Cookies op DEN.nl
den.nl maakt gebruik van cookies voor het anoniem meten van het website bezoek en het vergroten van het gebruiksgemak. Door op 'ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van deze cookies.

Gastblog: Klein feestje in het Zuiderzeemuseum

12 september 2017 - Shannon Van Muijden




Shannon van Muijden is databeheerder van de collectie van het Zuiderzeemuseum. In 2016 is een project van start gegaan, onder leiding van het Zuiderzeemuseum en met medewerking van het Netwerk Digitaal Erfgoed, waarbij musea die een directe link hebben met het erfgoed van de Zuiderzee zijn gaan samenwerken om hun collecties aan elkaar te linken en deze op een nieuw platform beter zichtbaar te maken. 



De 21 instellingen uit het Netwerk Zuiderzeecollectie. Inmiddels zijn dit er 22.


Netwerk Zuiderzeecollectie

In oktober 2016 werd er een klein feestje gevierd in het Zuiderzeemuseum. De financiering was rond voor een Netwerk van Zuiderzeemusea; 21 instellingen die een directe link hebben met het Erfgoed van de Zuiderzee hadden besloten te gaan samenwerken om een vijftal projecten te realiseren. Zo komt er een reizende tentoonstelling, wordt er gewerkt aan kwaliteitsverbetering van de museale praktijk, wordt het bruikleenverkeer versterkt en een gezamenlijke digitale presentatie ingericht. De projecten zijn relatief kortlopend (twee jaar) en de bijdragen zijn naar daadkracht van de verschillende instellingen. Er wordt zoveel mogelijk aangesloten op nationale initiatieven en het eindresultaat wordt een aansprekende presentatie, zowel fysiek als digitaal, van de gezamenlijke Zuiderzeecollectie. Door verschillende regionale, lokale en nationale collecties te verbinden, ontstaat een compleet beeld van het Zuiderzee-erfgoed. De zichtbaarheid van de collecties neemt zo sterk toe in diepte en breedte. We zijn nu bijna een jaar verder. Wat is er inmiddels gerealiseerd?

De verschillende Zuiderzeemusea

Inmiddels zijn er tweeëntwintig instellingen die participeren in het Netwerk: instellingen waar tientallen fte’s rondlopen, zoals het Fries Museum en het Zuiderzeemuseum, maar ook instellingen met enkel vrijwilligers, zoals het Huizer Museum. Dit zegt overigens niets over de wijze en kwaliteit van de collectieregistratie, die sterk uiteenloopt. De meeste instellingen gebruiken voor de registratie van de collectie het collectieregistratiesysteem Adlib, maar er zijn er ook bij die het pakket van Picturae gebruiken en ook de software Zijper Collectie Beheer Systeem bedient enkele partners. Uiteindelijk is het de bedoeling dat er een online platform komt, waarop de collecties gepresenteerd worden, maar wel op een geordende en goed doorzoekbare manier. Door de verscheidenheid in registratie en systemen vormt dit een grote uitdaging. Het Zuiderzeemuseum, dat als projectleider fungeert, wil namelijk niet de wijze van collectieregistratie dicteren. Dus zonder eenduidige wijze van registreren moeten de verschillende collecties toch aan elkaar gekoppeld worden.

Ieder zijn specialiteit

In 2017 is begonnen met de bouw van het online platform voor de Zuiderzeecollecties door Driebit in Amsterdam. Dit verliep in nauw contact met het Netwerk Digitaal Erfgoed, zodat de site volledig conform de nationale kennisinfrastructuur gebouwd zou worden. Het online platform maakt hiervoor gebruik van de principes van Linked Data om informatie op te halen uit de externe bronnen. Hiervoor heeft Driebit echter wel wat input nodig vanuit de brondata van de verschillende instellingen.

Elk museum heeft zijn eigen specialiteit en verzamelgebied. Hetzelfde geldt voor een nationale instelling als de Rijksdienst voor Kunsthistorische Documentatie (RKD), waar bijvoorbeeld alles wordt bijgehouden over kunstenaars uit heden en verleden, of een instelling die termen en definities verzamelt, zoals de Erfgoedthesaurus die beheerd wordt door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE). De RKD en RCE zijn voorbeelden van nationale kennisbanken. Hierbtoe behoren ook de Koninklijke Bibliotheek, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en het Nationaal Archief.


