwijl ik denk dat wij als theaters het beste weten wat het publiek wil. Ik ben op zoek naar meer balans in de wisselwerking tussen de vraag op regionaal niveau en het aanbod dat daarop aansluit.

Theaters hebben immers wel kennis van de behoefte van het publiek. Ik geloof dat we als theaters de theaterproducenten kunnen versterken door onze kennis te delen en bijvoorbeeld ook inclusiviteit en bereik aan de orde te stellen en digitale innovatie te introduceren voor publiek én producenten.”

Over Jan-Hein Sloesen en De Kring

Sinds hij in 2017 begon als directeur-bestuurder bij Schouwburg de Kring in Roosendaal, heeft Jan-Hein Sloesen zich sterk gemaakt voor inclusiviteit van zijn theater. Digitale oplossingen om nieuwe doelgroepen te bereiken dienden zich op natuurlijke wijze aan. De schouwburg heeft een grote zaal met – in tijden vóór corona -  een capaciteit van 860 stoelen en een kleine zaal met 224 stoelen. Per seizoen brengt De Kring normaal gesproken ongeveer 150 voorstellingen op de planken, waarvan 17 procent rijks-gesubsidieerd is. Een selectie van de live voorstellingen kan via de website van De Kring met een v-ticket bekeken worden, bijvoorbeeld als deze uitverkocht is. De kijker krijgt tegen betaling van het speciale v-tickettarief toegang tot de uitzending op het moment dat de voorstelling in De Kring speelt. In de grote zaal zijn camera's geïnstalleerd, die worden bediend vanuit een regiekamer. Jan-Hein Sloesen is ook directeur van het naast De Kring gelegen museum Tongerlohuys en van Cultuurcompaan, een stichting die als onafhankelijke intermediair – in opdracht van de gemeente – vraag en aanbod op het gebied van cultuureducatie en -participatie samenbrengt.

Foto header: Technicus Frank de Mönnink in de regiekamer van het Roosendaals theater De Kring, waar de videoregistraties worden gemaakt. © Bndestem/Henk den Ridder

This website is automatically translated by Google Translation. Some translations might not be correct.