Cookies op DEN.nl
den.nl maakt gebruik van cookies voor het anoniem meten van het website bezoek en het vergroten van het gebruiksgemak. Door op 'ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van deze cookies.

Projectevaluatie: Muziekschatten van de Omroep

17 april 2012 - Monika Lechner




Op 14 maart 2012 waren Jeanine Tieleman en Monika Lechner, kwaliteitsmedewerkers bij DEN, te gast bij het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) in Hilversum. Met Eric van Balkum (applicatiebeheerder/catalogiseerder/webmaster) en Martie Severt (manager bibliotheek MCO) praatten ze over het in 2011 afgeronde Digitaliseren met Beleid-project Muziekschatten van de Omroep.

Steeds meer projecten uit de subsidieregeling Digitaliseren met Beleid zijn inmiddels afgesloten en geëvalueerd. DEN is benieuwd naar de ervaringen die zijn opgedaan tijdens de projecten en voert evaluatiegesprekken met een aantal instellingen. Als basis voor het gesprek dienen de antwoorden uit het evaluatieformulier. Het doel hiervan is om de projectvoortgang te belichten en de leermomenten te delen met de rest van de erfgoedsector.





Over het Muziekcentrum van de Omroep (MCO)
Het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) maakt deel uit van de Publieke Omroep. Het is een instrument van de Publieke Omroep in de programmering en productie van levende klassieke én populaire muziek. Het wordt vooral gebruikt op Radio 4, maar ook op andere radio- en televiesiezenders. Naast grote concertseries zijn er allerlei optredens in concertzalen en programma’s. Tot het MCO behoren diverse orkesten en, niet in de laatste plaats, de Muziekbibliotheek. De Muziekbibliotheek is ontstaan tijdens de Tweede Wereldoorlog, door de samenvoeging van kleine, bij diverse omroepen aanwezige collecties bladmuziek. Vandaag de dag kan de collectie van de Muziekbibliotheek worden gerekend tot een van de grootste collecties bladmuziek in Europa.

Als gevolg van de geplande omroepbezuinigingen was er voor het MCO vanaf najaar 2010 onzekerheid over het voortbestaan. Inmiddels is duidelijk dat het MCO blijft bestaan, maar dan wel in wezenlijk gereduceerde bezetting: het aantal medewerkers wordt gehalveerd. Ondanks deze moeilijkheden is het project 'Muziekschatten' - dat in 2009 werd gesubsidieerd uit de DMB regeling - keurig op tijd en zonder grote problemen of koerswijzigingen afgerond.

Doelstelling van het project Muziekschatten bij het MCO
Bij het MCO wordt gewerkt aan een samenhangend en herkenbaar crossmediaal aanbod, dat zowel het archief als de actuele concerten en opnamen bevat. Dit gebeurt in nauwe samenwerking en afstemming met alle omroeppartners die hieraan een bijdrage kunnen leveren. De Muziekbibliotheek van het MCO wil hierbij aansluiten door een selectie van bladmuziek online beschikbaar te stellen. Met dit doel is het project Muziekschatten.nl in het leven geroepen. Met dit project wil de Muziekbibliotheek enerzijds een deel van de bladcollectie digitaliseren en anderzijds nieuwe diensten ontwikkelen voor de diverse doelgroepen.

Het project omvat drie onderdelen:
  1. Digitaliseren en beschikbaarstellen van bladmuziek uit de collectie, ook op aanvraag van het publiek.
  2. Opzetten van een Virtuele Studio waar gebruikers de mogelijkheid hebben om eigen muziekopnamen/uitvoeringen van bladmuziek uit de gedigitaliseerde collectie van de bibliotheek te uploaden.
  3. Bouw en vullen van een Wiki Omroepmuziek met tekst en foto’s van componisten uit de bibliotheekcollectie en links naar geluidsopnames van de bibliotheek zelf en van andere muziekinstellingen (Beeld en Geluid).
Realisatie
Van de 6.000 muziekwerken (115.000 pagina’s) die gepland waren om gedigitaliseerd te worden, zijn er binnen het kader van het project 5.000 daadwerkelijk gedigitaliseerd en in PDF-formaat te raadplegen en te downloaden. Hiervoor moeten gebruikers zich eenmalig registreren. Op dit moment zijn er ruim 2.000 accounts geregistreerd. De Virtuele Studio is gerealiseerd en in gebruik genomen en de Wiki voor de Omroepmuziek is eveneens operationeel.



