Expertmeeting Documentformaten Audiovisueel Erfgoed, 22 juni 2007: Deel 2 Discussie
22 juni 2007
Op 22 juni 2007 vond de expertmeeting documentformaten audiovisueel erfgoed plaats in het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid te Hilversum. De expertmeeting werd georganiseerd door DEN, Beeld & Geluid en de Taskforce Audiovisueel.
Programma
- Introductie AV-Materiaal (DEN)
- Strategie van Beeld en Geluid
- Strategie van Nederlands Instituut voor Mediakunst/Montevideo
- Strategie van het Gemeentearchief Rotterdam
- Strategie van het Filmmuseum
- Discussie, vragensessie, conclusies en borrel
- Bekijk ook het verslag van de presentaties in Deel 1: Presentaties
Deelnemers
Brabant Collectie: Jolanda van den Akker; DEN: Marco de Niet (voorzitter), Annelies van Nispen, Marco Streefkerk; Ministerie OCW/Erfgoedinspectie: Wilbert Helmus; Erfgoed Nederland; Frans Hoving; Filmmuseum: Mark-Paul Meyer; Fries Film Archief: Obby Veenstra; Gemeentearchief Rotterdam:Jantje Steenhuis, Mette van Essen; RHC Groninger Archieven/GAVA: René Duursma, Harry Romijn; IIAV: Shan Swart; IISG: Frank de Jong; Nederlands Instituut voor Mediakunst/Montevideo: Ramon Coelho; Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid: René Fouraschen, Brigit Hoomans, Annemieke de Jong, Arjo van Loo, Karin Westerink; NOB: Henk den Bok, Samuel Goldfinger; Regionaal Archief Nijmegen: Wim Mastenboek; Taskforce Audiovisueel: Karin Westerink; Taskforce Archieven: Ma Oeh Pe.
Kan er niets gedaan worden aan de macht van de industrie?
Beeld & Geluid ziet meer aandacht komen voor het probleem van formaten, vanuit het archiveringsbelang. In Europese projecten en bij internationale standaardisatiecommissie’s wordt er steeds vaker aandacht besteed aan duurzaamheidsvraagstukken. Archiefinstellingen hebben de ruimte om aan dit soort processen bij te dragen maar zouden wel meer (technische en technologische kennis) moeten ontwikkelen op dit gebied.
Conclusies
Discussie
De discussie werd gevoerd aan de hand van de volgende vijf vragen:
De discussie werd gevoerd aan de hand van de volgende vijf vragen:
- In welke digitaliseringsstrategie herken je je eigen situatie? (digitaliseren voor presentatie of digitalseren voor archivering?)
- Wat zijn de verwachtingen ten aanzien van de termijn van digitaliseringsactiviteiten (in relatie tot de houdbaarheid van de analoge originelen)
- Wat zijn de verwachtingen ten aanzien van de cold storage (tapes) vs. hot storage (server)
- Moet DEN in het ICT-register ook tape-formaten gaan opnemen?
- In hoeverre moet harmonisatie plaatsvinden op nationaal niveau? Hoe kunnen grootschalige centrale faciliteiten dit ondersteunen?
Ad 1: een kleine inventarisatie onder de aanwezigen
Brabant Collectie: Ontsluiting, geen conservering. Films van heemkundekringen/archiefdiensten (Mondriaanproject) Collectie bestaat ongeveer uit 500 films.
IISG is heel vergelijkbaar met GAR, gestart met audio (WAV). 2e fase film en video (MPEG1, AVI). Scanning on demand. Ontwikkeling van Trusted Digital Repository volop gaande (vergelijk GAR E-depot).
UBA heeft weinig AV-erfgoedmateriaal. Wel nieuw medisch AV-materiaal voor onderwijs en bij publicaties. Ook colleges worden gefilmd. Er is nog geen duidelijk beleid geformuleerd.
IIAV staat nog aan het begin, twijfel over duurzaamheid van digitaal materiaal. Video in twee ongecomprimeerde formaten.
Groninger Archieven gebruikt Digibeta en Betacam SP. Langzamerhand komt er meer digital born materiaal binnen, de strategie blijft daar het maken van een bronbestand, waarbij het bronbestand het origineel zo dicht mogelijk benaderd. DV-cams. DV-kopieën staan online. Audio wordt ongecomprimeerd 24-bits opgeslagen. Groninger Archieven heeft de wens om te investeren in een nieuw systeem voor opslag.
Fries Filmmuseum digitaliseert naar digibeta. Maakt hiervan een DV-kopie voor distributie en presentatie. Film is qua formaten vrij makkelijk, Video is ingewikkeld vanwege de vele consumentenformaten.
