Businessmodellen helpen organisaties bij het creëren van waarde. Het geeft je als organisatie antwoord op de vraag: hoe organiseren we onze activiteiten en zijn we daarmee onze klanten van dienst?

Een businessmodel (ook wel verdienmodel of bedrijfsmodel) is het raamwerk dat een organisatie hanteert voor het creëren van maatschappelijke en economische waarde.

Waarde: economisch vs. maatschappelijk

Die waarde kan financieel zijn, je spreekt dan van een verdienmodel. Het genereren van inkomsten met publieksactiviteiten is een kernactiviteit van de meeste culturele organisaties. Denk aan kaartverkoop, maar ook zaalverhuur of merchandising. Zowel deze opbrengsten als de kosten van de business zijn vaste onderdelen van het bedrijfsmodel. Elke organisatie en elke zelfstandige cultuurprofessional heeft een bedrijfsmodel. Het in kaart brengen daarvan is een goede manier om het eigen functioneren te analyseren. Vervolgens biedt het een startpunt om ideeën voor vernieuwing te toetsen en optimaal te implementeren.

Cultuur creëert echter ook niet-geldelijke waarde. Businessmodellen gaan ook om profijt halen uit de kracht van de organisatie, voor publiek en/of voor financiers zoals overheden, sponsoren. Je hebt het dan over de impact van je producten of je organisatie. Het meetbaar maken van deze impact kan een lastige klus zijn. We hebben hierover meer geschreven onder de noemer 'impact'.

Aan de slag met businessmodellen

Een veelgebruikte methodiek is die van Alexander Osterwalders businessmodel canvas. Zijn businessmodel canvas (zie downoad hieronder) kan worden ingezet als hulpmiddel om het eigen bedrijfsmodel in kaart te brengen. Het gaat uit van een grafische weergave van negen algemene bouwstenen, die samen de essentie van elk bedrijfsmodel beschrijven. Alle bedrijfsaspecten worden in het canvas in één oogopslag overzichtelijk.

De helft van de aspecten heeft betrekking op de organisatie (middelen, belangrijkste activiteiten, samenwerkingsverbanden) en de andere helft op de interactie met de markt (klanten, inkomsten, klantrelaties, distributie). Zo creëer je een volledig overzicht van alle factoren die van belang zijn bij het bepalen van je businessmodel. In de download hieronder vind je het canvas en de toelichting op de 9 aspecten.

Download Created with Sketch.
Businessmodel Canvas

Het businessmodel canvas van Alexander Osterwalder

Tip 1:

Zorg dat er mensen uit verschillende disciplines en afdelingen bij het invullen van het canvas betrokken zijn. Vul het canvas eerst individueel of in tweetallen in en probeer vervolgens plenair tot één versie van het businessmodel te komen waar iedereen zich in kan vinden.

Tip 2:

Gebruik voor het invullen van het canvas bestaande beleidsvisies, digitaliseringsplannen, nota’s en wat verder voorhanden is.

Het klaverbladmodel

Stappenplan

Het in kaart brengen van het eigen bedrijfsmodel door middel van het businessmodel canvas is een eerste stap in het uittesten en implementeren van (digitale) vernieuwing. Voor de erfgoedsector hebben vier organisaties, waaronder DEN, hiervoor in 2011 een stappenplan ontwikkeld dat gratis te downloaden is om zelfstandig binnen je organisatie te gebruiken. Het stappenplan is onderdeel van het project Business Model Innovatie Cultureel Erfgoed (BMICE). Let op: de publicatie is in het Engels.

Download Created with Sketch.
BMICE Stappenplan (Engels)

Het BMICE Stappenplan helpt om aan de slag te gaan met het in kaart brengen van het businessmodel en bij het structureel verankeren van bestaande of nieuwe digitale dienstenconcepten in dat businessmodel.

Nieuwe businessmodellen

Digitalisering heeft een disruptieve invloed op bestaande bedrijfsmodellen. Door de opkomst van streaming is bijvoorbeeld de verkoop van CD's gekelderd en zijn cd-winkels ten onder gegaan. Tegelijk biedt het internet ook weer mogelijkheden, zoals webshops die niet meer aan winkeltijden vastzitten. Kortom: tijd voor nieuwe bedrijfsmodellen. Onder de noemer nieuwe businessmodellen is een nieuwe methodiek voor businessmodelinnovatie in opkomst. Kenmerkend voor deze nieuwe bedrijfsmodellen is:

  • meervoudig: naast monetaire waarde tellen ook andere waarden (cultureel, sociaal, maatschappelijk) mee;
  • gedeeld: niet één organisatie staat centraal maar; meerdere partijen profiteren van de gecreërde waarde;
  • collectief: de partijen werken samen om de waarde te creëren.

Deze kenmerken leiden tot andere arrangementen. In plaats van een focus op verkoop, bezoekers en/of economische opbrengsten kun je gaan nadenken over creatie van maatschappelijke waarden en over de impact die je hebt op je bezoekers of je omgeving. De uitdaging hierbij is om ook buiten de eigen organisatie te gaan denken en relaties te leggen met je directe omgeving.

Meer lezen?

Download Created with Sketch.
Businessmodelinnovatie Cultureel Erfgoed (BMICE)

BMICE biedt cultuurinstellingen ondersteuning bij hun zoektocht naar nieuwe businessmodellen en is het resultaat van het project BMICE dat Kennisland en DEN hebben uitgevoerd in opdracht van het ministerie van OCW.

Download Created with Sketch.
Business Model Innovation Cultural Heritage (Engels)

BMICE provides insight into the choices facing the heritage sector in the digital age and provides tools that enable heritage institutions to make well-grounded decisions regarding their role(s) in the digital age.

Thema's
Deel dit artikel