Tonale weergave
Bij de tonale weergave gaat het om de reproductie van de stapjes tussen de donkere en lichte partijen uit het origineel. De vraag is hoe natuurgetrouw dit dient te gebeuren. De Metamorfoze richtlijnen bieden een diepgaande en objectieve analyse van de reproductie van de tonale waardes.
Opnemen in kleur, grijswaarden of zwart-wit
In geval van tekst: Is het papier vergeeld, is de tekst moeilijk leesbaar (handschrift) of er is er sprake van illustraties of foto’s in de documenten? Zo ja, dan is reproductie in grijswaarden of kleur noodzaak. Zo nee, dan valt bitonaal (zwart-wit) scannen te overwegen. Wanneer er gebruik wordt gemaakt van OCR, is scanning in grijswaarden- of kleur altijd aan te bevelen, want dit zorgt voor een beter OCR resultaat. In geval van non-tekstueel materiaal is over het algemeen genomen grijswaarden of kleurenreproductie noodzakelijk.
Het opnemen in bitonaal, grijswaarden of kleuren wordt bepaald door de keuze voor de kleur- of bitdiepte. Zie hiervoor het kennisdossier bit- of kleurdiepte.
Kwaliteit meten
De vraag is vervolgens voor zowel tekst als beeld: hoe nauwkeurig moeten de nuances in de tonale waarden terugkeren in de scans? Een absolute minimumaanbeveling voor grijswaarden- en kleurscanning geldt het voorkomen van clipping of overbelichting. Dit treedt op wanneer de RGB- of pixelwaarden in de lichte gebieden van de afbeelding (de hoge lichten) op maximaal (255) uitkomen. Overbelichting zorgt ervoor dat details verloren gaan in de lichtste gebieden van een afbeelding en dat lichtgedrukte letters uit een tekst wegvallen. Dit effect kan onder andere worden gecontroleerd met behulp van de Kodak Gray Scale. Door met beeldbewerkingssoftware de lichtste vakken van de grijstrap te meten kan worden vastgesteld of er is overbelicht. In het onderstaande voorbeeld hebben vakje A en 1 een waarde van 255 en is er dus sprake van overbelichting in dit deel van het tonale “spectrum”.
De Kodak Gray Scale gemeten in Adobe Photoshop. Vakje A en 1 hebben een RGB waarde 255. Dat betekent dat de afbeelding is overbelicht. Visueel is dit zichtbaar omdat er geen onderscheid zichtbaar is tussen vakje A en 1.
Metamorfoze richtlijnen
Luistert de tonale weergave nauwer (bij originelen met een subtiele toonschaal zoals foto’s, manuscripten, prenten of schilderijen), dan moet de grijswaardentrap veel dieper geanalyseerd worden. In de Metamorfoze richtlijnen (en specifiek voor foto´s de Beelden voor de Toekomst richtlijnen) wordt deze analyse uitgebreid beschreven. Het gaat hierbij om een opeenvolgende vaststelling van respectievelijk:
- de witbalans (een kleurneutrale weergave van de stapjes in de grijstrap);
- de belichting (de juiste weergave van de zogenaamde hoge lichten, een analyse van het eerste vakje van de grijstrap, is afhankelijk van diafragma, sluitertijd en externe lichtbronnen);
- de contrastoverdracht of gain modulation (de juiste contrastverhoudingen tussen de stapjes van de grijstrap).
DE BASIS
Het gebruik van de Kodak Grayscale is ook onderdeel van DE BASIS voor vervaardiging van beeld. Hierin worden de uitgangspunten van Metamorfoze gevolgd.
Meer weten?
- DE BASIS voor vervaardiging Beeld
- Metamorfoze Preservation Imaging Guidelines. Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.
- Digitisation of Photographical Materials Guidelines, Nationaal Archief, Den Haag.
Standaarden bij dit thema:
Kodak Greyscale 013Laatst gewijzigd: 26-04-2012