Regionaal Archief Nijmegen staat aan het begin van het traject om te digitaliseren. Heeft nu een convenant met een amateurgezelschap, maar dit wringt met de huidige vraag. Publieksbereik en vraag spelen een steeds belangrijker rol. Films worden gedigitaliseerd en een kopie op DVD gemaakt. Gaat vooral om behoud van informatie. Keuze van kwaliteit. Onderzoek wijst uit dat de films nog 25 jaar goed blijven. De vraag is of (digitale) conservering kan worden uitgesteld?
Ad 2: is digitalisering conservering of beschikbaarstelling?
AV-materiaal is bijzonder omdat niet alleen conservering, maar ook productie/hergebruik van het materiaal belangrijk is.
Er ontspint zich een discussie over conservering, behoud, hergebruik en beschikbaarstelling. Er wordt een verschil aangebracht tussen duurzaamheid (conservering) en duurzame toegankelijkheid. Voor toegankelijkheid hoeft niet per se de hoogste kwaliteit bewaard te worden, voor hergebruik is dat wel een vereiste. Maar voor AV-materialen gelden andere normen dan bijv. bibliotheekmateriaal, waarvoor microverfilming als de conserveringsstandaard geldt.
Het conserveren/bewaren van origineel AV-materiaal is voor gemeente- en overheidsarchieven verplicht, volgens de Archiefwet (o.a. vanwege authenticatie).
Het digitaliseren van materiaal is dus in eerste instantie gericht op het ontzien van het origineel en voor publieksdoeleinden en hergebruik. Hergebruik/productie is zeer belangrijk voor AV-materiaal. Bijvoorbeeld voor Beeld & Geluid: gebruík fragmenten in nieuwe radio en televisieprogramma’s; heruitzending op tv, presentatie op de eigen en andere websites en in het museum. Het materiaal in digitale formaat vergemakkelijkt de toegang tot de collecties en -in het geval van film- ontlast het origineel bij hergebruik. Hergebruik betekent ook vaak reproductie, bijvoorbeeld in de vorm van DVD’s.
Het blijft noodzakelijk om origineel AV-materiaal te conserveren. Digitalisering is geen substitutie (zie bijlage 1). Maar: het oorspronkelijke materiaal is ook tijdelijk, en zeer kwetsbaar (bijv. nitraatfilms). Er is geen andere uitweg dan op termijn digitalisering op te pakken als conserveringsstrategie.
Organisaties als het IISG en GAR hebben als strategie scanning on demand. Het is zeer kostbaar om te digitaliseren. Alleen bestanden waar vraag naar is, worden op dit moment gedigitaliseerd. Deze keuze is hoofdzakelijk financieel en organisatorisch ingegeven.
Ad 3. De macht van de industrie
Bij het conserveren van AV-materiaal spelen de dragers en de apparatuur die noodzakelijk zijn om het materiaal af te spelen een belangrijke rol en dit hangt nauw samen met de formaten. Ook wat betreft formaten zijn de instellingen, met name voor video, afhankelijk van de markt.
Beeld & Geluid legt zich neer bij de macht van de industrie. Voorbeeld MPEG1 wordt nu al steeds minder ondersteund. Toen het uitkwam werd het beschouwd als een duurzaam formaat. Nu na 5 jaar blijkt dit niet het geval te zijn.
Beeld & Geluid heeft haar organisatie erop ingericht om altijd te blijven migreren. Het is noodzakelijk gebleken om continue migratieslagen te blijven maken.
Gemeentearchief Rotterdam krijgt straks een archief van TV Rijnmond in Sony-formaat (mede omdat Sony TV Rijnmond sponsort).
Kan er niets gedaan worden aan de macht van de industrie?
Beeld & Geluid ziet meer aandacht komen voor het probleem van formaten, vanuit het archiveringsbelang. In Europese projecten en bij internationale standaardisatiecommissie’s wordt er steeds vaker aandacht besteed aan duurzaamheidsvraagstukken. Archiefinstellingen hebben de ruimte om aan dit soort processen bij te dragen maar zouden wel meer (technische en technologische kennis) moeten ontwikkelen op dit gebied.
Wat betreft film is er weer een ander probleem. Daar is de toekomstverwachting dat grote producenten als Kodak binnen 10 jaar zullen stoppen met de productie van analoog materiaal. Deze markt is nu al een krimpmarkt en commercieel weinig lucratief. Ook in dat opzicht is digitalisering onontkoombaar.
