Cookies op DEN.nl
den.nl maakt gebruik van cookies voor het anoniem meten van het website bezoek en het vergroten van het gebruiksgemak. Door op 'ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van deze cookies.

3D-digitalisering in de Nederlandse Erfgoedsector – een verkenning

4 augustus 2015 - Berry Feith & Monika Lechner




“Digitale fotografie was een moving target, 3D is een bullet” *. De ontwikkelingen bij 3D-digitalisering gaan razendsnel. Wat betekent dit voor de Nederlandse erfgoedwereld? Wat is wenselijk en wat is mogelijk? In mei werd hierover gediscussieerd door diverse vertegenwoordigers uit de erfgoedsector.

De initiatiefnemers van deze bijeenkomst, Tjeerd de Boer (ministerie van OCW), Maarten Heerlien (Naturalis) en Monika Lechner (DEN), zien internationaal een enorme toename van 3D-visualisaties in het erfgoedveld. Naast archeologie, architectuur en stedenbouw zijn er veel 3D-initiatieven bij het digitaliseren van museumcollecties. Dit roept de vraag op hoe het in de Nederlandse erfgoedsector is gesteld. Welke 3D-initiatieven zijn er, en hoe gaat de sector om met deze ontwikkeling die veel nieuwe mogelijkheden met zich meebrengt?

Voorbeeldprojecten

Een goed voorbeeld van een 3D-visualisatie is de app 'Tijdreis 2000 jaar Domplein' die de Geschiedenis Online Prijs 2015 heeft gewonnen. Dit is één van de voorbeelden die laat zien dat het nu het juiste moment is om met 3D aan de slag te gaan. De waarde van 3D-visualisaties voor wetenschappelijke doeleinden is inmiddels bewezen. Het grote publiek kent met name door films het 3D-formaat. Kijken we op de websites van musea dan zijn op dit moment, enkele uitzonderingen daargelaten, weinig objecten in 3D te bewonderen.


Screenshot van 3D-gedigitaliseerde mammoet uit de museumcollectie van Naturalis. Maker: Edwin van Spronsen,
Naturalis Biodiversity Center 2015. Licentie: CC-BY.


In een 3D pilot die museum Naturalis heeft uitgevoerd is een mammoet te zien die via fotogrammetrie (zie ook het kennisdossier 3D-digitalisering) tot stand is gekomen. Het skelet is in de gewone opstelling (met nachtverlichting aan) gefotografeerd. Harde schaduwen moeten worden vermeden bij deze techniek. Voor het 3D-model waren ongeveer honderd foto’s nodig. Een trilobiet werd achter glas gefotografeerd en met AGIsoft software (ca. €160,00 in aanschaf) omgevormd tot 3D-model. Hiervoor waren twaalf opnames nodig. Het materiaal is opgeslagen in een Drupal CMS. Als webviewer is three.js gebruikt, hiervoor is echter een ervaren webprogrammeur nodig. Voor niet gespecialiseerde webdesigners is SketchFab een goed alternatief. Hieruit blijkt dat fotogrammetrie laagdrempelig, goedkoop en gemakkelijk toepasbaar is, dus ook kleinere musea kunnen ermee aan de slag. De belangrijkste voorwaarde is een goede fotograaf, want foto's dienen met dezelfde belichting genomen te worden. De foto's worden, om kwaliteitsverlies te voorkomen, in RAW formaat opgeslagen.


3D-modellen

3D wordt steeds meer mainstream. Er zijn talrijke 3D repositories, iedereen kan 3D-modellen up- of downloaden, online 3D cursussen volgen en bedrijven doen grote investeringen in 3D-ontwikkelingen.


Afbeeldingen: Daniel Pletinckx (Visual Dimension). Links: Interactieve 3D print van het Augustus Prima Porta beeld in het Allard Pierson museum. Rechts: Ara Pacis 3D model.

