Cookies op DEN.nl
den.nl maakt gebruik van cookies voor het anoniem meten van het website bezoek en het vergroten van het gebruiksgemak. Door op 'ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van deze cookies.

Cultureel Erfgoed op het Dashboard

7 januari 2011 - Gerhard Jan Nauta




Het springt in het oog dat op erfgoed conferenties de laatste tijd steeds vaker aandacht uitgaat naar het visueel inzichtelijk maken van museum- en collectie-informatie. Op Museums and the Web 2010 kwam het onderwerp aan bod, bijvoorbeeld in een workshop en bijbehorende paper van Richard Urban, Michael Twidale en Piotr Adamczyk: Designing and Developing a Collection Dashboard. En ook op de meest recente MCN Conferentie (oktober 2010) stond het onderwerp in de belangstelling in een sessie getiteld Information Visualization and Museum Practice.

Eindelijk! Want terwijl in de beta-wereld de wetenschap van het visualiseren (infoviz science) al jarenlang een stormachtige ontwikkeling beleeft – aangezwengeld door de noodzaak om massieve datastromen op onderzoeks-gebieden als de meteorologie, ruimtevaart, of de financiële dienstverlening behapbaar te houden, wordt er in museumkringen nog maar sporadisch nagedacht over de mogelijkheden om de verwarrend snel groeiende museale (metadata-)bestanden op de menselijke maat af te stemmen. En dat is vreemd. Aan instrumentarium is er geen gebrek. Vanuit de commercie worden populaire tools om zonder hoge kosten visualisaties te bouwen online aangeboden. Denk aan Many Eyes van IBM of Yahoo Pipes. En dat je daar in de museumwereld iets mee kunt beginnen toont Piotr Adamczyk op zijn blog Museum Pipes (prima voor een indruk van mogelijkheden).

Het is eens te meer vreemd omdat je mag aannemen dat er juist in (kunst-)musea heel wat experts rondstappen die wel weten hoe je een ingewikkeld verhaal aanschouwelijk kunt maken, die daar trots op zijn, en die dat nu ook ‘es in praktijk kunnen brengen. Daar komt bij dat de informatieovervloed vanuit het digitale aanbod van erfgoedinstellingen de komende jaren alleen maar zal toenemen. Wie voelt zich nu aangesproken?

Informatie visualisatie, dat is de plek waar metadata (harde cijfers) en esthetiek (fraai design) elkaar raken. Dat visualisaties een eigen esthetiek hebben bewijzen de boeken van Edward Tufte en is te beleven op sites als Information Aesthetics en Visual Complexity.

(Misschien wel bevorderd door continu beschikbare hoge-school-presentaties als die van de TED Talks (zie voorbeeld: Hans Rosling’s presentatie uit 2006: hans_rosling_shows_the_best_stats_you_ve_ever_seen!) is trouwens de gemiddelde kwaliteit van presentaties op digitaal erfgoed-conferenties er flink op vooruit gegaan. Dat lijkt me ook al een duidelijk signaal dat de tijd rijp is. Tegenwoordig kun je je betoog ondersteunen met - mits goed gebruikt - visuele hulpmiddelen als PRezi of PersonalBrain. De tijd is rijp voor een welbewust en breed inzetten op de visuele overdracht van informatie, óók in de erfgoedsector.)

Uit mijn studietijd herinner ik de Engelstalige handboeken, waarin de afmetingen van kunstwerken in inches werden aangegeven. Knap lastig was dat. "1 inch = 2,54 cm" noteerde je dan op de cover, en af en toe krabbelde je ter ondersteuning van het voorstellingsvermogen de afmetingen in meters of centimeters bij een schilderij, in het bijzonder bij werken met uitzonderlijke proporties. Wat een onbeholpen gedoe! Ergens midden jaren '90 studeerde bij het Leids Kunsthistorisch Instituut Judith van Meeuwen af op een multimedia-onderwijstoepassing, waarbij aan de hand van 2d kunstwerken uitleg werd gegeven over beeldkenmerken als het gebruikte kleurpalet, compositie, ruimtesuggestie etc. Judith koos er in die dagen voor om bij elk werk in het programma een silhouet-achtig poppetje op te nemen dat naar grootte kon variëren, afhankelijk van de maten van het getoonde werk. Onlangs zag ik iets dergelijks terug bij het Fitzwilliam Museum. (Als je een beetje gaat zoeken ontdek je vermoedelijk al gauw meer van zulke visualisaties. We zullen daar de komende tijd een lijstje van bijhouden.)



