Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Impuls voor zzp’ers digitale cultuureducatie in Groningen en Drenthe

Stichting Kunst & Cultuur (K&C) signaleerde dat de wendbaarheid en weerbaarheid van zzp’ers die actief zijn in kunst- en cultuuronderwijs werd bedreigd door de coronacrisis. Om hen te ondersteunen organiseerde K&C samen met Compenta het trainingsprogramma ‘ZZP Impuls’, waarin veel aandacht was voor digitale vaardigheden en digitale cultuureducatie. Het programma werd financieel ondersteund door het Fonds voor Cultuurparticipatie. DEN was betrokken bij dit traject als onderdeel van de adviesraad en wij verzorgden de training ‘Hybride concepten’. Marieke Vegt, directeur bij K&C vertelt in dit artikel over de urgentie om te investeren in de digitale vaardigheden van culturele zzp’ers.

Stichting Kunst & Cultuur ondersteunt al decennia Drentse en Groningse scholen en zzp’ers die cultuureducatie aanbieden om samen te werken met als doel het cultuuronderwijs te versterken. Scholen leren bewust te kiezen voor een samenwerking met een muziekdocent of een zzp’er die een cultuureducatief project op school begeleidt. Zzp’ers leren vanuit de vraag van de school passend bij de leerlingen op maat lessen en projecten te verzorgen. Maar toen kwam corona….

De klap kwam financieel hard aan toen in 2020 steeds meer scholen vanwege corona kunst- en erfgoedlessen annuleerden. Culturele ontmoetingen werden uitgesteld of verplaatst naar een online omgeving. Zzp’ers die wekelijks muziek- of creativiteitslessen gaven waren fysiek niet meer welkom in de klas. We realiseerden ons dat we niet op de oude voet konden verdergaan. Online communiceren en beleven neemt immers een steeds grotere plek in ons dagelijks leven, ook in het klaslokaal.

Een nieuwe richting opgaan vraagt echter om veranderingen en aanpassingen, en die kosten tijd en geld. We merkten dat er wel veel draagvlak was voor alternatieve kunstbelevingen. De coronacrisis heeft ons bewuster gemaakt van onze kwetsbaarheid, maar ook van de waarde van creativiteit en verbeeldingskracht om oplossingen en ideeën te vinden voor complexe vraagstukken. Het was dan ook fantastisch dat het Fonds voor Cultuurparticipatie net op dat moment een budget beschikbaar stelde om zzp’ers te ondersteunen. Met dat geld trokken we onder andere een freelance zzp-er aan om de impuls voor te bereiden. Tijd en geld was geregeld; nu moesten we met de doelgroep in gesprek om te ontdekken welke behoeften er waren aan digitale deskundigheidsbevordering.

Uitdagingen van zzp’ers in coronatijd

Ons programma richt zich op freelance docenten en ontwikkelaars op het gebied van kunst- en cultuureducatie die werkzaam zijn of waren in het onderwijs. Uit recent onderzoek in Drenthe blijkt dat 57 % van het cultuureducatieve aanbod op school door zzp’ers wordt gerealiseerd. Deze groep kon vaak niet gebruik maken van coronasteunpakketten om te investeren in nieuwe technieken om op alternatieve wijze scholen en kinderen te bereiken, omdat deze coronasteun voor instellingen was bedoeld. Uit het onderzoek bleek ook dat 57 % van deze groep minder dan 20.000,- per jaar verdient en vaak meerdere bijbanen heeft (49 %). Daar kwam nog bij dat het gemis van direct contact met scholen tijdens de covid19-crisis ertoe leidde dat zzp’ers onzichtbaar werden en vervolgopdrachten verdwenen. “Door de fysieke aanwezigheid in de klas kennen mensen mij en mijn werk. Nu met corona droogt dat op en moet ik nieuwe ‘tools’ inzetten om scholen te werven”, aldus een zzp'er. Omdat zzp’ers hun inkomsten zagen dalen, keerden maar liefst 21 % de cultuursector de rug toe om elders in hun inkomen te voorzien. Dit terwijl er al schaarste is in het aantal culturele zzp’ers die in het noorden in het onderwijs kunnen werken.

De uitdaging om vanuit deze omstandigheden van zzp’ers te vragen om zelf alternatieve werkvormen te ontwikkelen samen met de overbelaste scholen was groot. Bovendien merkten we dat zzp’ers vaak een kennisachterstand hadden op het gebied van digitale technieken en de mogelijkheden van hybride werken. De kunstprofessionals die wel in staat waren om een online kunstproject te ontwikkelen, hadden vaak moeite om hier een goed verdienmodel op te zetten.

Daarnaast ontdekten scholen dat in de online omgeving afstand geen beperking meer was en dat een online bezoek aan het MOMA in New York net zo makkelijk was als een online rondleiding in het Groninger of het Drents Museum. De zzp’er moet daar goed kwalitatief aanbod tegenover zetten. Zzp’ers wilden graag meer doen, maar het ontbrak hen vaak aan de juiste vaardigheden én budget. Omdat de weerbaarheid zo erg op de proef is gesteld, zagen we de zo kenmerkende wendbaarheid van de creatieve zzp’er afnemen.

 



De behoeften

 

Nadat we de digitale en financiële uitdagingen van de freelance docenten en ontwikkelaars op het gebied van kunst- en cultuureducatie hadden geïnventariseerd, gingen we in gesprek met de opdrachtgevers (kunstencentra en scholen in Groningen en Drenthe).