De 3D-prints van de ‘Augustus Prima Porta’ en de ‘Ara Pacis’ die in het Allard Pierson Museum bij de tentoonstelling ´Keys to Rome´ worden getoond, werden al eerder door commerciële partijen als 3D-printbare modellen online te koop aangeboden. Deze modellen zien er goed uit maar bevatten toch behoorlijk wat foutjes. Musea kunnen juist hier een belangrijke rol vervullen. Als hoeder van het authentieke object en garant staande voor betrouwbare kwaliteit van digitale afgeleiden, is het zaak 3D-modellen van hoge kwaliteit te creëren en beschikbaar te stellen. Een goed voorbeeld is het British Museum dat op Sketchfab een aantal collectiestukken in 3D toont.


Praktisch te nemen stappen

3D is momenteel niet geïntegreerd in de basisfunctie van musea (onderzoeken, bewaren en ontsluiten). Vaak ontbreekt ook de kennis om met 3D-modellen overweg te kunnen. Hoe kunnen we dit veranderen, wat kunnen we doen om 3D te laten landen in de erfgoedsector? Voorgesteld wordt om trapsgewijs te werk te gaan:

Stap 1: documenteer objecten in voldoende 2D-foto’s (360 graden fotografie). Voordeel: je hoeft wanneer je een 3D-model wilt maken (zie stap 2) hierna het object niet meer uit het depot te halen. Deze aanpak is relatief goedkoop en goed te integreren in bestaande werkprocessen.
Stap 2: bij behoefte kun je van een aantal geselecteerde objecten een 3D visualisatie laten maken (met behulp van fotogrammetrie).
Stap 3: voor specifieke doelen gebruik je meer gedetailleerdere 3D-digitaliseringstechnieken.

Daarnaast zal het nodig zijn enige kennis over 3D-modellering op te bouwen. Goed opdrachtgeverschap richting 3D-dienstverleners is daarbij een uitgangspunt.


De meerwaarde van 3D

In plaats van ons af te vragen welke mogelijkheden er voor 3D in de erfgoedwereld zijn kunnen we de vraag ook omdraaien: welke problemen kan 3D voor het erfgoedveld oplossen? Welke behoeftes kan 3D daadwerkelijk vervullen? Voor onderzoekers, de geïnteresseerde leek en de vluchtige bezoeker? Dit zijn vragen die ook het individuele museum zich moet stellen.
 
Het tonen van 3D objecten is pas het begin. Denk aan de connotatie bij objecten waar hele verhalen opstaan (bijvoorbeeld graftombes en grafzerken). Deze verhalen worden op dit moment nog nergens goed verteld en zeker niet gerelateerd aan of in het 3D object. 3D heeft ook de warme belangstelling van conservatoren en onderzoekers. Multi-shot opnames, een techniek waarmee je een hele jurk inclusieve onderjurken kunt digitaliseren, zorgen ervoor dat je het kwetsbare object kunt bestuderen zonder dat het nog uit de doos hoeft.


Vervolgacties

Hoe kunnen we 3D een plaats geven in de erfgoedsector? Goede voorbeeldprojecten kunnen helpen. Het geven van trainingen voor een beter opdrachtgeverschap is, als gezegd, belangrijk. Hoe kunnen we deze ambities vormgeven? Belangrijk is om vervolgbijeenkomsten te organiseren. Bijeenkomsten die het beste thematisch ingevuld kunnen worden. Ook is betere kennisdeling nodig in de vorm van een online community. In het kader van de behoefte aan richtlijnen is er tijdens de bijeenkomst nagedacht over nut en wenselijkheid van een DE BASIS voor de vervaardiging van 3D-modellen. Daarbij is het goed om te vermelden dat er al initiatieven worden ondernomen. Het Rijksmuseum heeft bijvoorbeeld The Amsterdam Principles, richtlijnen voor 2D-fotografie online gezet. Bedoeling is dat dit initiatief zal worden doorgezet naar een groter platform met daarbij ook richtlijnen voor 3D. Tenslotte is er aangedrongen op nauwere samenwerking met de creatieve industrie. Dit maakt verdere innovatie en een betere commerciële uitbating van 3D-modellen mogelijk.


3D kennisdossiers op de website van DEN:

Inzet van 3D-modellen in de erfgoedsector
3D-digitalisering

*Robert Erdmann, Senior Scientist, Rijksmuseum
4 plus 10 is:*
(anti-spam)

Reacties (0)

Er zijn nog geen reacties geplaatst.