Businessmodellen
Businessmodellen helpen organisaties om maatschappelijke en economische meerwaarde te creëren. Het gaat om meer dan verdienmodellen. Het gaat ook om profijt halen uit de kracht van de organisatie.
Businessmodelinnovatie
Het innoveren van een businessmodel is een goede manier om de eigen organisatie te analyseren en de dienstverlening te optimaliseren. Sinds enkele jaren krijgt dit onderwerp ook in de erfgoedsector veel aandacht. Aan de ene kant omdat erfgoedinstellingen zich moeten bezinnen op hun rol in de 'vernetwerkte' samenleving, en aan de andere kant omdat de overheid - traditioneel de grootste financier - van de sector verwacht dat ze nieuwe vormen van inkomsten genereert.
Brede toegankelijkheid van erfgoed wordt algemeen als een belangrijke bijdrage aan ons gezamenlijk maatschappelijk kapitaal gezien, maar bij de uitvoering van die opdracht stuit men op diverse barrières van onder andere auteursrechtelijke, organisatorische en technologische aard. Ook worden de instellingen door de overheid gestimuleerd enige vorm van ondernemerschap in hun digitale dienstverlening te tonen. Het toegankelijk maken van het materiaal vraagt immers om nieuwe technieken en nieuwe diensten die bekostigd moeten worden. Digitale diensten rondom gedigitaliseerd erfgoed krijgen steeds meer strategische waarde: het versterken van de rol van erfgoed in de digitale samenleving.
De verwachtingen van de gebruiker in de dienstverlening zijn echter veranderd. Men verwacht bijvoorbeeld erfgoedmateriaal te kunnen halen, brengen en bewerken op populaire interactieve sites als Youtube, Flickr, Facebook en Wikipedia. Een belangrijke vraag is dan ook hoe verdienmodellen met digitaal erfgoed ontwikkeld kunnen worden zonder dat die brede toegankelijkheid in het gedrang raakt. Kortom, de erfgoedsector staat voor de uitdaging de business modellen te herijken en te vernieuwen.
Brede toegankelijkheid van erfgoed wordt algemeen als een belangrijke bijdrage aan ons gezamenlijk maatschappelijk kapitaal gezien, maar bij de uitvoering van die opdracht stuit men op diverse barrières van onder andere auteursrechtelijke, organisatorische en technologische aard. Ook worden de instellingen door de overheid gestimuleerd enige vorm van ondernemerschap in hun digitale dienstverlening te tonen. Het toegankelijk maken van het materiaal vraagt immers om nieuwe technieken en nieuwe diensten die bekostigd moeten worden. Digitale diensten rondom gedigitaliseerd erfgoed krijgen steeds meer strategische waarde: het versterken van de rol van erfgoed in de digitale samenleving.
De verwachtingen van de gebruiker in de dienstverlening zijn echter veranderd. Men verwacht bijvoorbeeld erfgoedmateriaal te kunnen halen, brengen en bewerken op populaire interactieve sites als Youtube, Flickr, Facebook en Wikipedia. Een belangrijke vraag is dan ook hoe verdienmodellen met digitaal erfgoed ontwikkeld kunnen worden zonder dat die brede toegankelijkheid in het gedrang raakt. Kortom, de erfgoedsector staat voor de uitdaging de business modellen te herijken en te vernieuwen.
Businessmodellen en DEN
In december 2009, tijdens de conferentie Digital Strategies for Heritage, is de publicatie Business Model Innovatie Cultureel Erfgoed gepresenteerd. Deze publicatie biedt erfgoedinstellingen ondersteuning bij hun zoektocht naar nieuwe businessmodellen en is het resultaat van het project BMICE dat Kennisland en DEN hebben uitgevoerd in opdracht van het ministerie van OCW. Deze publicatie heeft twee doelen:
- Inzicht verschaffen in de keuzes waar de erfgoedsector voor staat in de digitale samenleving.
- Instrumenten aanreiken waarmee erfgoedinstellingen op een gefundeerde wijze daadwerkelijk keuzes kunnen maken ten aanzien van hun rol(len) in de digitale samenleving.
In de publicatie staat het business model canvas centraal. Tijdens de conferentie Digital Strategies for Heritage (DISH), op 9 en 10 december 2009, gaf Alex Osterwalder een presentatie over zijn raamwerk voor een publiek van erfgoedprofessionals.
