Linked Open Data (ook wel LOD) is de standaard manier om gegevens zodanig online op het web te publiceren dat ze (her)bruikbaar zijn. Het kan daarbij om elk soort data gaan.

Bijvoorbeeld digitale of gedigitaliseerde materialen als tekst, afbeeldingen, audiovisueel of 3D-materiaal, of informatie óver materialen en processen: de metadata. De meerwaarde van Linked Open Data voor de cultuursector zit in de mogelijkheid om objecten en data van zowel binnen als buiten de sector aan elkaar te linken en te hergebruiken.

De term 'open data' verwijst naar het streven naar zo min mogelijk juridische beperkingen voor hergebruik; ten behoeve van vrije kennisdeling. 'Linked' duidt op de samenhang in informatie die je beschikbaar stelt. Linked Open Data maakt van woorden of dingen, unieke concepten. Elk concept wint aan betekenis als er meer beschrijvingen aan gelinkt worden. Daardoor krijgt de inhoud van informatie op het web meer betekenis (context) en worden zoekresultaten nauwkeuriger (relevanter).

LOD geeft een nieuwe vorm aan het web. Eerst was er het World Wide Web dat bestond uit informatie in voor mensen begrijpelijke vorm (pagina's of bestanden), verbonden door middel van hyperlinks. In het Web of Data, of Web 3.0, is ook de inhoud van de informatie voor machines leesbaar, waardoor er automatisch verbanden kunnen worden gelegd.

Met de nieuwe mogelijkheden die het internet daarmee biedt, is het ook voor cultuurinstellingen steeds interessanter om informatie voor hergebruik door derden als linked open data ter beschikking te stellen.

Wanneer kies je voor het publiceren van linked open data?

Wanneer een organisatie gegevens op het web publiceert, betekent dit nog niet dat deze gevonden en gebruikt worden. Door deze informatie te publiceren als linked open data geef je als instelling anderen de mogelijkheid om je data te gebruiken in bijvoorbeeld een handzame app. Of je laat toe dat jouw informatie op nieuwe manieren verrijkt wordt. In de academische wereld spreekt men van het FAIR principe (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable). Daarmee stimuleer je innovatie en laat je aan de gebruiker over hoe je data het beste ingezet kan worden.

Voorbeeld: Netwerk Oorlogsbronnen

Het Netwerk Oorlogsbronnen (NOB) heeft tot doel eindgebruikers wegwijs te maken in de bronnen uit en over de Tweede Wereldoorlog die door ruim 470 verschillende instellingen in Nederland beheerd worden. De Collectieportal van Oorlogsbronnen bevat inmiddels ruim 10 miljoen objecten. De deelnemers van Oorlogsbronnen hechten grote waarde aan het vrijelijk beschikbaar stellen van collectiedata als open data. De collecties en objecten worden in Oorlogsbronnen opgenomen door de API's van de organisaties aan te spreken en ofwel WO2 sets op te halen of het WO2 materiaal uit de collecties te filteren.

Transparante overheid, kleurrijke kansen

Doel van open data is in dit project om de overheid transparanter te maken. Op Hack de Overheid wordt overheidsdata als open data gepubliceerd, om de transparantie te verhogen en om economische waarde te creëren. Andere partijen kunnen openbare overheidsinformatie gebruiken om allerlei toepassingen, waaronder ook smartphone applicaties, te ontwikkelen. Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld het vinden van weerinformatie, de dichtstbijzijnde school of een site met kentekeninformatie. De meest bekende toepassing van open data is Buienradar. Onderstaande afbeelding dient als handleiding voor ambtenaren om datasets als open data te publiceren.

Poster Openoverheidsdata. James Burke / CC BY-NC-SA

Open (Cultuur)Data

Overheidsdata, dus data die met publiek geld tot stand komen, worden in zoveel mogelijk als (linked) open data voor hergebruik beschikbaar gesteld. Dat veel culturele activiteiten en organisaties subsidies ontvangen, maar tegelijkertijd ondernemerschap moeten tonen en verdienmodellen ontwikkelen, vormt een spanningsveld. Vooralsnog is er nog geen juridische verplichting voor het culturele veld om informatie beschikbaar te stellen als open data.

Cultuurinstellingen mogen deels zelf beslissen of en welke gegevens ze als open data willen publiceren. Partijen als Europeana en Wikimedia stellen wel eisen aan de openheid van de cultuurinformatie die via hun platformen gedeeld worden. Tot 2016 liep het Open Cultuur Data initiatief. Dit initiatief zorgde ervoor dat open cultuur data op hackersbijeenkomsten hergebruikt werden. Als resultaat zagen cultuurinstellingen hun data in nieuwe, vaak verrassende en gebruiksvriendelijke toepassingen terug. Op de gearchiveerde website vind je nog een overzicht van een aantal ontwikkelde apps. Sommige zijn nog te gebruiken.

Linked Data in de cultuursector

De meerwaarde van Linked Data ligt voor de cultuursector in de mogelijkheid om objecten uit verschillende collecties aan elkaar te linken en aan data van buiten de sector. Linked Data moet aan de volgende vier principes voldoen (vrij naar Tim Berners Lee):

  1. Gebruik URI's om dingen te identificeren. Een Uniform Resource Identifier (URI), is een standaard van internet. Het is een unieke benaming van een "bron", een stuk informatie, data etc.
  2. Gebruik HTTP URIs zodat er naar deze dingen kan worden verwezen en dat ze kunnen worden opgezocht door zowel mensen als machines.
  3. Leg de informatie over het concept vast in een 'triple' (subject-predicaat- objectrelatie) en leg die triple vast in RDF.
  4. Neem links naar andere, gerelateerde, open data concepten op in de beschrijving om het ontdekken van gerelateerde informatie op het web te verbeteren.

Het Netwerk Digitaal Erfgoed stelt Linked (open) Data als oplossing voor om digitaal erfgoed bruikbaarder te maken, zoals vermeld in de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed.

Meer lezen?

Deel dit artikel