ENUMERATE: Europees thematisch netwerk gericht op digitaal erfgoedstatistieken
30 maart 2011
Op 1 maart 2011 is het Europese thematisch netwerk ENUMERATE van start gegaan, met als belangrijkste doel het verzamelen en publiceren van betrouwbare statistieken over erfgoeddigitalisering, digitale duurzaamheid en de online toegankelijkheid van cultureel erfgoed in Europa. Voluit: ENUMERATE: A European Survey for Statistical Intelligence on Digitization, Digital Preservation and Online Access to Cultural Heritage.
DEN en ENUMERATEDEN is samen met de Engelse Collections Trust initiatiefnemer van het project. Projectpartners komen verder uit landen als België, Duitsland, Frankrijk, Spanje, al is bij de ontwikkeling van ENUMERATE een zo breed mogelijke vertegenwoordiging in alle EU landen het streven. ENUMERATE wordt direct bekostigd door de EU.
De context van het onderzoek
Het verzamelen van statistische data is op Europese schaal nogal versnipperd. Een totaalbeeld is niet goed te krijgen. Nationale statistische onderzoeken focussen op andere facetten van erfgoed en digitalisering dan bijvoorbeeld organisaties als EGMUS (de European Group on Museum Statistics) en EUROSTAT (het statistiekbureau van de EU).
Een eerste aanzet tot het verkrijgen van betrouwbare erfgoedstatistieken werd gegeven door het Europese NUMERIC project. Dit project had als doel de ontwikkeling van een methode om de omvang, de kosten en het gebruik van gedigitaliseerde erfgoedcollecties in Europa te kunnen onderzoeken. NUMERIC was tevens een nulmeting, een eerste EU-brede inventarisatie in de lidstaten.
Een nadeel van incidenteel georganiseerd statistisch onderzoek in de erfgoedsector à la NUMERIC is dat de verzamelde gegevens snel verouderen en dat de presentatie van resultaten in de vorm van een rapport niet direct bijdraagt aan de impact van het onderzoek. Daar komt bij dat er voor instellingen die worden benaderd om mee te doen aan statistisch onderzoek (lees: enquêtes) vaak geen directe prikkels bestaan om data te delen. Het onderzoek is aldus sterk afhankelijk van de bereidwilligheid van de erfgoedsector om mee te werken, en de respons is in de regel lager dan gewenst, tenzij stevig wordt ingezet op het najagen van geënquêteerden.
Europese samenwerking en kennisuitwisseling
ENUMERATE beoogt de ontwikkeling van een Europese community of practice, gericht op samenwerking en kennisuitwisseling tussen erfgoedinstellingen en experts op het terrein van statistisch onderzoek. ENUMERATE moet uiteindelijk leiden tot de opbouw en het onderhoud van een open access data platform, waar geïnteresseerden terecht kunnen voor genormaliseerde erfgoedstatistieken en de kennis die aan de verzamelde gegevens is ontleend. Via de website van het consortium zal worden doorverwezen naar relevante informatie over erfgoedstatistieken die elders op het Web beschikbaar is.
De aanpak: een betrokken Europees netwerk
Eén van de uitdagingen van ENUMERATE is om nationale verschillen in de organisatie van het erfgoedveld en locale werkwijzen meer met elkaar in verband te brengen. Uit het project NUMERIC kwam naar voren dat zelfs zeer basale statistieken voor de hele EU niet goed traceerbaar zijn. Bijvoorbeeld het aantal erfgoedinstellingen per land, de soorten en aantallen objecten per instelling, of de globale kosten voor het digitaliseren van specifieke materiaalsoorten (boeken, schilderijen, architectuurontwerpen, e.d.).
Dit is ook één van de conclusies uit het kostenonderzoek dat de Collection’s Trust onlangs deed: “It is technically not possible to produce a single absolutely authoritative algorithm or formula for the calculation of Digitisation costs given the interdependence of the operational variables at play. Every project is different, and the contextual environment has a tremendous influence on the actual costs.” (Bron: The Cost of Digitising Europe’s Cultural Heritage: A Report for the Comité des Sages of the European Commission, November 2010.)
Het netwerk gaat op basis van een open methodiek en voortbouwend op de aanpak van het project NUMERIC een reeks reguliere enquêtes organiseren. Een aantal globaal en jaarlijks, een aantal met meer diepgang en minder frequent. Hiermee brengt het project over een langere periode zowel de voortgang en de kosten van digitalisering, als het gebruik en de duurzaamheid van de digitale collecties in kaart. De enquêtes worden met zorg afgestemd op de beschikbaarheid van gegevens bij de erfgoedinstellingen. Een belangrijke aanname hierbij is dat door de ontwikkeling van het thematisch netwerk ENUMERATE het proces van data verzamelen zich kwalitatief verder zal ontwikkelen.
Beoogde resultaten
Een dynamische data repository met goede zoekmogelijkheden en het instrumentarium om grote hoeveelheden gegevens te analyseren en visualiseren - een zogenoemd 'observatorium' - zou voor veel instellingen van direct nut kunnen zijn. Eén van de aspiraties van ENUMERATE is dan ook om de voordelen van het expliciteren van digitale feiten glashelder in te bouwen in de publicatievoorziening.
Stand van zaken
Eind november/begin december 2011 wordt een eerste versie van een korte online enquête (de zogeheten 'core survey') uitgetest bij ongeveer 100 instellingen - musea, bibliotheken en archieven - in een tiental Europese landen. De resultaten van dit vooronderzoek worden gebruikt voor de perfectionering van de enquête. Medio december zijn de resultaten van deze test bekend en in januari en februari 2012 wordt een groter aantal instellingen gevraagd om bij te dragen aan de erfgoedstatistieken. Het streven is om uiteindelijk rond de 2.500 instellingen te betrekken bij het onderzoek. De eerste resultaten zullen in maart 2012 beschikbaar komen op de website van ENUMERATE.
Conclusies
Met een grootschalig project als Europeana toont de EU aan dat het belang hecht aan digitaal goed toegankelijk (Europees) erfgoed. Ze vindt het nodig dat er met enige regelmaat betrouwbare cijfers beschikbaar komen over de stand van zaken. Aan de ene kant omdat er zo ook in de toekomst verantwoorde beslissingen kunnen worden genomen over de stimulering van nieuwe initiatieven, de ontwikkeling van erfgoedspecifieke informatietechnologie of de bekostiging van digitaliseringplannen. Aan de andere kant zijn zulke cijfers van grote betekenis voor individuele erfgoedinstellingen die willen weten of de eigen prestaties goed scoren in nationaal of internationaal verband, of die behoefte hebben aan vergelijkingsmateriaal bij het kiezen van een digitaliseringstrategie, een digitaliseringpartner of een specifieke hard- of software oplossing.
Het is de bedoeling dat het ENUMERATE netwerk evolueert tot een blijvende voorziening voor Europese erfgoedinstellingen en andere partijen, zoals nationale en regionale overheden, Europeana, individuele experts en onderzoekers. Dat kan niet zonder de betrokkenheid van de erfgoedinstellingen, of zoals de projectcoördinator het treffend formuleerde: “If you don’t participate, we have no data and the programme fails.”
Meer weten?
