Cookies op DEN.nl
den.nl maakt gebruik van cookies voor het anoniem meten van het website bezoek en het vergroten van het gebruiksgemak. Door op 'ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van deze cookies.

Licenties

Een licentie is een (eenmalige) toestemming die een rechthebbende geeft voor een afgesproken gebruiksvorm (exploitatie) van zijn of haar werk als daar auteursrecht op rust. Als erfgoedinstelling heb je een licentie nodig wanneer het auteursrecht niet bij de instelling zelf ligt en je het materiaal toch digitaal beschikbaar wilt stellen.

Waarom zijn licenties belangrijk voor erfgoedinstellingen?

Licenties zijn vooral belangrijk voor instellingen die hun collectie, of delen daarvan, willen digitaliseren en op internet beschikbaar willen stellen. Voordat je als instelling met digitaliseren en beschikbaar stellen kunt beginnen, moet je voor het deel van de collectie waar nog auteursrecht op rust, toestemming vragen aan de rechthebbenden.

 

Wat houdt het verstrekken van een licentie in?

Met een licentie verleent een rechthebbende (licentiehouder) aan een ander (persoon of instelling) eenmalig toestemming om zijn of haar werk, waar auteursrecht op rust, op een afgesproken manier in een afgesproken oplage te gebruiken of te kopiëren (verveelvoudigen) en openbaar te maken. In ruil daarvoor ontvangt de rechthebbende vaak een vergoeding, een zogenaamde licentievergoeding. De rechthebbende houdt daarbij het auteursrecht en mag in principe zoveel licenties verstrekken als hij of zij wil.

Een licentie kan schriftelijk (in een licentieovereenkomst), mondeling of zelfs stilzwijgend worden verleend. Een licentie kan exclusief zijn: alleen partij X mag het werk exploiteren, bijvoorbeeld voor een vastgestelde periode of voor zolang het auteursrecht duurt. Een licentie kan specifiek voor één bepaalde exploitatievorm worden verleend (bijvoorbeeld alleen e-books), maar kan ook heel ruim opgesteld zijn (voor alle huidige en toekomstige exploitatievormen).


Waar kunnen licenties voor worden afgesloten?

Licenties kunnen voor allerlei soorten producten worden afgesloten. Een paar voorbeelden:
 
  • Een schrijver geeft aan een uitgever een licentie om een werk in boekvorm uit te geven in een vastgestelde oplage. Vaak moet de uitgever in ruil hiervoor een licentievergoeding (of royalties) betalen.
  • Een softwareleverancier verstrekt licenties voor het installeren (verveelvoudigen) en gebruiken van software op computers.
  • Een schrijver verstrekt een bibliotheek een licentie om zijn/haar boeken uit te lenen aan derden (leenrecht).
  • Een fotograaf verstrekt een erfgoedinstelling een licentie om zijn/haar foto's te digitaliseren en online beschikbaar te stellen.

Bron afbeelding: Damouns  

Verschillende soorten licenties voor verschillende producten

Voor verschillende producten zijn verschillende soorten licenties af te sluiten. Zo is er bijvoorbeeld de GNU General Public Licence voor software, de Open Database License voor databases en de verschillende Creative Commons licenties die op allerlei soorten werken kunnen worden toegepast. Meer over deze licenties vind je bij 'standaarden bij dit thema'.

 

Verschillende vormen: individuele en collecties licenties

Qua vorm zijn licenties globaal te onderscheiden in individuele licenties en collectieve licenties. De vorm heeft betrekking op de manier waarop de belanghebbenden aan beide kanten bij de onderhandelingen over de licenties zijn betrokken. Naast de pure individuele vorm en de pure collectieve vorm, bestaan er diverse tussenvormen. Erfgoedinstellingen krijgen vaak met meerdere vormen te  maken.

 

Individuele licenties

Bij de eenvoudigste vorm van individuele licenties zijn slechts twee partijen bij de onderhandelingen betrokken, die alleen zichzelf vertegenwoordigen. Op basis van deze individuele onderhandelingen worden afspraken gemaakt tussen één rechthebbende en één andere partij (persoon of instelling) over de exploitatie van één of meerdere auteursrechtelijke werken. Het betreft hier vaak maatwerk.

Voorbeeld: een fotograaf verstrekt een licentie aan een culturele instelling om (een deel van) zijn oeuvre dat in het bezit is van de instelling, te digitaliseren en online beschikbaar te stellen. Het gaat hier dus om één fotograaf die met één instelling afspraken maakt voor één specifieke situatie.
 

Collectieve licenties

Bij een collectieve licentie zijn eveneens minimaal twee partijen betrokken, maar vertegenwoordigt ten minste één van de twee betrokken partijen een grote groep belanghebbenden. De licentie die uit deze onderhandelingen voortkomt, geldt voor de hele groep die door de onderhandelaar wordt vertegenwoordigd in die specifieke situatie. In de Nederlandse erfgoedsector is deze vorm van licentie afsluiten al meerdere malen toegepast.

Voorbeeld: toen de Koninklijke Bibliotheek (KB) haar krantencollectie wilde digitaliseren, werd zij geconfronteerd met duizenden bekende en onbekende rechthebbenden. De KB heeft er vervolgens voor gekozen om voor deze rechthebbenden een collectieve licentie met collectieve beheersorganisaties (CBO's) Lira en Pictoright af te sluiten in plaats van veel tijd en inspanning te stoppen in het zoeken naar individuele rechthebbenden.


Onderhandelen over licenties met collectieve beheersorganisaties (CBO´s)

Rechthebbenden kunnen er ook voor kiezen om hun rechten niet zelf te regelen, maar dit te laten doen door zogenaamde collectieve beheersorganisaties (CBO’s). In ruil voor een lidmaatschap bij een CBO beheert de CBO de auteursrechten van de rechthebbende. De rechthebbende verleent de CBO daarmee het recht om, op het gebied van auteursrecht, zijn of haar belangen te behartigen. Nederland kent verschillende auteursrechtenorganisaties. Deze zijn zelf weer verenigd in VOI©E (Vereniging van Organisaties die Intellectueel eigendom Collectief Exploiteren), de Nederlandse branchevereniging voor dit soort organisaties. Voor de erfgoedsector bekende CBO's, zoals Pictoright (beeld) en Lira (tekst), maken hier ook deel van uit.
 
In het verleden is gebleken dat er nog wel eens onduidelijkheid bestaat over de rechten en plichten van zowel CBO’s als erfgoedinstellingen. Daarom heeft de Werkgroep Auteursrecht en Cultureel Erfgoed samen met een aantal CBO’s besloten om gezamenlijk uitgangspunten op te stellen die kunnen helpen bij onderhandelingen over licenties voor digitaliseren en online beschikbaar stellen van erfgoed. Lees meer hierover in het document met uitgangspunten.


Meer weten?




Laatst gewijzigd: 26-07-2016

10 plus 10 is:*
(anti-spam)

Reacties (0)

Er zijn nog geen reacties geplaatst.