Direct naar de inhoud Direct naar het menu Direct naar de zoekfunctie Direct naar de footer

Overzicht wetten en richtlijnen

Als je delen uit een voorstelling, foto’s, teksten en audiofragmenten online wilt publiceren, krijg je met auteursrechten te maken. Daarnaast zijn er nog een aantal wetten en richtlijnen waar je rekening mee moet houden, zoals de Algemene Verordening Persoonsgegevens (AVG) en de databankenrichtlijn. We geven je daarom een beknopt overzicht met bronnen.

Auteurswet 1912

De auteurswet beschrijft de verhouding tussen de maker(s) van een werk, het werk zelf en de manier van openbaarmaking en verveelvoudiging. Auteursrecht op een werk blijft bestaan tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Daarna wordt een werk onderdeel van het publieke domein. De auteurswet is opgesteld om makers zeggenschap over hun werk te geven en er zo eventueel geld mee te verdienen. In de praktijk onderscheidt de wet 2 soorten rechten: de exploitatierechten en de persoonlijkheidsrechten.

De exploitatierechten hebben betrekking op het openbaar maken en verveelvoudigen. Vaak draagt de maker van een werk deze over aan een derde partij, bijvoorbeeld een uitgever. Persoonlijkheidsrechten blijven altijd van de maker. De maker kan een beroep doen op deze rechten als hij vindt dat zijn goede naam wordt aangetast door publicatie van het werk door derden.

Nieuwe Europese auteursrechtenrichtlijn 2019

Op 26 maart 2019 nam het Europese Parlement de nieuwe Auteursrechtenrichtlijn binnen de ‘Digital Single Market’ (DSM) aan, waardoor de Nederlandse wetgeving moet worden aangepast. De richtlijn heeft onder andere gevolgen voor het digitaliseren en beschikbaar stellen van erfgoed, maar wat verandert er nu precies? DEN heeft een aantal leestips verzameld waarin één en ander wordt toegelicht.

Naburige rechten

De naburige rechten zijn verwant aan het auteursrecht. Het betreft hier de rechten op de realisatie van een werk, bijvoorbeeld door acteurs, zangers, musici en dansers. De bescherming van een naburig recht duurt in principe tot 50 jaar na de eerste uitvoering, uitzending of vastlegging. Sinds 2013 geldt voor muziekopnames een bescherming van 70 jaar na eerste vastlegging.

Algemene verordening persoonsgegevens (AVG)

Met deze verordening krijg je onder andere te maken als je collectie persoonsgegevens bevat. De Europese privacyverordening gaat over de 'bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens van Europese staatsburgers en betreffende het vrije verkeer van die gegevens'. Je beschrijvingen van werken in de collecties bevatten ook persoonsgegevens. Denk daarbij bijvoorbeeld aan namen en andere informatie die door koppeling met een persoonsnaam ook een persoonsgegeven kan zijn, zoals woonplaats of geboortedatum.

Portretrecht

Het portretrecht is het recht van een natuurlijke persoon om zich te verzetten tegen publicatie van zijn afbeelding. Die persoon moet dan wel aan kunnen tonen dat er een redelijk belang is bij het niet publiceren. Voorheen werd dit geregeld in de auteurswet. Sinds de invoering van de AVG is een foto of afbeelding van een persoon ook een persoonsgegeven (als deze tenminste herleidbaar is naar een natuurlijk persoon), waardoor een deel van het portretrecht nu ook onder de AVG valt. Op basis van beide wetten kun je een afweging maken of je wel of niet toestemming nodig hebt van de geportretteerde als je een foto wilt publiceren.

Databankenrichtlijn

Ook databanken mag je niet zomaar gebruiken. Een maker van een databank kan het alleenrecht hebben op het kopiëren, verspreiden, tentoonstellen en anderzijds openbaar maken of reproduceren van de databank als geheel. Dit recht gaat niet over de inhoud van de databank, alleen over de samenstelling. De wetgeving rondom het databankenrecht is afkomstig vanuit de Europese Unie en is gebaseerd op de Europese Richtlijn 96/9/EG. De maker heeft niet automatisch het auteursrecht op de inhoud van de databank, hij is alleen rechthebbende op de verzameling als zodanig.

Elke verzameling die systematisch of methodisch geordend is door een maker, kan als een databank worden gezien. Dit kan zowel een fysieke als digitale verzameling zijn. Een belangrijke vereiste is, dat er sprake moet zijn van een substantiële investering in de samenstelling of het onderhoud. Ook een cultuurinstelling kan een rechthebbende zijn binnen het databankenrecht, bijvoorbeeld door het verzamelen en metadateren van een bepaalde collectie. Je moet als instelling dan nog wel de rechten van de werken binnen die collectie regelen.

Regeling verweesde werken

Verweesde werken zijn werken waarvan de rechthebbenden niet bekend of niet te achterhalen zijn. Speciaal voor deze werken is er de regeling verweesde werken. Deze regeling is vooralsnog voor erfgoedinstellingen bedoeld.

Musea, archieven en ook bibliotheken hebben veel verweesde werken in hun collectie, zoals objecten die in het verleden door particulieren of instellingen geschonken zijn. Musea en archieven willen ook dit soort werken graag toegankelijk maken voor het grote publiek via het internet. Daarnaast kan het ook gaan om boeken of tijdschriften uit het begin van de 20e eeuw. Het boek is bijvoorbeeld geen commercieel succes geworden, de auteur valt niet te achterhalen of de uitgever is allang failliet.

Nieuwe richtlijn

Vanaf 29 oktober 2014 is ‘richtlijn nr. 2012/28/EU inzake bepaalde toegestane gebruikswijzen van verweesde werken’ van kracht. Deze richtlijn maakt het mogelijk om verweesde werken onder bepaalde omstandigheden toch online beschikbaar te maken. De belangrijkste voorwaarden uit de richtlijn:

  • Er moet zorgvuldig onderzoek (Due Dilligence) verricht worden naar de rechthebbenden.
  • De richtlijn heeft alleen betrekking op voor het publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen, musea, publieke media-instellingen, archieven of instellingen voor cinematografisch of audiovisueel erfgoed die niet het behalen van een direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven.
  • Niet al het materiaal valt onder de richtlijn: foto’s zijn bijvoorbeeld uitgesloten.
Welk materiaal valt wel onder deze richtlijn?
  • Boeken, brochures, nieuwsbladen, tijdschriften en andere geschriften, inclusief de daarin opgenomen visuele werken, met inbegrip van kunstvoorwerpen, fotografie, illustraties, vormgeving, architectuur, schetsen van de laatstgenoemde werken en andere dergelijke werken
  • Muziekwerken met of zonder woorden
  • Filmwerken

De regeling voor verweesde werken is dus niet van toepassing op losse visuele werken.

Bovendien moet het werk:

  • opgenomen zijn in de collectie;
  • al eerder openbaar gemaakt zijn

Bron: website van RCE

Deze richtlijn geeft geen vrijwaring aan erfgoedinstellingen: wanneer een rechthebbende alsnog opduikt kan deze een ‘billijke’ vergoeding eisen. In de toelichting op de richtlijn wordt beschreven wat onder zorgvuldig onderzoek wordt verstaan. Zo zijn er bijvoorbeeld bronnenlijsten opgesteld door het Ministerie van OCW die je moet raadplegen en moet je je zoektocht documenteren. Het werk moet bovendien aangemeld worden bij een speciaal nationaal loket bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Per werk is het dus nog een grote klus om aan te tonen dat het werk daadwerkelijk verweesd is. 

Deel dit artikel

This website is automatically translated by Google Translation. Some translations might not be correct.