Cookies op DEN.nl
den.nl maakt gebruik van cookies voor het anoniem meten van het website bezoek en het vergroten van het gebruiksgemak. Door op 'ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van deze cookies.

Wat zijn verweesde werken?

20 augustus 2009 - Annelies Van Nispen




Verweesde werken zijn werken waarvan de maker/auteur/rechthebbende niet bekend is of niet te achterhalen is. Het kan dat de maker anoniem is, het kan zijn het adres (of dat van de erven) niet te achterhalen valt. Maar strikt genomen vallen deze werken onder het auteursrecht en dat geldt tot 70 jaar na de dood van de maker.

Bibliotheken, musea en archieven hebben veel verweesde werken in hun collectie. Dit kunnen bijvoorbeeld foto's of objecten zijn die in het verleden door particulieren zijn geschonken aan het museum of archief. De reden waarom mensen, dit hebben geschonken is (hoogstwaarschijnlijk) dat zij hopen dat het museum of archief het materiaal bewaard en beschikbaar maakt voor onderzoek, wellicht ook tentoonstelt. Bibliotheken, musea en archieven hebben door de vele mogelijkheden van het internet nu ook de waarde ontdekt voor het publiek van dit soort collecties en willen ze graag openbaar maken.

Maar dan is het, volgens een strenge interpretatie van de auteurswet, een problematisch verweesd werk geworden. En moeten erfgoedinstellingen op zoek naar de rechthebbenden. De speurtocht naar rechthebbenden wordt de Due Diligence Search genoemd. De rechthebbenden zijn in veel gevallen niet te achterhalen (blijkt soms na een uitputtende zoektocht die erfgoedinstellingen zelfs langs de bejaardenhuizen voert). Als de rechthebbenden wel gevonden worden, zijn ze voor het overgrote deel blij met openbaarmaking.

Dit betreft particuliere schenkingen, maar het kunnen bijvoorbeeld ook boeken of tijdschriften zijn uit het begin van de 20e eeuw. Het boek is geen commercieel succes geworden, de auteur valt niet te achterhalen en de uitgever is ook allang failliet. Ook hier moet de erfgoedinstelling heel veel moeite doen om te rechthebbende te achterhalen. Dit lukt in veel gevallen niet.

Het probleem van de verweesde werken staat inmiddels op de agenda. In het rapport 'In from the Cold: An assessment of the scope of 'Orphan Works' and its impact on the delivery of services to the public' in opdracht van vele vooraanstaande organisaties in the UK wordt het als volgt geformuleerd:
"The huge scale and significant impact of Orphan Works, conservatively estimated to be some 25 million items acrosse public sector organisations, has led to a 'locking up' of content with little or no prospect of these items ever making a meaningful contribution to a knowledge economy without potentially complex and costly 'Due Diligence' processes. The flow of the public sector content and the maximisation of the potential of its value is being disrupted."

Ook Viviane Reding, de EU commisaris voor Technologie en Media benoemde het probleem in een toespraak over de toekomst van Digitaal Europa (waar het meer toegespitst wordt op bibliotheken en boeken):
"We should create a modern set of European rules that encourage the digitisation of books. More than 90% of books in Europe's national libraries are no longer commercially available, because they are either out of print or orphan works (which means that nobody can be identified to give permission to use the work digitally)."


[...]

If we do not reform our European Copyright rules on orphan works and libraries swiftly, digitisation and the development of attractive content offers will not take place in Europe, but on the other side of the Atlantic."

Dat laatste laten Nederlandse erfgoedinstellingen en de Nederlandse overheid zich hopelijk niet gebeuren!

Alvast een advies: Regel de rechten met mensen die zaken willen overdragen nu (en met name ook voor publicatie op internet).

Meer informatie over auteursrecht kunt u vinden in ons Themadossier Auteursrechten.
5 plus 6 is:*
(anti-spam)

Reacties (2)

Tijl - donderdag 20 augustus 2009 om 12:48
Of een ander advies: verlies niet te veel tijd met dergelijke zoektochten (het lukt meestal toch niet), ga ervan uit dat eventuele rechthebbenden blij zullen zijn met de openbaarmaking (wat uit de praktijk blijkt), en plaats een of andere disclaimer dat je toch een poging hebt ondernomen om de betrokken personen te vinden (zo ben je toch wat ingedekt bij eventuele problemen).
annelies - dinsdag 25 augustus 2009 om 10:12
Dat zou inderdaad een prettige pragmatische oplossing zijn. Maar het is de vraag of deze wel rechtsgeldig is. Erfgoedinstellingen zijn gelukkig nog nooit voor de rechter gedaagd door rechthebbenden van verweesde werken wegens inbreuk op het auteursrecht. En zoals je zegt zijn de meeste rechthebbenden blij dat het materiaal dat zij in het verleden aan erfgoedinstellingen hebben gegeven gebruikt wordt. Maar er is ook nog nooit een (proef)proces geweest (voor zover ik nu weet) om vast te stellen hoe (streng) de auteurswet geïnterpreteerd wordt door de rechter, waar het om werken met geen of nauwelijks commerciële waarde, vaak amateurmateriaal en nauwelijks te achterhalen rechthebbenden betreft. De onderzoeken en de toespraak laten zien dat de huidige auteursrechtwetgeving en het internet niet in elkaars voordeel werken. Dit geldt ook voor digitalisering en het publiceren van cultureel erfgoed. Iedereen is het er over eens dat het een probleem is, nu nog een oplossing. Het liefst een die in het voordeel is voor erfgoedinstellingen en het publiek! Wordt vervolgd...