Cookies op DEN.nl
den.nl maakt gebruik van cookies voor het anoniem meten van het website bezoek en het vergroten van het gebruiksgemak. Door op 'ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van deze cookies.

Gastblog: Toekomstige innovatie met digitaal cultureel erfgoed in Europa

3 januari 2018 - Marco De Niet & Wim Hupperetz




Marco de Niet (UB Leiden) en Wim Hupperetz (Allard Pierson Museum) bezochten onlangs in Brussel een expertmeeting over de toekomst van Europese subsidieprojecten. De EU wilde advies 'vanuit het veld' over projecten rondom ICT en cultureel erfgoed. Voor DEN schreven beide heren een blog over hun bezoek en de thema's die besproken werden tijdens de meeting.


Foto: Wim Hupperetz

Expertmeeting over EU-projecten

Op 13 en 14 december hebben wij deelgenomen aan een expertmeeting van de Europese Commissie in Luxemburg, ter voorbereiding op het nieuwe zevenjarige onderzoeksprogramma van de Europese Unie. Het huidige onderzoeksprogramma (bekend onder de naam Horizon2020) loopt van 2014 tot 2020. Via expertmeetings als deze wil de Europese Commissie 'bottom up' advies krijgen over de wijze waarop ze de komende zeven jaar projecten gaat financieren. De expertmeeting waar wij aan hebben deelgenomen had als thema 'ICT and cultural heritage'. Met circa vijftig andere deelnemers hebben we de knelpunten in huidige EU-projecten doorgenomen en besproken hoe de EU innovatie op dit gebied kan bevorderen. De meeste deelnemers kwamen uit Zuid-Europa en hadden een achtergrond in de academische wereld (met name onderzoekers).

Vier hoofdthema's

We zijn uitgekomen op vier hoofdthema's, die we in subgroepjes verder hebben uitgediept. De vier thema's waren:

We zullen ze hieronder kort toelichten.

Datafication

Datafication (de term Post-digitisation viel ook) heeft betrekking op de toename van het belang van data ten opzichte van gedigitaliseerde objecten. Het gaat dan vooral om data en annotaties over de collecties en objecten, waarvan de digitalisering steeds complexer wordt (denk bijvoorbeeld aan 3D, augmented reality, mixed reality), en om data over het gebruik van de digitale collecties. De erfgoedinstellingen weten nog vrij weinig over de waarde die zij creëren met hun digitaliseringsactiviteiten en zijn ook niet heel actief met het verzamelen en verwerken van gebruiksdata.  Hier liggen diverse kansen voor het verbinden van erfgoedcollecties aan wetenschappelijk onderzoek. Ook het beschrijven van complexe, gelaagde en dynamische data over erfgoed kan zo beter gefaciliteerd worden.

Curation, Mediation & Dialogue

Dit thema werd in een groepje onder leiding van Wim uitgewerkt. Hier zien we een verschuiving van handelen op basis van eigen expertise naar een dialoog met gebruikersgroepen van de collecties. Participatie is al heel mooi maar een participatieve dialoog is nog beter. Het vergroten van betrokkenheid van individuele gebruikers en het versterken van banden tussen gebruikers onderling zijn krachtige mechanismen om te voorkomen dat je in een bubbel terecht komt en je maatschappelijke relevantie ter discussie wordt gesteld. ICT biedt allerlei krachtige nieuwe instrumenten om samen met je doelgroepen je digitale collecties te beheren, te ontsluiten, te verrijken, te presenteren, te delen en te laten hergebruiken. In de komende jaren zou de Europese Commissie meer aandacht moeten besteden aan het gezamenlijk realiseren van dergelijke mechanismen.  Een platform waar digitale content op een geannoteerde vorm vrij en open beschikbaar komt in de driehoek van onderzoekers, creatieve industrie en erfgoedinstellingen moet verder gestimuleerd worden in de vorm van pilots. De EU heeft er belang bij dat dit op een publieke en transparante beschikbaar komt voor nieuwe vormen van ‘curation’. Op die manier houden we erfgoed levend en duurzaam.

Focus on Users & Collective Initiatives

Toen erfgoedinstellingen begonnen met digitaliseren, was er sprake van eenrichtingsverkeer: de instellingen bepaalden welke collecties gepubliceerd werden, en hoe ze geraadpleegd konden worden. In het Engels spraken we van 'Access and Presentation'. Bezoekers van je digitale collecties deelde je zo een passieve rol toe. Dat is met name door de opkomst van sociale media sterk veranderd. Gebruikers willen actief op specifieke objecten reageren, verhalen vertellen, bestanden hergebruiken en ze delen met anderen. Onze digitale collecties zouden daarom steeds vaker onderdeel moeten uitmaken van 'participation ecosystems', in plaats van een zoeksysteem of digitale tentoonstelling op de eigen website. Iets is niet cultureel erfgoed omdat de expert het zegt, maar omdat de gemeenschap het waardevol vindt om het te behouden en door te geven naar de volgende generatie. Deze verandering levert allerlei nieuwe onderzoeksvragen op over de positie en functie van cultureel erfgoed in de samenleving, op lokaal niveau, maar ook op Europees niveau. Wat verder opvalt is dat de erfgoedinstellingen en ook de erfgoedonderzoekers eigenlijk nauwelijks een idee hebben van de impact van hun werk op de verschillende gemeenschappen die ze (hopen te ) bereiken. In dat kader wordt er ook nadrukkelijk gepleit voor meer evaluatiestudies onder de noemer 'audience development'.

Sustainability

Dit was het thema dat Marco met een deelgroepje verder heeft uitgewerkt. Het gaat over het levend houden van projectresultaten en opgedane kennis, en ook om dat op een manier te doen die rekening houdt met de belasting van ICT-systemen op het milieu. Beide aspecten zijn integrale onderdelen van de Europese Unie als een kennisintensief continent. In heel veel projecten worden businessplannen en dergelijke geschreven, maar ze kampen desondanks met het levend houden van resultaten na afloop van het project. Dat is deels een financiële kwestie, maar ook een gebrek aan kennis en aan goede voorbeelden hoe het wel kan. Het is in het belang van Europa dat er beter kennismanagement komt over alle projectresultaten, om die kennis voor de lange termijn te blijven benutten. De verwachting is dat daar ook een goede rol ligt voor creatieve ondernemers in de informatiesector. Het versterken van die band is een belangrijk aandachtspunt in de komende jaren.


Foto: Marco de Niet

Resultaten

De resultaten van de workshop worden in de komende weken uitgewerkt, en zullen hopelijk in de toekomst terug te vinden zijn in het werkprogramma van de EU voor 2021-2027 en de subsidierondes waar cultureel erfgoedinstellingen op kunnen reageren. 

 

Marco de Niet, Divisiemanager Onderzoek- en Onderwijsdiensten, Universitaire Bibliotheken Leiden

Wim Hupperetz, Directeur Allard Pierson Museum & Bijzondere Collecties, Universiteit van Amsterdam

4 plus 7 is:*
(anti-spam)

Reacties (0)

Er zijn nog geen reacties geplaatst.