Het drielagenmodel van de NDE toont aan dat het zinvol is museale data te verbinden met een externe kennisbron

Een groot aantal musea maakt al gebruik van deze nationaal beschikbare kennisbanken, maar vaak wordt informatie van de websites, zoals bijvoorbeeld geboorte- en sterfdata van kunstenaars of definities van termen van respectievelijk de RKD en RCE, gekopieerd naar een eigen collectieregistratiesysteem (CRS). Dit is geen houdbare oplossing, want als de RKD bijvoorbeeld tot nieuwe inzichten komt wat betreft de sterfdatum van een kunstenaar, is in het CRS van de instelling verouderde (foutieve) informatie opgeslagen. Dit kan duurzamer ingericht worden door gebruik te maken van de Permalink (URI) die de RKD bij elke kunstenaar meelevert, als het ware de ID van de kunstenaar. Het voordeel van een URI is tweevoudig: de instelling beschikt altijd over de meest recente informatie en door middel van Linked Data wordt een koppeling gemaakt met andere instellingen die dezelfde URI gebruiken.
Voor de instellingen is het hierbij enkel nodig om de URI te kopiëren en te plakken bij de betreffende kunstenaar in het CRS. Zo staat bijvoorbeeld schilder Cornelis Springer geregistreerd onder de permalink https://rkd.nl/explore/artists/74435. Enkel de naam en deze URI toevoegen in het CRS maakt het voor Driebit mogelijk om via die URI (op basis van Linked Data) uit de externe kennisbank van de RKD extra informatie op te halen over de kunstenaar. Ook wordt er een link gelegd naar DBpedia, de data-achterkant van Wikipedia, waardoor de bezoeker doorverwezen wordt naar het betreffende Wikipedia-artikel. De instelling hoeft dus enkel de RKD-URI bij de betreffende kunstenaar toe te voegen. Hetzelfde geldt voor een term uit de Erfgoedthesaurus. De taak is helder, nu de uitvoering nog.



Screenshot van de werkende RKD-koppeling op de website van de Zuiderzeecollectie. Vanuit de data die RKD levert, worden geboorte- en sterfdata, een biografie en een portretje opgehaald.

Verrijken van data in de praktijk

De URI zet dus als het ware een poort open naar een geheel andere website, een ander domein waar bepaalde, specifieke kennis wordt beheerd. Het Zuiderzeemuseum heeft door jarenlang goed informatiebeheer een schone thesaurus, maar is geen specialist op het gebied van thesaurusbeheer. De volledige thesaurus is dan ook opgestuurd naar de RCE, waar beheerders van de Erfgoedthesaurus de termen hebben gekoppeld aan URI’s. Voor hen nieuwe (maar geoorloofde) termen werden aan de Erfgoedthesaurus toegevoegd en kregen nieuwe URI’s.



De data van de Erfgoedthesaurus wordt onder water gekoppeld aan DBpedia. Hierdoor kan op Zuiderzeecollectie.nl doorverwezen worden naar het betreffende Wikipedia-artikel

De Zuiderzeemuseumthesaurus was daarmee verrijkt, nu die van de andere instellingen nog! Het Huizer Museum fungeerde als eerste test-casus. Daar is jarenlang door verschillende mensen in het CRS gewerkt, waardoor de wijze van invoeren erg verschilde. Ook zaten er termen in die niet ‘thesaurus-conform’ waren ingevoerd, bijvoorbeeld gecombineerde termen als ‘aluminium & kunststof’. Een manier moest worden gevonden om deze thesaurus snel en gemakkelijk te verrijken met de juiste URI’s, zonder dat dit uitbesteed hoefde te worden aan de Erfgoedthesaurus. Er werd begonnen met een simpele vergelijking tussen de Zuiderzeemuseumthesaurus en die van Huizen. Hiervoor kon in Excel de tool Fuzzy Lookup worden gebruikt. Dit is een extensie van Excel die woorden uit twee kolommen vergelijkt op hun overeenkomst en daar een procentmarge aan toekent. Zo zijn 100% matches exact overeenkomstige termen. Naarmate het percentage daalt, daalt ook de overeenkomstigheid. Handmatige controle blijft altijd nodig, denk bijvoorbeeld aan de homoniemen bank (instelling) en bank (zitmeubilair).