Enige vertraging ontstond er alleen bij de selectie van de muziekwerken per categorie. Dit bleek veel meer tijd te kosten dan van te voren was ingeschat. Dat kwam onder andere doordat een deel van de geselecteerde werken nog niet gecatalogiseerd was.

Problemen met de clearing van auteursrechten
Clearing van de auteursrechten vormde een groot probleem, aangezien afspraken die gemaakt waren met de Stichting Musicopy uiteindelijk niet door deze stichting niet konden worden nagekomen omdat zij werd opgeheven. Voor Buma/Stemra was het niet mogelijk om deze afspraken over te nemen. Het gevolg hiervan is dat nog niet al het gedigitaliseerde materiaal online gezet kan worden omdat voor een deel daarvan nu eerst individuele afspraken met rechthebbenden moet worden gemaakt.
Een ander gevolg was dat deze ontwikkeling het selectieproces vergaand heeft beïnvloed, omdat nu het meest zwaarwegende selectiecriterium om een werk voor digitalisering te selecteren veranderde van 'waardevol en interessant' in 'beschikbaarstellen zonder risico'.

Samenwerking
Binnen het kader van dit project werd met verschillende partijen in meerdere of mindere mate samengewerkt, namelijk met Muziekcentrum Nederland, Beeld en Geluid (NIBG), omroepen, en leveranciers zoals Nextfactory (webbouwer), Microformat (scannen) en Infomanagement (gedeeld projectleiderschap). Deze samenwerking verliep over het algemeen goed. De enige strubbelingen ontstonden rondom de installatie van de nieuwe website op de server van de publieke omroep, waar de hele ICT infrastructuur van het MCO is ondergebracht. Het was moeilijk om de toegang tot de server voor de webbouwer te regelen.

Van samenwerking met andere erfgoedinstellingen in het kader van dit project is afgezien. Een subsidieaanvraag indienen met meerdere partijen was namelijk veel complexer. Ook maakt samenwerking met anderen een strakke uitvoering van een project een stuk ingewikkelder. Bovendien heeft de bibliotheek van het MCO door deze aanpak nu volledig het heft in eigen handen. Maar in het vervolg op dit project wordt intensieve samenwerking met partijen als Beeld en Geluid of de Muziekencyclopedie niet uitgesloten.

Digitalisering van extern naar intern
Het digitaliseren van de scans is uitbesteed aan Microformat. Een eis aan de digitalisering was dat de metadata in Dublin Core aangeleverd zou worden. Hiervoor vertrouwde de bibliotheek op de leverancier, een controle hierop door de bibliotheek heeft nooit plaatsgevonden.

Na afloop van het project worden de scans voortaan intern vervaardigd. Bij de vervaardiging van de scans worden de Metamorfoze richtlijnen (link) gehanteerd: 300 dpi in tiff 24 formaat. Kwaliteitscontrole is vooral gebaseerd op uiterlijke factoren: is de tekst goed leesbaar? Is het bestand groot genoeg, dus rond 24 MB? Kleinere bestanden zijn meestal niet goed.

Standaarden en technische realisatie
Een externe webbouwer heeft de website gerealiseerd die werd vormgegeven door de interne vormgever van het MCO. Delen van de website zijn in opensource gebouwd, waarbij gebruik gemaakt wordt  van een PostgreSQL-database. De webapplicatie is geboud in een Caucho Resin applicatieserver en daaraan gekoppeld is het bibliotheekssysteem Cuadra Star.