Het aardige aan dit voorbeeld is dat objectinformatie die toch al in de museale database aanwezig is – de geregistreerde afmetingen (hoogte x breedte) van schilderijen (uiteraard gestandaardiseerd naar maten en maateenheid) – gebruikt wordt om via een simpel algoritme de indruk van het formaat over te brengen. Dergelijke partiële vertaalslagen van cijfers naar beelden komen bij elkaar op het collectie/-informatie dashboard.

Wat is dan een information dashboard? Urban et al. halen deze definitie aan: a visual display of the most important information needed to achieve one or more objectives, which fits entirely on a single computer screen so it can be monitored at a glance. (Few, 2006) Het gaat dus om een beknopte presentatie (één scherm) , van globale karakteristieken, met het oog op …volgende stappen. De presentatie is geen doel op zich, maar vooral bedoeld om ja dan wel nee verder te grasduinen.

De bedoeling van een information dashboard is de gebruiker – die, zoals Urban et al. opmerken , steeds vaker via een Google zoekactie plompverloren op de digitale representatie van een museaal object zal stuiten - te oriënteren: Wat hebben we hier? Hoe verhoudt dit zich tot andere zaken? Is het voor mij van belang? Heeft het zin om verder te kijken? Enz.

Globaal kun je twee basistypen van museale information dashboards onderscheiden: er is het dashboard waarmee in een (of enkele) oogopslag(-en) de karateristieken van een museum/collectie kunnen worden getypeerd. Een trendsettend voorbeeld is het dashboard van het Indianapolis Museum of Art. Daarbij kan het aantal objecten in de collectie zijn aangegeven, of het aantal bezoekers dat er naar is komen kijken, of zelfs het aantal kilowattuur dat nodig is om de zalen in het museum te verwarmen, de objecten in het museum te verlichten of (met behulp van computers) te beschrijven.

Het andere basistype stelt het erfgoedobject zelf centraal, maar dan in de context van andere objecten. Het object kan op een tijdbalk worden geplaatst; de ontstaansregio kan op de kaart worden aangegeven; de waarde ervan kan visueel worden getypeerd door een afbeelding van even kostbare contemporaine voorwerpen; de afmetingen zijn te vergelijken met een menselijk silhouet (zie boven) etc. De uitdaging bestaat er uit om te zoeken naar creatieve manieren om de kale metadata op aansprekende wijze te vertalen naar herhaalbare visuele typeringen. Een prototype van Richard Urban is Opening History.




Het ideaal voor de toekomst – waar via initiatieven als Europeana en de Digitale Collectie Nederland aan wordt gewerkt – is om ook objecten uit verschillende fysiek gescheiden collecties met elkaar in verband te brengen (interoperabiliteit). De behoefte aan overtuigende information dashboards zal daarbij nog sterker worden gevoeld. Wat we dan wel moeten hebben zijn uitstekende metadata. Het onderzoek van Urban et al. toont aan dat er vooralsnog te veel mis is, juist op het niveau van de metadata standaardisatie, om tot werkelijk aansprekende presentaties te komen: Ideally we would like to offer a dashboard for each of the collections aggregated (…) While this might have been possible for any one collection, variations in metadata quality proved to be disparate enough to make this difficult. Minor encoding differences meant that the number of “unique” values expressed in the metadata ballooned to the point of making the visualizations complex and unreadable.

De uitdaging voor erfgoedinstellingen is dus tweeledig: we hebben inventieve visualisatie-vormen nodig (focused visualizations) om te kunnen integreren in online collectie dashboards (voorbeelden!). En we hebben nog altijd behoefte aan oplossingen om afwijkende beschrijvingswijzen aan elkaar te relateren.

Kijk naar dit lijstje op Delicious (zolang het nog kan) naar (meer) voorbeelden van: erfgoedcollectie-visualisaties, visualization, museums, archives, dashboards.
Tags:
usability   innovatie   Europeana   visualisatie  
8 plus 5 is:*
(anti-spam)

Reacties (0)

Er zijn nog geen reacties geplaatst.