Voorbeeld van het matchen van de thesaurus van Huizen met die van het Zuiderzeemuseum met Fuzzy Lookup in Excel

Daarnaast is er door het bedrijf Spinque is samenwerking met het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid een online te benaderen programma ontwikkeld (Cultuurlink) dat een thesaurus kan linken aan die van één van de nationale kennisbanken. Hiervoor is echter wel wat technische kennis nodig. In de zomer van 2017 is er door Inge van Stokkom van het Netwerk Oorlogsbronnen, Ykje Wildenborg van het MoMu in Antwerpen en mijzelf gewerkt aan een handleiding die het voor iedereen mogelijk moet maken om thesauri te verrijken. Hierin worden ook de Fuzzy Lookup-methode met Excel en verrijking via Cultuurlink.nl toegelicht.

De Zuiderzeecollecties in Zuiderzeecollectie.nl

Na het opschonen van de trefwoordenlijst van Huizen via de bovenstaande methodes blijft een lijst over van aan URI’s gekoppelde termen die direct in het CRS kunnen worden geïmporteerd. Daarnaast is er een lijst van termen die als ‘onjuiste trefwoorden’ gezien kunnen worden. De medewerkers in Huizen kunnen door deze tweede lijst gemakkelijk hun thesaurus opschonen. Vervolgens wordt deze geschoonde en verrijkte lijst ook weer in het CRS geïmporteerd. Huizen beschikt dan over een geschoonde en gekoppelde trefwoordenlijst. De volgende stap wordt het importeren van de collectie van Huizen in collectienederland.nl, de verzamelplaats voor alle museale collecties van Nederland. Voor andere websitebouwers, waaronder Driebit, is het mogelijk om de data uit collectienederland op te halen in RDF-format. Deze data wordt vervolgens gebruikt om de website Zuiderzeecollectie.nl te vullen. Dat betekent dat er uiteindelijk één aggregator van museale collecties is die door verschillende websitebouwers kan worden aangesproken om afzonderlijke platforms oftewel afgeleiden te maken. Als Huizen en de andere musea uit het Netwerk direct URI’s bij hun data meeleveren, maken ze het dus mogelijk voor meerdere websitebouwers om door middel van Linked Data informatie uit de externe bronnen op te halen. Een thesaurus die eenmaal is verrijkt, biedt dus vele opties voor het gebruik van de data.

Sinds oktober 2016 zijn we een heel eind gekomen met de verschillende Zuiderzeemusea. Er is een groter bewustzijn onder de instellingen dat het beheer van thesauri, locaties en kunstenaarsdata vooral bij de instelling moet blijven die zich daarin heeft gespecialiseerd en dat een URI kan worden gebruikt om je te verbinden met die kennisbron. Ook is er een platform gebouwd waar op het moment van dit schrijven al de collectie van het Zuiderzeemuseum wordt getoond, geheel verrijkt door data van externe bronnen door middel van Linked Data. Daarnaast is er een infrastructuur bedacht voor de vervolgstappen die moeten worden genomen om de andere instellingen op Zuiderzeecollectie.nl aan te laten sluiten. Dit project heeft musea met elkaar verbonden. Er wordt nu al veelvoudig kennis en data uitgewisseld en geschoond en er is een prachtig platform gebouwd waarop de musea hun collecties kunnen gaan presenteren. Dit project heeft een looptijd van twee jaar, maar is daarna nog lang niet ten einde!



Uiteraard is een goede werkplek van cruciaal belang voor het slagen van dit project.


---


Shannon van Muijden is databeheerder van de collectie van het Zuiderzeemuseum.

 
2 plus 8 is:*
(anti-spam)

Reacties (0)

Er zijn nog geen reacties geplaatst.