Toegang

Toegang gaat over de techniek waarmee je digitaal erfgoed via internet beschikbaar stelt. Als je digitale objecten en de beschrijvingen ervan opslaat in een systeem zonder dat je er toegang toe geeft kan niemand er iets mee. Elk project of elke instelling moet een keuze maken over de mate van toegang tot het materiaal.

Geef ik toegang tot mijn data en in hoeverre?

Voor een zo groot en flexibel mogelijk gebruik van dit materiaal moet de toegang voor mens en machine makkelijk en eenvoudig zijn. Dat betekent concreet dat gebruikers zo min mogelijk inhoudelijke of technische kennis vooraf nodig moeten hebben om toegang te krijgen. Een ander aandachtspunt is het werk dat je er zelf als beheerder aan hebt om anderen toegang te geven tot je collectie. Zijn er geen technische of inhoudelijke beperkingen aan de toegang? Dan kan je als beheerder zelf bepalen hoe open je de data beschikbaar stelt. Bij deze keuze spelen juridische en strategische argumenten een rol.

Nieuw informatiesysteem?

Denk na over de toegang. Als het informatiesysteem van je instelling vervangen moet worden, zijn de toegangsmogelijkheden een belangrijk selectiecriterium. Je hebt als instelling niet veel aan een gesloten systeem (black box) waar een programmeur nodig is om er data uit te krijgen. Of waar een conservator de enige in de instelling is die de data in het systeem begrijpt.

Soorten informatiesystemen en soorten toegang

Veel systemen zijn in staat hun informatie direct op het web te presenteren. Via een browser kunnen mensen de informatie uit het systeem onmiddellijk gebruiken. Andere systemen maken de data alleen toegankelijk via een export, een zeer basale manier van toegang. De data moet daarvoor wel geëxporteerd kunnen worden in een formaat dat door een ander systeem is te lezen (zoals XML) en voor hergebruik kan worden begrepen (zoals Dublin Core). En je hebt daarbij een ander informatiesysteem nodig (bijvoorbeeld bij een regionale portal) die de data alsnog toegankelijk maakt via internet.

Beste optie: doorlopende toegang via internet

Beter is een aanpak die niet eenmalig maar doorlopend via internet toegang geeft tot de data, dan heb je er als contentleverancier na opzet weinig werk aan. De kennisbank van DEN bevat twee standaarden die als onderdeel van DE BASIS gelden als minimale eis voor zo’n aanpak: SRU voor gedistribueerd (ook wel meta-) zoeken en OAI-PMH voor harvesting.

Nieuwste oplossing: het semantisch web

Via het semantisch web is een nieuwe vorm van toegang mogelijk. Daarin wordt de data direct in een voor internet leesbaar en begrijpelijk formaat (RDF) gepubliceerd en verbonden met andere databronnen.


Meer weten?

Onderliggende kennisdossiers:

Indexering Afspraken over indexering zijn essentieel om de vindbaarheid en uitwisselbaarheid van (meta)data te realiseren.
Harvesting Als je ervoor kiest om je data permant via internet ter beschikking te stellen - om door derden hergebruikt te worden - is harvesting daar een goede oplossing voor. Harvesting is een procedure om (meta)data automatisch van de server van een informatieleverancier (zoals een erfgoedinstelling) te kopiëren en over te halen, zodat de data hergebruikt kan worden in een nieuwe context.
Semantisch Web Semantisch Web / Web 3.0 / Web of Data. Terwijl veel erfgoedinstellingen de mogelijkheden van het Web 2.0 nog volop aan het ontdekken zijn, dient de volgende evolutie zich al aan: het Semantisch Web. DEN wil met dit kennisdossier erfgoedinstellingen een basiskennis aanreiken zodat zij de ontwikkelingen kunnen blijven volgen. Daarnaast worden enkele handreikingen gedaan hoe instellingen nu al rekening kunnen houden met het semantisch web.
Linked Open Data Linked Open Data is een pragmatische manier om een bijdrage te leveren aan het Semantische Web. (Collectie)informatie gepubliceerd als Linked Open Data stimuleert het hergebruik van je data, omdat je zelf zoveel mogelijk verwijzingen aanbrengt naar kennisbronnen elders en omdat anderen gemakkelijk naar jouw informatie kunnen verwijzen.
Open Data Open data zijn gegevens die je vrij mag (her)gebruiken en verspreiden. Inhoudelijk kan het daarbij om elke soort data gaan. Bijvoorbeeld statistische-, wetenschappelijke-, medische-, technologische-, historische-, geografische- of overheidsgegevens. Met de nieuwe mogelijkheden die mobile apps bieden, is het ook voor erfgoedinstellingen steeds interessanter om cultureel erfgoed voor hergebruik door derden als open data ter beschikking te stellen.


Standaarden bij dit thema:

Search and Retrieve URL Service