Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Verslag alumnibijeenkomst DEN Archiefdoorlichtingstraject

Twee jaar lang heeft DEN de podiumkunsten ondersteund bij hun archief ambities via het DEN Archiefdoorlichtingstraject. In maart 2022 spraken DEN, Podiumkunst.net en het Netwerk Archieven Design en Digitale Cultuur (NADD) met de oud-deelnemers om terug te kijken op het traject. Wat is het geweest? Wat heeft het hen gebracht? En welke adviezen hebben zij voor de doorontwikkeling? 

Het archieftraject

In 2018 kwam DEN in aanraking met het archiefdoorlichtingstraject dat de Vlaamse collega’s CEMPER en meemoo organiseren. Met het archiefdoorlichtingstraject ondersteunen CEMPER en meemoo onder andere podiumkunstinstellingen bij de basiszorg voor hun archief. Ze hebben daarvoor de online toolbox Project TRACKS ontworpen waar ze handvatten en richtlijnen geven hoe je op een duurzame manier voor je archief kunt zorgen. Marcus Cohen, senior adviseur van DEN volgde dit traject waarbij hij Theater Utrecht begeleidde. Ze kwamen tot de conclusie dat dit een ontzettend waardevol traject was om ook in Nederland te introduceren. In 2020 bracht DEN dan ook het archiefdoorlichtingstraject in aangepaste vorm naar Nederland.

In de twee jaar dat het DEN Archiefdoorlichtingstraject liep heeft DEN 28 instellingen begeleid, in samenwerking met een team van coaches.

De deelnemers

Het archiefdoorlichtingstraject zette zich in voor de volle breedte van de podiumkunsten: van gezelschappen en ensembles tot festivals en plekken voor talentontwikkeling binnen alle disciplines. In het najaar van 2021 begeleidde DEN ook twee instellingen vanuit de design en digitale cultuur - Sundaymorning@EKWC en MU Hybrid Art House - in samenwerking met het NADD, om te verkennen hoe het archiefdoorlichtingstraject aansluit op de vragen en behoeftes uit die sectoren.

De deelnemende instellingen waren Don't Hit Mama, de Nederlands Bachvereniging, VIA ZUID, STEIM, De Dansers, Gaudeamus Muziekweek, Het Nationale Theater, NNT / Club Guy and Roni, de Toneelmakerij, Café Theater Festival, Festival Oude Muziek, Korzo, Tryater, het Nederlands Kamerkoor, Dansmakers Amsterdam, Cameretten, Veem House for Performance, Theater Artemis, Muziekorkest de Ereprijs, de Stilte, Casco Art Institute, de Nederlandse Dansdagen, RIGHTABOUTNOW, Toneelgroep Oostpool, Festival Cement en ICK Amsterdam.

De ontwikkeling

Via het archieftraject maakte DEN direct kennis met de werkpraktijk van de podiumkunstinstellingen. Daardoor werd helder welke vragen er spelen en waar zij tegen aanlopen in het werken aan het archief. Een aantal vragen kwamen vaker terug, en waren aanleiding om op zoek te gaan naar antwoorden. Zo heeft het archiefdoorlichtingstraject zich verder inhoudelijk kunnen ontwikkelen vanuit de vragen vanuit de werkpraktijk. We organiseerden een workshop digitaliseren van oude dragers in samenwerking met LIMA, een vragenuur over archief en recht en een workshop digitale strategie, waar de integrale positie van het archief binnen de instelling centraal stond.

In het najaar van 2021 verkende DEN met het NADD of het archiefdoorlichtingstraject ook aansluit bij de vragen uit de sectoren design en digitale cultuur. En ook Podiumkunst.net volgde het traject nauw om er kennis mee te maken. Het NADD en Podiumkunst.net nemen het archiefdoorlichtingstraject over en gaan in het najaar van 2022 een voortzetting lanceren onder de naam Het Archieftraject.

Nationale Strategie Digitaal Erfgoed

Een aantal opbrengsten die de deelnemers deelden, sluiten aan bij de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed (NSDE). Deze vormde het achterliggende gedachtegoed voor het DEN Archiefdoorlichtingstraject, om toe te werken naar een duurzaam bewaard en ontsloten archief. Zoals het centraal stellen van je gebruiker, delen vanuit de bron en samenwerken als sector. Lees hier meer over de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed.

De opbrengsten

Op 25 maart 2022 brachten we oud-deelnemers weer bij elkaar, vanuit verschillende edities van het archiefdoorlichtingstraject, om samen terug te blikken. Wat waren voor hen de opbrengsten

1. Door te kijken naar wat je hebt in termen van een archief, ga je andere dingen zien en stel je jezelf andere vragen.

Je bent bewuster bezig met wat je bewaart en wat niet, en vooral waarom je het bewaart. Wat wil je er later mee kunnen doen? En voor wie bewaar je het? Als je een voorstelling wilt kunnen hernemen nadat de choreograaf is vertrokken, maak je andere keuzes in welk materiaal je bewaart dan als je partituren beschikbaar wil maken voor de orkestleden. Door de gebruiker van je archief centraal te stellen ga je anders naar je materiaal kijken.

2. Je hoeft het wiel niet alleen en opnieuw uit te vinden.

Collega instellingen zijn met dezelfde vraagstukken bezig, en hebben misschien zelfs al een antwoord. Dit gaat niet alleen over advies inwinnen voor hoe je je archiefwerkzaamheden handig kunt aanpakken. Het gaat ook over het gezamenlijk optreden in bijvoorbeeld zaken als digitalisering, waardoor kosten lager worden.