Uiteindelijk kwamen we uit op de volgende analyse van de behoeften van het werkveld:


1. Het hybride werken, deels digitaal en deels fysiek, wordt het nieuwe normaal. Zzp’ers hebben kennis en materialen nodig om bestaand en nieuw cultuureducatief aanbod te digitaliseren. Bovendien vragen zzp’ers coaching hoe zij fysiek en online onderwijs kunnen combineren.
2. Er is behoefte aan deskundigheidsbevordering op het gebied van technische (softwareprogramma’s), didactische (digitaal lesgeven), conceptuele (hybride concepten) en online marketing (social media) vaardigheden.
3. Er is behoefte aan kennisdeling binnen de eigen disciplines (netwerk muziek; erfgoed; film/media; dans en theater; beeldend).
4. Er is behoefte aan een digitale kennisbank waarin relevante publicaties, tips en novel practices worden gedeeld. 
5. Er zijn niveauverschillen in digitale ervaringen: beginners en gevorderd onderscheiden.
6. Er is specifieke behoefte aan deskundigheid op het gebied van hybride werken in het speciaal onderwijs en het vmbo/praktijkonderwijs.

Nieuw perspectief

Uit het overleg met de directeur van DEN in het voorjaar van 2021 bleek dat het ontwikkelen van cultuuronderwijs in de hybride werkomgeving nog echt pionieren is. “Iedereen is bezig maar er zijn nog geen bewezen trainingsprogramma’s”, zegt Maaike Verberk (directeur DEN). Daarom wilde DEN graag meedoen met ons project als pilot om van meer betekenis te zijn in de wereld van educatie en participatie. Ook bij het LKCA kwam de vraag op precies het goede moment omdat ze in voorbereiding waren van een kennisatelier over online cultuureducatie. We hebben gekeken naar lokale ervaringen met trainingen over online en hybride cultuuronderwijs en voegden vanuit best practices het hoofd educatie van het Drents Museum en de coördinator ICT van onderwijsstichting Marenland toe aan de groep van adviseurs van de kunstencentra en K&C. Samen vormden ze de ontwikkelgroep die drie keer online bijeen kwam. Onder leiding van een zzp’er, die als projectleider optrad, ontstonden de contouren van het trainingsprogramma.

In oktober 2021 namen 60 zzp’ers deel aan acht verschillende trainingen en in februari 2022 volgt een tweede groep. We herhalen niet het volledige programma maar in elk geval vier trainingen die het populairst waren en daarnaast drie netwerkbijeenkomsten. De deelnemers waren enthousiast omdat de trainingen een duidelijk beeld gaven van de mogelijkheden en er waardevolle gesprekken op gang kwamen. Een deelnemer vertelt: “Ik dacht dat ik digitaal achterliep maar dat viel mee. De training heeft me veel zelfvertrouwen gegeven” en een ander: “Ik denk dat ik het me nu zelf makkelijker kan maken niet alleen in online situatie, maar ook voor de klas”. De deelnemers ontvingen na afloop direct een bijdrage van 300 euro om te investeren in hun digitale lesideeën of in software. Dit hielp enorm: “Dit zijn tools die ik direct kan gebruiken, bijvoorbeeld thinglink”.

En nu online verder

De zzp’ers gaven aan dat ze veel inspiratie en energie kregen van de uitwisseling met anderen. Eén deelnemer van de verdiepingstraining hybride concepten schreef: “Ik heb zin om mijn lesidee te gaan testen met een school. Ik zou wel een vervolg willen om ervaringen uit te wisselen.” Zzp’ers werken vaak alleen en hun contactenkring is vanwege corona alleen maar kleiner geworden. Het maakt de behoefte aan uitwisseling en professioneel contact alleen maar groter. Er is inmiddels een LinkedIn groep gestart waarin de deelnemers van de trainingen elkaar bevragen en tips geven.

We gaan kijken hoe we in overleg met onze groep van ontwikkelaars en adviseurs een online praktijkgemeenschap van cultuureducatieve professionals kunnen faciliteren. We zetten de leerbehoeftes van de zzp’ers centraal en proberen de online gemeenschappen in te richten vanuit de wensen van de professionals (bijvoorbeeld een online gemeenschap met direct praktische vraag en antwoord functies of juist een open leergemeenschap met externe gastsprekers of misschien ook een gesloten ontwikkelgemeenschap waarin deelnemers ervaringen delen). Vanuit ons landelijke netwerk met DEN en LKCA kunnen we inzichten uit andere trainingen, bijeenkomsten en netwerken delen in de praktijkgemeenschappen in het noorden.

DEN doet onderzoek naar de behoeftes aan en mogelijkheden voor het versterken van een netwerk of community op het gebied van digitale cultuureducatie. Wil je hierover doorpraten? Neem dan contact op met Sophie Heijkoop via sophie.heijkoop@den.nl

Verder lezen?

Heb je concrete vragen over digitale cultuureducatie? Het stappenplan helpt je op weg en biedt veel informatie over verschillende aspecten van digitale cultuureducatie.

Praktische tools en tips vind je ook op de website van Kunst & Cultuur, die een toolbox publiceerden naar aanleidingen van de trainingen.

Thema's
Deel dit artikel

This website is automatically translated by Google Translation. Some translations might not be correct.