Businessmodel innovatie in zeven stappen
In de BMICE-publicatie is een viertal knelpunten gesignaleerd waar erfgoedinstellingen mee te maken krijgen als zij hun businessmodel wél op een meer strategische, structurele wijze willen innoveren om optimaal in te spelen op de digitale transitie:
- Knelpunten in de eigen organisatiestructuur
- Knelpunten bij de inzet van ICT,
- Knelpunten bij de omgang met auteursrechten van collectiemateriaal
- Knelpunten bij het aanboren van nieuwe inkomstenbronnen.
Het BMICE Stappenplan helpt om binnen erfgoedinstellingen aan de slag te gaan met het in kaart brengen van het businessmodel en bij het structureel verankeren van bestaande of nieuwe digitale dienstenconcepten in dat businessmodel. Het Stappenplan bestaat uit zeven stappen. Met het stappenplan willen we erfgoedinstellingen een ‘basispad’ aanreiken om businessmodel innovatie van de grond te krijgen, de knelpunten (zo goed als mogelijk) te overwinnen of omzeilen, en de digitale transitie definitief te landen in de organisatie en activiteiten. Hoewel businessmodel innovatie een proces is dat bij tal van ontwikkelingen relevant kan zijn, is de aandacht binnen het BMICE model hoofdzakelijk gericht op de uitdaging van de digitale transitie in zijn verschillende facetten.
Meer weten?
- Voorbeelden van businessplannen: Europeana businessplan en public-private partnerships
- Publicatie BMICE (pdf)
- De engelse vertaling van de BMICE publicatie (pdf)
- Meer over het business model canvas
- Verslag BMICE seminar, 2009.
- Verslag van het Cross Media Café over digitale archieven, 2009.
- Verslag van de dag van het Businessmodel, 2009.
- Samenvatting en presentatie van de workshop businessmodelinnovatie tijdens DISH 2009.
Onderliggende kennisdossiers:
BMICE - Stap 5: Actieplan vaststellen
Stap 5 bestaat uit het vaststellen van concrete acties die nodig zijn voor het daadwerkelijk realiseren van de businessmodel innovatie waarover in Stap 4 is besloten.
BMICE - Stap 1: Business model mapping
De eerste stap bestaat uit het letterlijk in kaart brengen van het bestaande businessmodel van de erfgoedinstelling.
BMICE - Stap 6: Uitvoeren
Stap 6 bestaat uit het concreet uitvoeren van het actieplan uit Stap 5, met als resultaat een geïmplementeerd, vernieuwd businessmodel.
BMICE - Stap 2: Product- of dienstenconcept uitwerken
De tweede stap bestaat uit het uitwerken van het product- of dienstenconcept in de onderliggende waardeproposities.
BMICE Stappenplan - Introductie
Dit stappenplan voor businessmodelinnovatie is ontwikkeld binnen het project BMICE en bestaat uit 7 stappen. Het zijn stappen die regelmatig herhaald kunnen worden (zowel structureel als op incidentele basis) en die helpen om bestaande of nieuwe digitale dienstenconcepten structureel te verankeren in het businessmodel van de erfgoedinstelling.
BMICE - Stap 3: Fit & viability check
Stap 3 bestaat uit het uitvoeren van een fit & viability check op de gekozen waardeproposities. Zitten mensen er op te wachten? En passen de waardeproposities bij de erfgoedinstelling?
BMICE - Stap 4: Koers kiezen
Stap 4 is een beslismoment. De keuze valt om een dienst of product te gaan realiseren, en daarbij wordt bepaald welke overige innovatie aan het businessmodel noodzakelijk is.
BMICE - Stap 7: Evalueren
Stap 7 is een evaluatiestap met als doel het borgen van het resultaat van deze businessmodelinnovatie in de operationele praktijk van de erfgoedinstelling.
BMICE Stappenplan - Randvoorwaarden
Het doorlopen van het Stappenplan heeft alleen zin als het daadwerkelijk tot innovatie van het businessmodel kan leiden. Dat betekent dat de randvoorwaarden voor een proces van businessmodel innovatie op orde moeten zijn.
Laatst gewijzigd: 15-03-2011