3. Samen vormen we een netwerk.

De gezamenlijke aanpak kan soms ook inhoudelijk zijn. Bijvoorbeeld door toe te werken naar discipline brede ingangen voor een archief, waardoor een gebruiker gemakkelijk door alle archieven van de Nederlandse dans kan struinen. Of door na te denken over de structuur van je archief als een netwerkarchief. Je hebt dan kennis en materiaal samen met collega- en partnerinstellingen ontwikkeld waardoor er bij hen dus ook archief ligt dat inhoudelijk aansluit bij jouw archief, zoals documentatie van gezamenlijke projecten.

4. Archivering als onderdeel van je workflow.

Vaak is archivering een extra taak voor een podiumkunstinstelling, iets dat naast het produceren of vaak pas na afronding van een productie of seizoen moet gebeuren. Door archivering op te nemen in je manier van werken, voorkom je extra werk later. En je betrekt daarbij gelijk je collega’s.

5. Archiveren doe je niet alleen.

Verschillende deelnemers hebben archief-werkgroepen of -clubjes opgericht, waarbij ze hulp en steun vinden bij collega’s om aan het archief te werken. Zo deel je lasten en verantwoordelijkheid, en wordt werken aan het archief levendig voor iedereen.

6. Met een helder archief wordt duidelijk waar je als instelling voor staat, juist voor jonge teams en nieuwe collega’s.

Het komt vaak voor dat de directie de stabiele kern vormt van een instelling, met daarnaast een wisselend team van collega’s. Om juist voor de nieuwe collega’s duidelijk te hebben welke edities, thema’s of makers hen voorgingen is een duidelijk archief belangrijk. Zo bewaak je je legacy, én kunnen alle collega’s zich beter profileren en positioneren in de sector.

7. Een geordend archief maakt werken makkelijker.

Of het nu gaat om collega’s die makkelijk de laatste versie van een tekst kunnen vinden, of orkestleden die zelfstandig bij de juiste bladmuziek kunnen komen, een duidelijk geordend en toegankelijk archief maakt collega’s meer zelfstandig.

8. Ontwikkel een strategie voor je archief.

Door het archief niet als een losstaand onderdeel te zien, maar juist als een integraal onderdeel van de hele instelling, ga je zien dat werken aan het archief meer is dan stukken in een archiefkast plaatsen. Je archief wordt onderdeel van je workflow en kan ingezet worden om je verhaal te vertellen.

The I in Archive

Met je archief kun je laten zien waar je voor staat. Je gebruikt archiefmateriaal dan om je legacy te delen met je publiek, je gebruiker of de sector. DEN ontwikkelde het ordeningsprincipe the I in Archive. Hiermee kunnen organisaties de verhalen die besloten liggen in het (digitaal) archief toegankelijk maken voor publiek. Lees hier meer over The I in Archive.

Toekomst van het traject

Na vier edities draagt DEN het stokje over aan Podiumkunst.net en het NADD om het archiefdoorlichtingstraject voort te zetten. We vroegen de oud-deelnemers welke adviezen zij hadden voor de doorontwikkeling van het archiefdoorlichtingstraject.

1. Verdere professionalisering van archiefprofessionals in de podiumkunsten.

Of dat nu gaat over het introduceren van kennis over archiveren binnen de instellingen zelf, of door het stimuleren van studenten en pas afgestudeerden binnen theater- en erfgoedopleidingen om zich te gaan specialiseren in de archieven van de podiumkunsten.

2. Regelmatige inspiratiemoment organiseren.

Het werken aan je archief vergt een lange adem. En soms is even de energie eruit. Door regelmatig een moment te organiseren waar collega’s in de podiumkunsten samen kunnen komen en elkaars verhalen en worstelingen te horen, raken ze weer geïnspireerd om aan het archief te blijven werken.

3. De volgende stap: je archief ontsluiten.

Er liggen nog veel vragen met betrekking tot het ontsluiten van de archieven. Want hoe beslis je wat je wel en niet met anderen wilt delen? En hoe organiseer je dat, zowel juridisch als technisch? En welke vormen zijn er om je archief aan te bieden? En welke systemen?

Podiumkunst.net en het NADD zijn met DEN aan het verkennen in welke vorm het archiefdoorlichtingstraject vervolg kan worden. Ze kijken daarbij naar wat behouden moet worden volgens de oud-deelnemers, hoe online en fysieke bijeenkomsten afwisselend ingezet kunnen worden, en welke aanvullende kennis of ondersteuning er nodig is. In het najaar van 2022 starten zij het nieuwe Archieftraject.

Guido Jansen

Guido Jansen

Projectleider en coach archieftraject

Guido werkt als zzp'er aan het archieftraject bij DEN. Met een achtergrond in zowel de podiumkunsten als digitale media brengt hij deze twee velden samen. Bij de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht werkt hij als docent Interactive Performance Design, en daarnaast is hij als dramaturg betrokken bij makers en choreografen. Eerder werkte Guido als junior docent aan de Universiteit Utrecht voor de opleiding Media en Cultuur Studies, en organiseerde hij contextprogramma's voor SPRING Performing Arts Festival en het IMPAKT Festival.

Thema's
Deel dit artikel

This website is automatically translated by Google Translation. Some translations might not be correct.