Dit brengt weer andere problemen met zich mee. Naast snel wisselende formaten, zijn ook de viewers en codecs sterk onderhevig aan verandering. Alleen Quicktime is duurzaam gebleken. De eerste versie van Quicktime is nu nog af te spelen. Maar gedigitaliseerd materiaal van ongeveer 6 jaar geleden is nu moeilijk af te spelen met huidige Microsoft-codecs. De wens wordt uitgesproken dat codecs zo veel mogelijk open standaard worden.
Opslag
Opslag van (digitaal) AV-materiaal is een probleem. Doordat AV-materiaal veel opslagcapaciteit kost en daar hoge kosten aan verbonden zijn, is de keuze voor een digitaal opslagformaat niet alleen bepaald door duurzaamheidsaspecten en kwaliteit, maar vooral door de kosten van opslag. De informatiearchictectuur moet ingericht zijn op transport en opslag van enorme hoeveelheden data. Dit kan door middel van cold storage (tape, offline) of hot storage (servers/harddiscs, online) zijn, of iets daar tussen in (bijv. taperobot aan een server, ofwel near online storage).
Ad 4. Tapes
Tapes zijn een zichzelf oplossend probleem (ook letterlijk). De vraag wordt uitgesproken hoe lang er nog tapes zullen zijn? 5 jaar is de verwachting. Maar tapeformaten zijn nog erg belangrijk op dit moment.
Digibeta is op dit moment best practice. Garantie/levensduur van Digibeta is 10 tot 15 jaar, mits de tape elk jaar gespoeld wordt.
DV-cam kan gelden als basic practice. Dit neemt DEN mee in het project basisnormen.
Op dit moment houden veel archieven nog vast aan de keuze van analoog Betacam SP als conserveringsstrategie. Dit is mede ingegeven door de kosten van digitalisering en organisatorische vraagstukken. Veel archieven hebben nog geen duidelijke strategie geformuleerd ten aanzien van hun audio-visuele collecties. Dit zal in de toekomst moeten veranderen, daar digitalisering als archiveringsstrategie onontkoombaar is.
Ad 5. Hoe staat het met iMMix?
IMMix zou kunnen gaan fungeren als opslag voor kleinere archieven. Zij zouden hun bestanden in het digitaal archief van Beeld & Geluid kunnen opslaan. B&G is op dit moment bezig met pilotprojecten op dit gebied. Er is een samenwerking met de Omroep Zeeland/Zeeuws Archief/Zeeuwse bibliotheek en met het Erasmus Ziekenhuis. Hergebruik/heruitzending is zeer belangrijk. Voor Zeeuws Archief/Zeeuwse bibliotheek is beschikbaarstelling via Erfgoedportal belangrijk doel.
Beeld & Geluid is op dit moment ook bezig met het opstellen van kostenberekeningen.
Kennisdelen in Nederland
NORAA en AVA zijn de specialistenverenigingen.
Beeld & Geluid participeert in vele Europese projecten, o.a. Prestospace waar veel informatie beschikbaar is, bijv. over conserveringsstrategieën en kostenmodellen.
Beeld & Geluid/Taskforce Audiovisuele Archieven is bezig met een wiki. Deze zal later in het jaar opengesteld worden.
Ma Oeh Pe doet een voorstel om een wegwijzer te schrijven.
DEN neemt de resultaten op in haar ICT-register en neemt aanbevelingen mee in het project Basisset ICT-normen.
Conclusies
MPEG2 is op dit moment het hi-res formaat dat op basis van financiële en organisatorische beleidsbeslissingen het meest gebruikt wordt voor opslag en beschikbaarstelling van digitaal beeldmateriaal. Het kan ook voor kleinere instellingen een soort ondergrens zijn van (DVD-)kwaliteit. Voor audiomateriaal is WAV de algemeen geaccepteerde digitale standaard.
Opslag is een probleem voor audio-visueel materiaal. De omvang stelt een organisatie voor financiële keuzes en beleidsbeslissingen die consequenties hebben voor kwaliteit en formaatkeuze Er is grote afhankelijkheid van industriële formaten.
Digibeta is op dit moment best practice.
DV-cam kan gelden als basic practice.
Ongecomprimeerde opslag van beeldmateriaal lijkt op dit moment geen reële optie, voor audio is dit wel mogelijk.
Het is noodzakelijk een goed informatieplan op te stellen waarbij een instelling duidelijke standpunten inneemt t.a.v. conservering en hergebruik/beschikbaarstelling van AV-materiaal.
Meer informatie
Verslag van de presentaties
Verslag van de presentaties
