Opslag op cd-r en dvd-r
31 oktober 2011 - robert gillesse
Met enige regelmatig krijgt DEN vragen over de betrouwbaarheid van opslag op recordable cd’s en dvd’s. Anno 2011 is langetermijn-opslag op cd-r en/of dvd-r eigenlijk geen serieuze optie meer.
Harde schijven zijn inmiddels dermate in prijs gezakt dat voor een relatief gering bedrag schijven met één of zelfs twee TB te krijgen zijn (ter vergelijking: op een één TB schijf passen bij benadering 1.497 cd’s en 217 dvd’s) en ook meer professionele opslagsystemen zijn voor kleinere erfgoedinstellingen inmiddels betaalbaar geworden. Daarnaast zijn er sinds een paar jaar de mogelijkheden van opslag “in the cloud” (opslag op afstand en via internet toegang).We naderen ondertussen het punt dat de informatiedragers –schijven, flash memory, wolken, etc - er eigenlijk niet meer toe doen en er gekeken kan worden naar de dingen die er echt toe doen. Onder andere: de redundantie van de opslag (hoeveel kopieën zijn er binnens- en buitenshuis nodig?), de privacy van de data, de snelheid van de toegang tot de data en het prijskaartje dat daar bij hoort.
Houdbaarheid van de dragerOnderzoek door de Library of Congres uit 2007 heeft aangetoond dat wanneer cd-r of dvd-r’s van een goede kwaliteit worden gebruikt, die op een verantwoorde manier zijn beschreven en op de juiste manier worden opgeslagen, de schijven serieus lang mee kunnen gaan. Tot wel 30 jaar en meer.
Maar zelfs als aan al deze voorwaarden wordt voldaan is het de vraag of het anno 2011 verstandig is bestanden weg te schrijven op schijven met een zeer beperkte opslagcapaciteit (en dus relatief duur), waarvan de toegankelijkheid moeizaam is (bestanden kunnen pas worden ingelezen door een schijfje handmatig in een leesapparaat te plaatsen) en de betrouwbaarheid slechts moeizaam valt te garanderen (zie de onderstaande aanbevelingen).
Ook is het zeer de vraag of er op de lange termijn nog hardware aanwezig zal zijn die de schijven kan lezen. Nu al komen er steeds meer computers op de markt die geen disk drive meer hebben.
Veroudering van de data
Daarnaast is het natuurlijk niet alleen de drager die gevaar loopt. Ook de data op de schijven kan verouderen en op termijn onleesbaar raken als er geen software of hardware meer is die de informatie kan verwerken. Al is de cd-r in perfecte staat, de informatie op de schijf is dan even goed verloren. De verwachting is dat het probleem van digitale veroudering eerder zal optreden bij lastig toegankelijk opslagmedia als cd-r’s en dvd-r’s.
Voor de duidelijkheid moet er wel onderscheid worden gemaakt tussen recordable cd-r en dvd-r’s en industrieel beschreven cd’s en dvd’s. Al kunnen deze laatste schijven ook lijden onder slechte behandeling en zijn ze even "onhandig" in gebruik, de fysieke houdbaarheid van deze schijven staat in het algemeen buiten kijf.
Bestaande cd-r en dvd-r collecties
Wat nu te doen met bestaande cd-r’s en dvd-r’s collecties? Wanneer het gaat om bestanden die niet op andere media zijn opgeslagen geldt het als een serieuze aanbeveling de data van de schijven te migreren naar een moderner opslagmedium. Gaat het om omvangrijke archieven die niet zonder veel kosten kunnen worden gemigreerd? Lees dan hieronder een aantal aanbevelingen over het bewaren van bestaande cd-r en dvd-r collceties (afkomstig uit een artikel van Marcel Ras, uit 2005).
Aanbevelingen van bestaande cd-r en dvd-r collecties
In wezen is de houdbaarheid van geen enkele cd-r en dvd-r echt gewaarborgd. Er zijn daarentegen wel procedures die de risico’s voor verval zo veel mogelijk uitsluiten. Deze zijn vastgelegd in het rapport van de Council on Library and Information Resources (CLIR), Care and Handling of CDs and DVDs. Daarnaast bestaat er sinds 2002 een ISO-norm voor goede bewaring en behandeling van optische schijven (ISO-18925, Imaging materials – Optical disc media – storage practices).
Een aantal praktische aanbevelingen:
- Bewaar de cd-r en dvd-r's bij een temperatuur tussen de 5°C en 20°C en bij een relatieve luchtvochtigheid tussen de 20 en 50%.
- Voorkom plotselinge temperatuurwisselingen.
- Bewaar de schijven zo veel mogelijk in het donker.
- Bewaar de schijven in de doosjes en plaats de doosjes verticaal.
- Neem cd-r en dvd-r's altijd bij de rand vast, of via de ‘hub’ in het midden, en vermijd het buigen van de cd.
- Voorkom krassen en beschadigingen aan beide zijden van de schijven.
- Bewaar een eventueel hoesje niet in het doosje, het papier kan vocht aantrekken.
- Schrijf niet op het etiket van de cd en gebruik geen cd label stickers (lijm kan reageren met de onderliggende lagen).
- Controleer de data op de cd-r en dvd-r's regelmatig op fouten.
- Vermijdt stof, vuil en vingerafdrukken (draag handschoenen bij het hanteren van de cd-r).
- Als de cd-r moet worden schoongemaakt probeer, doe dat dan met een schone, katoenen doek. Wrijf de doek vanuit het centrum naar de zijkant en niet in de richting van de cd. Lukt dit niet dan is het gebruik van milde oplosmiddelen als isopropyl alcohol of methanol toegestaan. Dit geldt echter alleen voor de onderkant (en niet de labelzijde). De bovenkant mag alleen worden schoongemaakt met middelen op waterbasis.
