Detailreproductie
De detailreproductie van een camera of scanner wordt in eerste instantie bepaald door de resolutie. Het vaststellen van de resolutie alleen is echter geen garantie voor de kwaliteit van de detailreproductie. Om echt te weten hoeveel detail de camera of scanner reproduceert moet je een objectieve scherptemeting uitvoeren.
Resolutie
De detailwaarneming van een scanner kun je beïnvloeden door de resolutie in te stellen. Een hogere resolutie betekent dat de scanner meer samples per lengte eenheid produceert en die omzet in pixels (pixels per inch - ppi). Een digitale camera produceert over algemeen een vaste hoeveelheid pixels (uitgedrukt in megapixels). Door de camera op een bepaalde hoogte te fixeren wordt de resolutie ten opzichte van het opnamevlak bepaald.
Afwegingen bij het kiezen van de resolutie
Welke resolutie gebruikt wordt is afhankelijk van de doeleinden waarvoor de reproductie wordt gemaakt. Er kan een behoefte zijn om de digitale reproductie te vergroten, bijvoorbeeld wanneer een boekomslag als gevelposter wordt gebruikt of wanneer een gouden munt de achterwand van een vitrine zal vullen. In dat geval is een hogere resolutie aan te bevelen. Omgekeerd zorgt het gebruik van een resolutie van 300 ppi bij grote afbeeldingen zoals affiches, voor een te trage verwerking van de bestanden en is er veel opslagcapaciteit nodig. In dat geval kan er voor een lagere resolutie gekozen worden of wordt de reproductie in kleinere deelreproducties opgeknipt.
Koppeling tussen detailniveau en resolutie
Als je de gewenste mate van detaillering van het origineel hebt vastgesteld kun je dit koppelen aan de resolutie. Voor tekst is dit vrij eenvoudig: hier kun je de kleinste letter als uitgangspunt nemen. In niet-tekstueel materiaal moet je zelf het kleinste betekenisvolle bepalen. Onderstaande tabel is ontleend aan de Aanbevelingen voor digitalisering van tekstdocumenten van het Stadsarchief van Amsterdam.
| Lettergrootte | Kleinste betekenisvolle detail | Aanbevolen resolutie | Aanbevolen resolutie bitonale scans |
| 1 mm | 0,2 mm | 300 ppi | 400 ppi |
| 1,5 mm | 0,3 mm | 200 ppi | 300 ppi |
| 2 mm | 0,4 mm | 150 ppi | 200 ppi |
Wanneer er sprake is van OCR (Optical Character Recognisition, het softwarematig omzetten van gescande in elektronische tekst) wordt aanbevolen altijd op 300 ppi te digitaliseren. Dit heeft te maken met de voorkeuren van OCR sofware. Bij andere materiaalsoorten zoals foto’s is het gewenste detailniveau een stuk lastiger te bepalen. Vaak wordt er hierbij uitgegaan van afdrukgrootte, gekoppeld aan een resolutie van 300 ppi. Hiermee kan een detailweergave van 0,2 mm worden gereproduceerd. Is het kleinste betekenisvolle detail kleiner dan 0,2 mm dan is een hogere resolutie nodig. Wanneer het detail groter is dan 0, 2 mm, kan een lagere resolutie ook volstaan.
Resolutie binnen DE BASIS
In DE BASIS voor de vervaardiging van beeld wordt een verdeling aangebracht naar de grootte van het origineel:
- A5-A2: 300 ppi
- kleiner dan A5: 600 ppi
- groter dan A2: 150 ppi (met onderstaand voorbehoud)
Door de hogere resolutie voor kleiner dan A5 te gebruiken, kunnen kleinere originelen op A4 of groter afgedrukt worden. De lagere resolutie bij de originelen groter dan A2 is voorbehouden aan originelen die weinig detaillering (als affiches) bevatten. Grotere originelen met kleinere details als bouwtekeningen en kaarten zullen vaak wel met hogere resolutie (300 ppi) moeten worden opgenomen. Zie ook de bovenstaande tabel.
Resolutie is geen sluitend kwaliteitscriterium
Helaas staat het instellen van de resolutie niet garant voor de gewenste detailreproductie van een scanner of camera. Beperkingen van de apparatuur of verkeerde instellingen kunnen veroorzaken dat zelfs bij het opnemen met hoge resolutie de beelden onvoldoende detail bevatten. Zo kan er bij 300 ppi slechts 0,4 mm worden waargenomen in plaats van de verwachte 0,2 mm (zie bovenstaande tabel). Tekst wordt dan bijvoorbeeld moelijk leesbaar, ondanks dat er op 300 ppi is gescand.
Door een scherptemeting te doen kan objectief worden vastgesteld of het fotografische systeem goed werkt. Dit gebeurt met behulp van speciale testkaarten in combinatie met meetsoftware. Op basis hiervan kan de efficiëntie van de detail reproductie (uitgedrukt in een percentage) worden vastgesteld waarmee een scanner of camera details waarneemt. In de Metamorfoze en Beelden voor de Toekomst (specifiek voor fotomateriaal) richtlijnen staat beschreven hoe dit (meting van de zogenaamde Modulation Transfer Function - MTF) in zijn werk gaat.
Meer weten?
- DE BASIS voor vervaardiging Beeld
- Aanbevelingen voor digitalisering van tekstdocumenten van het Stadsarchief van Amsterdam.
- Metamorfoze Preservation Imaging Guidelines. Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.
- Hans van Dormolen, Robèrt Gillesse, Henriette Reerink, Richtlijnen Preservation Imaging Metamorfoze. Bureau Metamorfoze, Den Haag, september 2007.
- Joop Korswagen, Liesbeth Keijser, Digitisation of Photographical Materials Guidelines. Images for the Future, Nationaal Archief, Den Haag.
Laatst gewijzigd: 21-04-2011