Inhoudelijke ontsluiting
De bibliotheek van het MCO beheert een interne thesaurus (gevalideerde namendatabase) en ondersteunende tabellen van orkesten. De bibliotheekcatalogus is gebaseerd op de ISBD standaard.

Inzet van sociale media
Twitter: @muziekschatten; ca. 500 volgers
Facebook: ± 50 fans, aantal neemt langzaam toe

Het MCO ervaart de inzet van sociale media als verrijking. Vooral het qua opzet eenvoudige, maar heel effectieve spel #collectievissen op Twitter biedt een goede kans om het publiek op een andere manier kennis te laten maken met de collectie. De sociale media-accounts worden op dit moment door een persoon beheerd. Verder heeft het MCO nog aparte accounts voor de muziekbibliotheek. De beheerder van de accounts vindt het lastig in te schatten hoeveel tijd hij kwijt is met het beheer van de sociale media. Wel kan hij stellen dat hij er dinsdags regelmatig veel tijd aan kwijt is omdat dan het nieuwe #collectievissen thema gepubliceerd wordt. Hij gaat dan op zoek in de collectie en zet gerelateerde muziekschatten online op Twitter en Facebook. Dat plaatjes op Facebook ook geïndexeerd worden door de Google searchbot vindt de beheerder van de social media-accounts een voordeel. Daardoor wordt de collectie opnieuw of zelfs voor het eerst de wereld in geholpen. Maar de inzet van sociale media vindt hij in de eerste plaats inspirerend. Het directe contact met het publiek geeft veel extra waardering en er ontstaan doorgaans leuke relaties uit. Zo is er contact gelegd met de kleinzoon van een componist die zelf de familiecollectie gaat digitaliseren en deze beschikbaar zal stellen voor het MCO.

De collectie buiten het MCO
In het oorspronkelijke projectplan werd de deelname aan het Geheugen van Nederland als doel opgevoerd. Door de stillegging van dit portaal is dat niet meer gelukt. Hierdoor is ook de geplande OAI- en SRU-toegang tot de collectie niet gerealiseerd. Beschikbaarstelling van de collectie voor Europeana wordt nog overwogen, maar daar zijn nog geen concrete stappen voor ondernomen. Naar aanleiding van een onderzoek door het adviesbedrijf Berenschot - dat binnen het MCO in een ander verband werd gehouden - werd de collectie Muziekschatten als zeer waardevol gekwalificeerd.  

Wat heeft het MCO ervan geleerd?
Het project was voor de onderlinge samenwerking in het team zeer nuttig vanwege het gemeenschappelijke doel met een strakke deadline. Daarnaast was het aanleiding om de manier van catalogiseren sterk te verbeteren en hebben medewerkers de collectie nog veel beter leren kennen, vooral de onderdelen die vooraf niet toegankelijk waren. Door het project zijn medewerkers creatiever gaan denken over de inzet van de collectie. Je zou kunnen zeggen dat iedereen nu veel trotser is op de collectie, mede door de directe interactie met gebruikers die op de sociale media hun waardering laten blijken.

Wat kan het MCO anderen meegeven?
De bibliotheek van het MCO is zeer tevreden over het verloop van het project. Wel is geleerd dat afspraken met derden altijd beter kunnen, vooral als het gaat om verschillende partijen die moeten samenwerken om de ICT-infrastructuur te realiseren. Wat het MCO anderen mee wil geven is dat het een heel arbeidsintensief traject is, dat je een goede selectie moet maken, maar dat het met de digitalisering pas begint. Je moet je publiek ook op de hoogte stellen dat de collectie er is, anders komen ze niet.
6 plus 1 is:*
(anti-spam)

Reacties (0)

Er zijn nog geen reacties geplaatst.